Burgerwetenschappers in de Napolitaanse wijk Ponticelli brengen zelf in kaart waar inwoners kunnen schuilen voor de hitte, omdat de gemeente nauwelijks maatregelen neemt. In Napels zijn het vooral arme bewoners die het zwaarst lijden onder de extreme temperaturen.
is correspondent Italië, Griekenland en de westelijke Balkan voor de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit Ponticelli, een wijk in Napels.
Een oudere man in een gedeukte Fiat Punto kan zijn nieuwsgierigheid niet onderdrukken. Buitenstaanders? Die zien ze in Ponticelli niet dagelijks. Al helemaal niet met een warmtecamera en gele thermometer in hun hand. Als data-analist Nicola De Innocentis (44) uitlegt dat hij meet hoe warm de grijze klinkers op het plein zijn, luidt de reactie: verbrand de hele wijk maar.
Heel Italië zucht al weken onder de hitte. In dichtbevolkte gebieden met hitte-eilanden van beton en steen loopt de temperatuur nog verder op. Verschillende grote steden nemen daarom maatregelen om hun inwoners te beschermen: Rome lanceert een strategisch ‘hitteplan’, Milaan gaat drie miljoen bomen en struiken planten en Bologna creëert ‘groene oases’.
In Napels komen burgers zelf in actie. Ze zoeken geschikte rifugi climatici
(klimaatschuilplaatsen) en onderzoeken welke delen van de stad het heetst worden. ‘Omdat effectief beleid uitblijft, gaan wij ermee aan de slag’, zegt De Innocentis tegen de deelnemers die hem deze zaterdagochtend helpen.
Antonella Cozzolino (37) zag de oproep van burgerbeweging Cleanap op Instagram. De lerares komt uit Ponticelli, dat aan de voet van de Vesuvius ligt en in de jaren tachtig uit de grond werd gestampt om slachtoffers van aardbevingen uit de regio op te vangen, en weet als geen ander dat warmte in de betonnen wijk anders wordt beleefd dan bijvoorbeeld in het veel rijkere en groene Posillipo.
De junimaand was in Italië 3,27 graden warmer dan gemiddeld. Het aandeel zomerdagen waarop de gevoelstemperatuur boven de 32 graden uitkomt, steeg in 25 jaar van 39 naar 62 procent. ‘Dat treft iedereen, maar als je nergens kunt schuilen is het extra belastend’, zegt Cozzolino.
Op een plein tussen vier lage huizenblokken blijkt wat de afwezigheid van groen in de praktijk betekent. Op het beeldscherm van de hittecamera verschijnt een dieprode vlek en een temperatuur van 50 graden. ‘En het is pas half elf’, zegt De Innocentis, die uitlegt dat de stenen de warmte absorberen en niet meer loslaten.
De apparatuur leende Cleanap van onderzoeksinstituut ENEA. Dat verdiept zich al jaren in hitte-eilanden in steden en constateerde dat die leiden tot hogere sterfte en ziekte, met name onder kwetsbare groepen.
In een bibliotheek en twee parken kunnen de ruim 60 duizend inwoners van Ponticelli de hitte ontvluchten. De ‘klimaatschuilplekken’ kwamen voort uit een oproep van Cleanap, die leidde tot een plattegrond met bijna zeventig openbare koele locaties verspreid over de stad.
Een mooi begin, zegt De Innocentis, die de kaart in zijn vrije avonduren in elkaar knutselde. ‘Maar Rome heeft al bijna zevenhonderd schuilplaatsen gecreëerd, daar deed het stadsbestuur het zelf. Dit blijft Napels...’ De gemeente deelt het overzicht inmiddels wel via haar officiële kanalen.
Parco de Simone is een van de drie rifugi climatici. Al blijkt het er met een temperatuur van 35 graden in de schaduw niet echt koel te zijn. Ook het fonteintje dat er volgens de gegevens van Cleanap zou moeten zijn, ontbreekt, weet de enige bezoeker van het park te melden.
‘Er is niets. Het is totaal verwaarloosd’, zegt Maria (68), die een trekje neemt van haar sigaret. De gepensioneerde rust na een boodschap uit op een van de stenen bankjes. Net als de meeste inwoners van Ponticelli woont ze in een slecht geïsoleerde huurwoning waar het nu ‘bloedheet’ is en ze ’s winters ‘zowat bevriest’.
Aan de gouden ringen in haar oren bungelen kleine schaartjes die, zo geloven veel Napolitanen, ongeluk op afstand moeten houden. Dat lukt nog niet erg, vertelt ze. ‘Ik moet rondkomen van 500 euro per maand. Als ik de huur heb betaald, is het bijna op.’ Haar achternaam geeft Maria liever niet.
Uit wetenschappelijk onderzoek van onder meer de Universiteit van Maryland blijkt dat hoe je hitte beleeft voor een groot deel wordt bepaald door je inkomen. In Italië, waar bijna een op de tien inwoners in absolute armoede leeft, is een airco of een huis met een tuin voor velen geen optie. ‘De wandelingen moeten de gemeente doen inzien hoe onrechtvaardig dat is’, licht Emiliana Mellone telefonisch toe.
Zij is de drijvende kracht achter Cleanap en wist tijdens de afvalcrisis van 2011 honderden burgers te mobiliseren om de straten van Napels schoon te krijgen. Tegenwoordig zet ze zich via Girls4Climate in voor klimaatrechtvaardigheid en gendergelijkheid, omdat vrouwen nog harder worden geraakt. ‘Ze leven vaker in armoede, wonen in slecht geventileerde woningen en sterven in Europa vaker tijdens hittegolven.’
Dat Napels sinds 2023 geen klimaatwethouder meer heeft, bemoeilijkt de situatie, volgens Mellone. Ze hoopt vurig dat de stad volgend jaar na de verkiezingen weer een vaste portefeuillehouder krijgt.
De gemeente laat weten dat de wethouder bewust niet is vervangen, omdat het klimaat ‘een verantwoordelijkheid is van iedereen’, wel wordt de inzet van Cleanap gewaardeerd.
Mellone hoopt dat haar stad gaat werken met de internationaal erkende ‘3-30-300 richtlijn’ van de Nederlandse expert stedelijke vergroening Cecil Konijnendijk. ‘Dan zal elke Napolitaan vanuit zijn raam drie bomen kunnen zien, in een buurt wonen die voor dertig procent bestaat uit groen en maximaal driehonderd meter lopen naar een park.’
Momenteel telt Napels 4,3 bomen per honderd inwoners. In Ponticelli zijn het er volgens Mellone nog minder. ‘Er is nog een lange weg te gaan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant