De Europese Commissie wil vanaf 2029 meer vluchten belasten vanwege hun CO2-uitstoot. In hoeverre helpt dat het klimaat? En wat betekent dit voor vliegmaatschappijen?
is verslaggever voor de Volkskrant
1. Wat heeft Brussel besloten over de aanpak van de CO2-uitstoot door de luchtvaart?
De Europese Commissie wil dat vanaf 2029 meer vluchten onder het emissiehandelssysteem (ETS) vallen. Dat is de ruggengraat van het Europese klimaatbeleid. Bedrijven moeten namelijk rechten kopen om CO2 uit te stoten. Het totale aantal rechten neemt af, waardoor uitstoten steeds duurder wordt. Dat geeft bedrijven een financiële prikkel om te verduurzamen.
De luchtvaartindustrie is lange tijd ontzien, omdat die moeilijk te verduurzamen is: er bestaan geen commerciële vliegtuigen op accu’s of waterstof. Het ETS trad in 2005 in werking, de luchtvaart valt er sinds 2012 onder. Tot vorig jaar ontvingen vliegmaatschappijen echter een aanzienlijk deel van hun uitstootrechten gratis. Bovendien wordt slechts 40 procent van de CO2-uitstoot van de Europese luchtvaart belast. Vliegmaatschappijen hebben namelijk alleen emissierechten nodig voor vluchten binnen Europa.
Als het aan de Commissie ligt, verandert dat vanaf 2029. Dan moeten ook vluchten over langere afstanden betalen voor hun klimaatuitstoot. Het gaat om bestemmingen binnen 5.000 kilometer van Frankfurt, zoals delen van Afrika, het Midden-Oosten en Rusland. Ook alle vertrekkende en arriverende privévliegtuigen, ongeacht hun bestemming, komen onder het ETS te vallen.
Vliegmaatschappijen zullen die kosten waarschijnlijk doorberekenen. Dat betekent dat een vlucht van Amsterdam naar Marrakech voor een reiziger zo’n 13 euro duurder wordt. Dat geldt ook voor Istanbul (14 euro) en Dubai (54 euro).
2. Helpen die extra kosten het klimaat?
Het principe achter het ETS is simpel: de vervuiler betaalt. Hoe meer CO2 een vlucht uitstoot, hoe duurder die wordt. Het idee is dat reizigers op die manier meebetalen aan de verduurzaming van de sector, omdat meer dan de helft van de ETS-opbrengsten terugvloeit naar de bedrijven. Daarnaast kan het een prijsprikkel zijn waardoor reizigers vaker kiezen voor een bestemming dichter bij huis of minder vaak vliegen.
Dat is hard nodig, want de luchtvaart heeft een achterstand in te halen, stelt Eurocommissaris Wopke Hoekstra (Klimaat). ‘De luchtvaart is de enige grote sector waarin de uitstoot blijft stijgen in plaats van dalen.’ Hij wijst erop dat de uitstoot van de sector sinds 2005 met meer dan 30 procent is gestegen.
Op dit moment valt 40 procent van de Europese luchtvaartuitstoot onder het emissiehandelssysteem; dat stijgt dankzij het voorstel naar schatting 53 procent. Dat is minder vergaand dan het oorspronkelijke plan, waarin alle vluchten zouden worden beprijsd.
Dat de Commissie daarvan afziet, komt volgens betrokkenen in Brussel door de vrees voor vergelding door de VS en China. Dat is direct ook het manco van het plan. Vanaf 2029 wordt de uitstoot van een vlucht naar Dubai wel beprijsd, maar die naar New York en Shanghai niet.
Bovendien breidt de Commissie de reikwijdte van het ETS weliswaar uit, maar zwakt zij de klimaatprikkel tegelijk ook af. Bedrijven mogen langer CO2 uitstoten en krijgen langer gratis uitstootrechten. Daardoor stijgt de prijs van vervuiling minder snel.
Transport & Environment, de Brusselse lobbyclub van milieuorganisaties, noemt het voorstel daarom slechts een ‘beginpunt’. ‘Uiteindelijk moet de luchtvaart voor al haar uitstoot betalen, net als elke andere sector van de economie.’
3. Wat vinden luchtvaartmaatschappijen van dit klimaatplan?
Die zijn niet blij, omdat ze vrezen meer geld kwijt te zijn. De grootste luchtvaartmaatschappij van Nederland, KLM, betaalde vorig jaar 172 miljoen euro voor emissierechten. Dat komt neer op 1,5 procent van de totale kosten. Het bedrijf verwacht dat die uitgaven de komende jaren zullen oplopen, maar durft geen concrete inschatting te maken.
De Commissie belooft dat een deel van de ETS-inkomsten zal terugvloeien naar de luchtvaartsector. Hoekstra stelt de luchtvaart en scheepvaart samen 15 miljard euro in het vooruitzicht voor hun verduurzaming; fors meer dan de eerder toegezegde 1,5 miljard euro.
Vliegmaatschappijen vinden dat onvoldoende. Brancheorganisatie Airlines for Europe eist dat ‘elke cent’ die via het ETS wordt opgehaald, terugvloeit naar de verduurzaming van de luchtvaart. De huidige plannen ‘schieten daarin tekort’.
Maar wie goed kijkt, ziet dat de Commissie wel degelijk oog heeft voor de noden van de industrie. En dan specifiek voor zogenoemde hubcarriers zoals KLM, Lufthansa en British Airways. Zij halen reizigers van over de hele wereld naar hun eigen luchthaven, om hen daar te laten overstappen.
Deze bedrijven hebben steeds meer last van concurrentie uit het Midden-Oosten, door maatschappijen als Emirates, Qatar Airways en Turkish Airlines. Dat komt deels doordat kerosine daar goedkoper is, de loonkosten lager zijn en deze maatschappijen vaak staatssteun ontvangen. Maar ook omdat op veel van die routes geen ETS hoeft te worden betaald.
Met het voorstel probeert Brussel dat concurrentienadeel voor Europese luchtvaartmaatschappijen te verkleinen. Vanaf 2029 wordt het juist duurder om via hubs als Istanbul of Dubai te vliegen. Wie vanuit Amsterdam via Dubai naar Bangkok reist, moet immers voor het eerste deel van de reis straks ETS-kosten gaan betalen. Wie rechtstreeks naar Bangkok vliegt, heeft die extra kosten niet.
Analisten beschouwen het daarom als een typisch Brussels compromis: een stap vooruit voor het klimaat, zonder de Europese luchtvaartbedrijven al te veel pijn te doen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant