Gelijke rechten Deze zaterdag opent koningin Máxima de WorldPride, een internationale pride die voor het eerst plaatsvindt in Amsterdam. Het thema is ‘unity‘, maar zoals elk jaar staat die eenheid binnen de Pride-gemeenschap onder druk. „Ze hebben een monopolie op de subsidie.”
De opening van de Walk of Pride, ruim vijftig tegels met queer iconen, eerder deze maand in Amsterdam.
„Vreemd”, vond Touria Meliani, de toenmalige Amsterdamse wethouder, de presentatie van Stichting Pride Amsterdam. Die vond in 2022 plaats in de Mexicaanse stad Guadalajara, waar werd bepaald wie in 2026 de WorldPride zou mogen organiseren. Twee steden hadden zich kandidaat gesteld: Amsterdam en Orlando (Florida).
De Amsterdamse delegatie had zich voor de gelegenheid in traditioneel Hollandse klederdracht gestoken, met kanten kapjes op hun hoofd en klompen aan hun voeten. „Echt niet te doen. Zo loop je er nooit bij. Come as yourself!”, dacht Meliani, toen ze er een filmpje van zag. „Ook zonder die klompen hadden ze gewoon een goed verhaal.”
„Pride gaat over trots zijn op wie je bent, dus ook op je nationaliteit”, zegt Lucien Spee, sinds 2014 directeur van Stichting Pride Amsterdam. De klederdracht was een idee geweest van zijn man, die uit Venezuela komt. „In Latijns-Amerika staat iedereen om het minste of geringste met de eigen vlag te wapperen. Mijn man zei: jullie zijn in Nederland niet trots, wees wat meer trots op wie je bent. Iedereen vond het helemaal waanzinnig.”
Kandidaat Orlando wilde in 2026 het drama in gaynachtclub Pulse in 2016 herdenken, waarbij een schutter 49 mensen doodschoot, Amsterdam 25 jaar huwelijksgelijkheid. Amsterdam kreeg 59 procent van de stemmen.
Amsterdam beloofde Orlando een plekje te geven in zijn programma, maar daar blijkt vier jaar later weinig van terechtgekomen. „Onze wegen zijn helaas uit elkaar gelopen”, zegt Spee. „Maar Pulse zullen we tijdens WorldPride zeker herdenken.”
WorldPride, dit jaar van 25 juli tot en met 8 augustus, is een soort Pride XL. Sinds 2000 wordt die om de paar jaar ergens ter wereld gehouden, de internationale koepelorganisatie InterPride bepaalt waar. Een belangrijke voorwaarde is dat de gaststad een mensenrechtenconferentie organiseert. In Amsterdam komen op 5, 6 en 7 augustus enkele honderden activisten uit de hele wereld naar de Beurs van Berlage om te praten over onderwerpen als: hoe zorg je voor oudere lhbtiq’ers of hoe ga je om met politieke weerstand?
„Het doel is de ongelijkheid zichtbaar te maken en aan te pakken”, zegt Camiel Welling, die de conferentie inhoudelijk coördineert. „Lhbtqia+ mensen hebben wereldwijd niet alleen te maken met ongelijke rechten, maar hebben ook minder kans op een gezond en gelukkig leven.” Stichting Pride Amsterdam betaalt de reis- en verblijfskosten van ruim 150 activisten die anders waarschijnlijk niet waren gekomen. Gebeurtenissen als de aardbeving in Venezuela en de oorlog in Iran bemoeilijken het regelwerk, maar: „We vinden hier tot nu toe steeds weer oplossingen voor”, zegt Welling.
Rob Jetten zal de conferentie openen, waarmee hij de eerste premier in functie is op een Amsterdamse Pride. „Een krachtig signaal naar landen waar leiderschap en zichtbaarheid van regenboogpersonen nog steeds ontbreken”, aldus Welling. „Ook de aanwezigheid van andere lhbtiqa+ (voormalig) staatshoofden zal binnenkort worden aangekondigd.”
Voor de gemiddelde bezoeker, die alleen de botenparade (dit jaar op 1 augustus) bezoekt, zal de Pride niet heel anders zijn dan andere jaren. Al zal wel het stadion opvallen dat langs een deel van de Prinsengracht wordt gebouwd, met plek voor 10.000 bezoekers, waar de boten doorheen zullen varen.
Overigens vindt dit jaar óók gewoon ‘Pride Amsterdam’ plaats, die is op 8 juli begonnen. Sindsdien zijn tentoonstellingen, voorstellingen, panels en feestjes te bezoeken. Net als andere jaren is deze zaterdag een protestmars, de Pride Walk, die eindigt in het Vondelpark. Daar zal koningin Máxima, ook een primeur, de WorldPride openen. Die duurt twee weken.
Wegens WorldPride zijn er ook drie concertdagen op het Museumplein, op 4, 6 en 8 augustus, met als grootste namen Joss Stone, Billy Porter, The Blessed Madonna, Years & Years, Vengaboys en KI/KI. Op 8 augustus is er weer een protestmars, de WorldPride March, waarmee het evenement wordt afgesloten. De organisatie verwacht in totaal 1,2 miljoen bezoekers voor Amsterdam, ongeveer drie keer zo veel als tijdens een reguliere Pride.
De Walk of Pride begint bij de Dam en eindigt bij het Homomonument.
De gemeente was in het begin terughoudend over een WorldPride, zegt Spee. „Er waren vragen over de haalbaarheid, de financiering en de rol van de gemeente.” Eerdere internationale Pride-evenementen, zoals de EuroPrides in 1994 en de Gay Games in 1998, werden met verlies afgesloten. Daarnaast speelde sinds 2022 een strijd binnen de Pride-gemeenschap over wie de reguliere Pride mocht organiseren.
Pas in de zomer van 2025 maakte het college 2 miljoen euro extra vrij voor de WorldPride. Die vertraging had gevolgen voor de programmering, zegt Peter van Vught, die de artiesten moest boeken voor de Museumplein-concerten. „We konden pas vrij laat beginnen omdat de financiën rond moesten komen. Toen waren veel artiesten al geboekt.” Al waren wereldsterren sowieso onbetaalbaar geweest, zegt hij.
De begroting van Stichting Pride Amsterdam is dit jaar 8,5 miljoen euro, waar dat in een normaal jaar 3 miljoen euro is. Daarom moesten extra veel sponsoren worden aangetrokken. Waar in de VS bedrijven zich onder druk van het anti-diversiteitsbeleid van Donald Trump terugtrekken als sponsor van Amerikaanse Prides, is in Nederland juist een tegenovergestelde beweging zichtbaar, zegt Spee. „Veel bedrijven wilden graag onderdeel zijn van WorldPride.”
Toenmalig wethouder Touria Meliani ging in 2025 mee met een delegatie naar Washington DC, waar dat jaar de WorldPride werd gehouden. „Daar sprak ik voor 25.000 mensen met het Capitool in m’n rug, en toen dacht ik: mijn hemel, dit is ongelooflijk belangrijk.” President Trump had net per decreet besloten dat transgender personen niet meer welkom zijn in het leger, en dat er nog maar twee genders zijn. „We ontmoetten mensen die zeiden: ik voel me niet meer veilig in m’n stad. Sommigen van hen wilden naar Amsterdam emigreren.”
Ze zag ook hoe weinig versierd de stad was. „Er was maar één straat met een paar baniertjes. Ik kreeg het echt op mijn hart. Ik dacht: wij moeten dit echt helemaal anders doen, we moeten ons gaan uitspreken. Laten zien: wij zijn een stad waar iedereen mag liefhebben wie die wil en zichzelf mag zijn.”
Niet alle plannen uit het ‘bidbook’ uit 2022 zijn gelukt. Zo wilde Stichting Pride Amsterdam de WorldPride aangrijpen voor een politieke lobby. Konden ze het momentum benutten om een meerouderschapswet regelen, bijvoorbeeld? Dat is niet gelukt. Ook zijn niet alle Pride-activiteiten gratis, zoals gehoopt. Zo kosten de concerten op Museumplein minimaal 22,50 euro (7,50 voor minima), en tickets voor het stadion langs de botenparade tussen de 15 en 275 euro.
Een andere ‘opportunity’ in het bidbook was „meer solidariteit creëren in de gemeenschap”. Maar intussen is de kritiek die Stichting Pride Amsterdam (SPA) al jaren krijgt niet gaan liggen. Een deel van de regenbooggemeenschap vindt het niet kunnen dat de hoofdsponsor van SPA nog steeds Booking.com is, terwijl dat bedrijf verblijfplaatsen aanbiedt in nederzettingen van Israëlische kolonisten op de Westelijke Jordaanoever. Queercafé Saarein, dat al jaren een Pride-straatfeest organiseert voor de deur, liet via een statement op Instagram weten geen geld aan te nemen van SPA.
Banners aan vlaggenmasten op een brug ter gelegenheid van WorldPride 2026 én dertig jaar Pride in Amsterdam.
Samen met andere straatfeestorganisatoren heeft Saarein ook kritiek op de ‘monopoliepositie’ van Stichting Pride Amsterdam: alle activiteiten die vanaf 29 juli plaatsvinden vallen onder de ‘parapluvergunning’ van SPA. „Daardoor hebben ze ook een monopolie op de subsidie”, zegt Talisa Harjono, eigenaar van Saarein. SPA kan ook eisen stellen aan de activiteiten die dan worden georganiseerd. Straatfeesten moeten bijvoorbeeld 0,55 euro per bezoeker betalen aan SPA, die op haar beurt 500 euro per ‘sponsorbanier’ betaalt die organisatoren ophangen, en 2.500 euro als het personeel sponsorshirts draagt (wat Saarein dus vertikt).
„Dat is vestzak-broekzak”, zegt Arjan Kröner, die het straatfeest op het Beursplein organiseert. En bovendien veel te weinig, vindt Eward Koning, al jaren betrokken bij de straatfeesten in de Reguliersdwarsstraat, het queer-uitgaansgebied in Amsterdam. „In de meer dan tien jaar dat ik dit feest organiseer heb ik twee keer een klein plusje gedraaid. En de laatste jaren zijn de kosten sterk gestegen.”
Die afspraken zijn niet heel anders dan andere jaren, maar dit jaar maken organisatoren zich zorgen om veiligheid. „Niemand weet hoeveel extra bezoekers we kunnen verwachten met WorldPride”, zegt Harjono. Kröner: „We hebben allemaal onze beveiliging opgeschaald.” Maar daar krijgen ze geen extra geld voor.
Daarnaast steekt het Eward Koning dat het horecagedeelte op het Museumplein-feest niet aan een partij is gegund uit de Amsterdamse lhbtiq-scene. Op een mediation-moment, georganiseerd door stadsdeel Centrum, kwam SPA niet opdagen. Kröner: „Editie 2027 kan wat ons betreft niet op de huidige basis uitgevoerd worden.”
„Wat soms vergeten wordt”, reageert SPA-directeur Lucien Spee, „is dat Stichting Pride Amsterdam de straatfeesten niet zelf organiseert. Wij hebben de taak om initiatieven te faciliteren en partijen met elkaar te verbinden. Sommige organisatoren hadden andere verwachtingen over de rol die WorldPride of Stichting Pride Amsterdam zou spelen.” Hij noemt straatfeesten wel „een essentieel onderdeel van Pride Amsterdam”.
Kritiek op de monopoliepositie van SPA is er al langer. Daarom paste de toenmalige wethouder Touria Meliani in 2025 het Pride-beleid aan: sindsdien duurt Pride Amsterdam vier weken, waarvan de eerste drie weken iedere Amsterdamse lhbtiq-organisatie subsidie kan aanvragen om een Pride-evenement te organiseren. De laatste week, inclusief de botenparade, is nog altijd in handen van één organisatie met één parapluvergunning. Tot in elk geval 2028 is dat Stichting Pride Amsterdam.
Lucien Spee wil ook na WorldPride aanblijven als directeur. „Veel mensen zien WorldPride als een eindpunt of een kroon op mijn werk. Voor mij voelt het eerder als een belangrijk hoofdstuk in een veel langer verhaal.” Een „droom” van Spee is dat Pride Unesco-immaterieel erfgoed wordt, daar is hij al bijna tien jaar mee bezig. „Ik vind het een prachtig idee dat een beweging die ooit begon als protest, uiteindelijk wordt erkend als erfgoed dat beschermd en doorgegeven moet worden aan toekomstige generaties.”