Dertig jaar na de release is Pony van Ginuwine nog altijd een van de sexyste nummers die er zijn. De Volkskrant legt bloot wat de kracht en invloed van deze r&b-klassieker is, en wat muziek nu precies opwindend maakt.
is popredacteur van de Volkskrant.
Een van de geilste liedjes aller tijden heeft slechts één seconde nodig om een onvergetelijk geluid neer te zetten, en maar vier maten om een iconische melodie op te zetten. Die lage, vervormde ‘yeahs’ als beat, met kalm knisperende drums tussendoor, en af en toe een overdreven, hoog gepitcht ploink-geluidje.
Al bij de eerste lage, bijna haperende ‘yeah’, in die eerste seconde van het liedje, is de toon gezet. Zo’n beetje iedere muziekluisteraar tussen de 15 en 75 zal precies weten wat hen te wachten staat, en alvast meezingen: ‘I’m just a bachelor, I’m looking for a partner.’
Afhankelijk van de leeftijd zal de luisteraar ofwel de jarennegentigclip voor zich zien, waarin Ginuwine in een soort redneckbar onmenselijk soepele body rolls doet in een spierwit openhangend overhemd (uiteraard uitzicht biedend op een sixpack), ofwel de scène uit de stripperfilm Magic Mike XXL, waarin oud-stripper Channing Tatum als de desbetreffende Mike in de houtwerkplaats zijn stripinstincten toch niet kan bedwingen op deze zwoele klanken (met dit keer, voor de liefhebber, zicht op bovenmatig gespierde bovenarmen).
Voor Pony kende niemand Ginuwine, want voor Pony bestond er nog geen muziek van hem. Het was zijn debuutsingle, die meteen een hit werd. Na Pony kende iedereen Ginuwine.
Naast een sexy liedje, is Pony (samen met Aaliyahs One in a Million uit datzelfde jaar) ook de definitieve doorbraak van producer Timbaland. Met dit nummer zette hij serieus te nemen hiphop uit het zuiden van de Verenigde Staten definitief op de kaart.
Op 30 juli bestaat Ginuwines Pony dertig jaar. Het nummer geldt als een van de meest sexy liedjes die de popmuziek ons heeft opgeleverd, ook nu nog. Wat maakt dit nummer precies zo sexy, en wat maakt muziek überhaupt sexy? Kan muziek een fysiek effect hebben dat de luisteraar in een zekere stemming brengt, los van – ook heel belangrijk, maar hier toch minder relevant – persoonlijke associaties en herinneringen?
Het Amerikaanse muziekblad Rolling Stone noemde Pony ‘de definitie van een seksgroove’. Superproducer Mark Ronson praat een hele aflevering van de podcast Switched On Pop vol over hoe goed hij deze ‘moderne klassieker’ vindt.
Als een van de redenen noemt hij dat het nummer in een club meteen smerig klinkt, maar op de radio of in de supermarkt ook nog geschikt is voor eventuele kinderoortjes. Het is misschien wel het geilste nummer dat op de meest openbare plekken wordt gedraaid: op zowel werkborrels als bruidsfeesten komt-ie regelmatig voorbij.
In 2012 zorgden de eerdergenoemde stripperfilm Magic Mike en later het eerdergenoemde vervolg Magic Mike XXL voor een enorme heropleving van de populariteit van Pony. Het nummer blijkt uitermate geschikt om op te strippen. Maar er zijn talloze culturele referenties waarin Pony schittert.
Neem de comedyserie Parks and Recreation, waar Ginuwine optrad in de (geweldige) seizoensfinale van het zesde seizoen. Het lied werd opgevoerd in musicalserie Glee, en kwam voorbij als dansgelegenheid in de animatieserie American Dad!
Iedereen herkent een sexy liedje, maar wat maakt muziek nou precies sexy? De wetenschap geeft weinig concrete antwoorden. Het is ook een ingewikkelde vraag, want ‘sexy’ is een hyperpersoonlijke kwalificatie. Waar de één het gehijg van Jane Birkin in Je t’aime moi non plus het toppunt van erotiek vindt, vindt de ander het overdreven en naar.
Er is dan ook weinig gedegen onderzoek gedaan naar deze vraag. Muziekwetenschappers struikelen desgevraagd over de definitie van ‘sexy’, en wijzen op het belang van associatie. Hoogleraar muziekcognitie Henkjan Honing vat het per mail als volgt samen: ‘‘Sexy’ is natuurlijk geen inherente muzikale eigenschap, zoals tempo of toonsoort. Het ontstaat in de wisselwerking tussen de muziek, de luisteraar en de situatie. Hetzelfde nummer kan in een club sensueel klinken, maar in een supermarkt nauwelijks. Bovendien verschilt wat als sexy wordt ervaren tussen culturen, generaties en individuen.’
Ook universitair docent cognitieve musicologie Makiko Sadakata vermoedt dat veel van wat we sexy vinden aan muziek, vooral komt door hoe we met die muziek in aanraking komen. ‘In films en op televisie worden bepaalde geluiden consequent gekoppeld aan bepaalde scènes. Na verloop van tijd blijven die associaties hangen, waardoor een langzame, zuchtende zangstem of een bepaalde groove sexy kan aanvoelen, deels omdat we het in die context al honderden keren hebben gehoord.’ Denk aan stripper Magic Mike en zijn Pony.
Sadakata benadrukt ook dat dit soort associaties sterk cultureel bepaald zijn. Een deuntje dat voor haar Nederlandse studenten triest klinkt, wordt bijvoorbeeld gebruikt voor feestelijke momenten op een traditionele Japanse bruiloft. Ghanese begrafenismuziek klinkt voor Nederlanders juist erg feestelijk.
Volgens muziekwetenschapper Kim Dankoor is niet alleen cultuur bepalend, maar juist ook de subcultuur waartoe je behoort. ‘Ik las bijvoorbeeld dat iemand Pony als één grote grap ziet. Diegene dacht: dat kan hij niet menen, met die makkelijke teksten over paardrijden. Dan weet ik meteen dat het iemand is die niet per se hiphop en r&b op waarde kan schatten.’
Wat je ergens van vindt, heeft dus ook te maken met de subculturele context die je ervan begrijpt. Dat heeft volgens haar weinig met geografie te maken: ‘Iemand die in Japan of Nigeria woont en van hiphop en r&b houdt, neemt Pony hoogstwaarschijnlijk muzikaal serieuzer dan iemand in de VS die niets met de subcultuur heeft.’
Los van deze kanttekeningen, wijst de wetenschap er in ieder geval op dat er een band bestaat tussen muziek en seks. Als puntje bij paaltje komt, legt de Oostenrijkse muziekpsycholoog Manuela Marin uit, hebben we eigenlijk geen idee waarom muziek bestaat. Muziek komt voor in elke menselijke cultuur, het is een universeel menselijk verschijnsel. De waaromvraag houdt wetenschappers al eeuwenlang bezig, maar een definitieve consensus is nog niet bereikt.
Er zijn theorieën over de sociale binding die muziek zou opleveren en hoe die de mens hielp om als groep samen te leven. Maar de beroemdste theorie komt van Charles Darwin, die ook zijn hoofd over deze kwestie brak. Hij kwam uit bij het idee dat mensen muziek gebruiken om seksuele partners aan te trekken. ‘Uit veel onderzoeken blijkt dat muziek als middel om emoties te uiten het gedrag van anderen kan beïnvloeden’, zegt Marin. ‘Muziek is absoluut geen onschadelijke prikkel.’
De oude Grieken waren ook al druk met het effect van muziek op de luisteraar. Dan hadden ze het vooral over de toonladders. Plato spoorde soldaten aan om muziek te luisteren in een Dorische of Frygische modus, want daar bleven ze vechtlustig van. Maar een Lydische of Mixolydische toonladder konden ze maar het best vermijden, want die waren te zacht voor de strijdkrachten.
Aristoteles noemde het effect van de Frygische toonladder ‘extatisch opwindend’, wat toch ongeveer Oudgrieks is voor geil.
Dat soort effecten van muziek zijn door de popgeschiedenis heen vaak een zorg geweest voor ouders van pubers. Denk aan Elvis Presley en zijn heupen: schandelijk! Of, verder terug: jazz. Verwerpelijk! De zorg was vaak: die vieze muziek brengt onze nette kinderen op het verkeerde pad.
En zo gek is die aantrekkingskracht van muziek niet: als iemand muziek kan maken moet-ie wel goede genen hebben. Je hebt er immers zowel een goed stel hersenen als een soepel functionerend lichaam voor nodig. Het spreekt een basaal, dierlijk stukje mens aan: die moet je hebben om je mee voort te planten.
Marin deed onderzoek waarbij heteroseksuele proefpersonen naar gezichten van mensen van het andere geslacht keken. Ze beoordeelden hoe aantrekkelijk ze die gezichten vonden en of ze met die persoon op date zouden willen. De proefpersonen zagen in sommige gevallen de gezichten nadat ze naar een stuk muziek hadden geluisterd, in andere gevallen zonder muziek.
‘We konden daarmee aantonen dat muziek in elk geval effect had op vrouwen’, zegt Marin. ‘De vrouwen die muziek hoorden, vonden de mannelijke gezichten aantrekkelijker, en wilden liever met hen op date dan de vrouwen die geen muziek hoorden.’
Bij de mannen maakte de muziek gek genoeg geen verschil. Of nou ja, zo gek is dat eigenlijk niet, legt Marin uit: ‘Als je kijkt naar het dierenrijk, zijn het vaak de mannetjes die indruk proberen te maken op de vrouwtjes. Sommige vrouwelijke vogels selecteren hun partners op hun zangkwaliteiten, bijvoorbeeld.’
‘Om het maar even zo te zeggen: mannen zijn niet zo makkelijk te manipuleren door muziek’, zegt Marin. Toch zijn ze ook weer niet helemaal ongevoelig voor muzikaliteit: in een vervolgonderzoek liet Marin de proefpersonen niet alleen muziek horen, maar vertelde ze ook dat de muziek werd gespeeld door de persoon wiens foto te zien was.
Onder die omstandigheden had muziek wel effect op hoe graag de mannen met de vrouwen uit zouden willen.
Muziek en aantrekkingskracht zijn dus verbonden, maar niet alle muziek is even sexy. Uit onderzoek blijkt dat hoe ingewikkelder muziek in elkaar zit, bijvoorbeeld qua tempo, harmonieën en akkoordenprogressies, hoe sterker het emotionele effect op de luisteraar is.
Zo zou volgens Dankoor bijvoorbeeld het tempo een rol kunnen spelen. Een tempo waarop de liefde bedreven kan worden, voelt sexy. ‘Als je naar Pony luistert, vind ik dat het een bepaald fysiek tempo nabootst.’
Een liedje is niet alleen maar geluid. ‘Degene die de muziek opvoert en hoe aantrekkelijk diegene is, hebben een enorme invloed op je beleving van het lied’, zegt Marin. En niet alleen de fysieke aantrekkingskracht van de artiest speelt mee, maar ook hoe die danst tijdens een concert of in de clip, wat diegene aanheeft en alles wat je weet over de artiest: van diens reputatie tot andere liedjes.
Zo werkt in het geval van Marvin Gaye bij elk nieuw nummer mee dat zijn stem meteen doet denken aan Sexual Healing en Let’s Get It On. Voor Kiss van Prince helpt (naast de tekst) ook de hyperseksuele videoclip, of anders een dansende Prince in het geestesoog van de luisteraar.
En dan de tekst. Volgens Dankoor luidde Pony vanaf halverwege de jaren negentig een periode in waarin de teksten van r&b-liedjes steeds iets sexyer werden, denk aan een andere grote hit uit die tijd: Freek’n You van Jodeci. ‘I wanna freek you, baby, in every freek’n way’.
In Pony gebruikt Ginuwine een wel erg dunne metafoor van paardrijden voor seks: ‘If you’re horny, let’s do it, ride it, my pony/ My saddle’s waiting, come and jump on it.’ ‘Dat past bij die lichting van r&b-nummers, die iets explicieter zijn’, zegt Dankoor. ‘Ik denk dat Ginuwine daar voor veel mensen een goede balans in heeft gevonden. Niet helemaal letterlijk, wat je destijds al in rap hoorde, maar wel expliciet genoeg om je fantasie de vrije loop te laten gaan.’
En voor wie zich afvraagt of sexy muziek maken nu echt effect heeft: uit Marins nieuwe onderzoek blijkt dat muzikanten meer bedpartners hebben dan mensen die slecht zijn in muziek maken. Ze hebben ook een gevarieerder en spannender seksleven, trouwens. Pak die gitaar er maar weer bij!
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant