Heffingen De Amerikaanse president had tot vannacht om een nieuwe onderbouwing te vinden voor de importheffingen die gelden voor tientallen landen. Op de valreep kwam die er, maar over de juridische houdbaarheid zijn experts verdeeld. Vier vragen over de kwestie.
De Amerikaanse president Donald Trump.
Zou Donald Trump een nieuw geitenpaadje vinden? De afgelopen weken liep de spanning onder economen, bedrijven en politici over de hele wereld op. Vannacht verliep de juridische basis voor de importheffingen die de president aan tientallen landen wereldwijd heeft opgelegd, van Japan tot de EU en van het VK tot Zuid-Korea. Die schommelden veelal rond de 10 procent.
De vraag was of de president dat zomaar zou laten passeren, of met iets nieuws zou komen. Dat laatste, zo bleek donderdagavond. Trump en zijn handelsadviseurs hebben een nieuwe weg gevonden om handelspartners wereldwijd te blijven raken: heffingen op basis van een clausule over dwangarbeid, eveneens van rond de 10 procent. Die gingen vlak na middernacht lokale tijd in, slechts een paar uur na aankondiging.
Met de nieuwe stap maakt Trump nog maar eens duidelijk dat hij vasthoudt aan dit kroonjuweel van zijn economische beleid – ondanks juridische tegenslagen, het prijsopdrijvende effect en de aanstaande verkiezingen die veelal draaien om betaalbaarheid. Tegelijkertijd kan deze nieuwste ingreep bij de rechter ook zomaar sneuvelen, zeggen experts, en toont het gebruik ervan hoezeer de president zich inmiddels in bochten moet wringen om zijn handelsbeleid overeind te houden. Vier vragen over wat er donderdagnacht is gebeurd.
In februari van dit jaar maakte het – overwegend conservatieve – Hooggerechtshof in de VS grotendeels een einde aan Trumps heffingenbeleid. Verreweg de meeste tarieven waarmee de president in 2025 op de proppen kwam, waren gebaseerd op een wet die hem grote macht geeft in economische noodsituaties. Alleen: die gold hier helemaal niet, aldus de hoogste rechters.
Sindsdien betaalt de regering honderdduizenden bedrijven in totaal miljarden dollars terug. Tegelijkertijd wilde Trump zich niet gewonnen geven en kwam hij met een andere manier om zijn heffingen voort te zetten: een president kan voor 150 dagen maatregelen opleggen aan landen waar de VS grote ‘onevenwichtigheden’ mee hebben op de betalingsbalans. De termijn van deze zogenoemde ‘sectie 122-heffingen’ (het desbetreffende artikel uit de Trade Act) liep vannacht af.
Overigens heeft het Amerikaanse Court of International Trade (CIT) geoordeeld dat de sectie 122-heffingen niet toegestaan waren. Maar de regering mocht wel doorgaan met het geld ophalen, in ieder geval terwijl een hoger beroep loopt.
Zoals verwacht heeft de regering zich gestort op de mogelijkheid om heffingen op te leggen aan landen die niet genoeg zouden doen om de import van artikelen gemaakt met dwangarbeid tegen te gaan (sectie 301 van de Trade Act). De Verenigde Staten hebben hier relatief stevige wetten tegen, en dat zou zorgen voor oneerlijke concurrentie met landen die dit niet hebben, is de redenering.
Zeker zestig landen zullen te maken krijgen met deze heffingen, waaronder alle grote handelspartners van de VS. De wet vereist een onderbouwing van de aantijgingen aan andere landen, en daarom is de afgelopen tijd in Washington gewerkt aan „onderzoeken” naar de dwangarbeidwetgeving van andere landen. Er zal een tarief van 10 procent gaan gelden voor landen die iets van anti-dwangarbeidmaatregelen hebben (zoals de EU), en 12,5 procent voor landen die hier volgens de Amerikaanse regering niets aan doen. Geen enkel land waar onderzoek naar is gedaan, doet volgens de VS genoeg.
Eerder deze week greep de regering overigens naar een nog obscuurdere wet, om buurland Canada over een maand heffingen van 50 procent op te leggen voor een groot aantal producten. Onder sectie 38 van de Smoot-Hawley Act uit 1930, bedoeld om Amerikaanse bedrijven tijdens de Grote Depressie te beschermen, zijn nog nooit heffingen opgelegd.
Veel internationale experts op handelsgebied zijn sceptisch. Sectie 301 is nog nooit op deze schaal en voor zo’n breed scala aan landen toegepast. „Dit gaat helemaal niet om dwangarbeid”, zei onderzoeker Peter Harrell van Georgetown Law School tegen The New York Times. Volgens hem probeert de regering vooral te laten zien dat „ze sneller kunnen rennen dan de rechtbanken”. Ook als de rechter deze heffingen weer ongeldig verklaart, zijn ze toch een tijdje van kracht geweest.
Jamieson Greer, Trumps handelstsaar, leek zelf afgelopen week bij een hoorzitting in het Congres met zoveel woorden te erkennen dat het de regering niet gaat om dwangarbeid. „De gronden waarop de regering heffingen oplegt zijn veranderd, maar de handelsstrategie niet”, zei hij.
Toch denken sommigen ook dat dit een robuustere manier is om heffingen op te leggen. Er is geen „wiskundige precisie” nodig bij de onderzoeken naar handelspartners, zei jurist Tim Brightbill tegen The Wall Street Journal. Sectie 301 zou de president vervolgens vrij veel ruimte geven om op te treden na een onderzoek.
Vanuit enkele van de getroffen landen kwamen donderdagnacht de eerste reacties binnen. Zo zei de Singaporese minister van Buitenlandse Zaken Vivian Balakrishnan dat er „geen technische of economische basis” is voor de heffingen, aldus de Financial Times. Een woordvoerder van de Japanse regering sprak van een „spijtig” besluit.
De regering-Trump zou volgens Amerikaanse media wel al aan handelspartners duidelijk hebben gemaakt dat nieuwe heffingen sowieso grotendeels overeen zouden komen met afspraken uit eerder gesloten handelsdeals. De VS en de EU spraken eerder een heffing van 15 procent af; meer dan de 10 procent die nu gaat gelden.
De afgelopen tijd leek het onderwerp heffingen soms bijna van de agenda te zijn verdwenen, terwijl Trump druk was met zijn oorlog in Iran en de wereld gewend raakte aan een tarief van 10 procent. Hormuz en de olieprijs verdrongen heffingen als grootste bedreiging voor de wereldeconomie.
De laatste dagen laat de president echter een nieuwe interesse zien in een agressieve aanpak, zoals wel blijkt uit het dreigement richting Canada. Ook Brazilië kreeg vorige week te maken met een verhoogde heffing van 25 procent op een aantal producten.
Volgens The New York Times overweegt de regering de komende weken meer heffingen op te leggen, onder meer aan de Europese Unie. Dit vanwege „overproductie” in de industrie. Onder sectie 301 lopen nog onderzoeken naar verschillende landen en hun industriebeleid.