Parlementsverkiezingen Verkiezingen zijn cruciaal voor het bewind van Vladimir Poetin. Daarmee kan hij de schijn van democratie ophouden. Maar de zenuwen in het Kremlin nemen toe, onder andere vanwege de oorlog met Oekraïne en de slechte peilingen voor regeringspartij Verenigd Rusland.
De Russische politicus Boris Nadezjdin wordt onderzocht tijdens een onderbreking van de rechtszaak tegen hem.
„Het belangrijkste is dat ik nog vrij ben”, zei de Russische oppositiepoliticus Boris Nadezjdin afgelopen weekend voor de rechtbank in Moskou. Volgens de rechter had Nadezjdin zich schuldig gemaakt aan het verspreiden van „extremistische symbolen”, omdat hij recent een filmpje deelde waarin tien seconden lang de beeltenis van de in 2024 vermoorde oppositiepoliticus Aleksej Navalny te zien was.
Enkele dagen eerder hadden de autoriteiten Nadezjdin (63) gebrandmerkt als „buitenlands agent”, het label waarmee regime-critici monddood worden gemaakt, en werd hij kortstondig gearresteerd. De rechter gaf hem een minimale boete van 1.000 roebel (omgerekend 11 euro), maar dat is voldoende om de politicus vleugellam te maken.
De campagne tegen Nadezjdin heeft alles te maken met zijn kandidatuur voor de parlementsverkiezingen in Rusland op 18, 19 en 20 september. De eerste Doema-verkiezingen sinds de grootschalige invasie van Oekraïne staan onder hoogspanning. „De autoriteiten vrezen kennelijk dat er een Nadezjdin in de Doema komt, die zegt dat de oorlog beëindigd moet worden en Rusland terug moet naar normaliteit”, zei hij na het vonnis tegen Deutsche Welle.
Als kandidaat voor de presidentsverkiezingen kreeg Nadezjdin in 2024 veel aandacht. Terwijl Navalny stierf in gevangenschap, wist Nadezjdin met een campagne voor vrede en veiligheid tienduizenden Russen op de been te brengen. Net als afgelopen week werd hij uitgesloten van deelname. Bovendien verliest hij als „buitenlands agent” het recht om zijn beroep als docent uit te oefenen en daarmee zijn inkomen.
In het autoritaire Rusland zijn verkiezingen cruciaal. Al een kwart eeuw houdt Vladimir Poetin de schijn van democratie op door samen te werken met Kremlingezinde partijen: de zogenoemde „systeemoppositie”. Zij mogen oppositie voeren op marginale onderwerpen, maar leggen het Kremlin geen strobreed in de weg waar het serieuze beslissingen betreft.
In september dingen maar liefst zeventien partijen naar de 450 Doema-zetels, waarvan nu 324 in handen zijn van regeringspartij Verenigd Rusland. Onder hen het communistische KPRF, de extreemrechtse LDPR en het in 2020 opgerichte ‘Nieuwe Mensen’, dat zich positioneert als oppositiepartij maar gesteund wordt door Poetins stafchef Sergej Kiriënko.
De echte oppositie komt van Jabloko. De al langer bestaande partij, die niet vertegenwoordigd is in de Doema, voert als enige campagne met een serieuze anti-oorlogsboodschap. De prijs is hoog: acht leden zitten vast, twaalf zijn uitgesloten van deelname.
Deze lente werden lokale politici massaal opgepakt en beboet, met als doel hen uit te sluiten van verkiezingsdeelname. Zo werd in april Emilia Slaboenova uit het noordelijke Karelië gearresteerd wegens een zes jaar oude post waarin ze Navalny beterschap wenste.
Deze harde aanpak van de laatste vrije oppositiepolitici toont de angstige kramp waarin het Kremlin verkeert in aanloop naar de verkiezingen. Ruim vier jaar na het begin van de grootschalige oorlog tegen Oekraïne staat president Poetin er slechter voor dan ooit. In een peiling, half juli, van de staatsgezinde Stichting voor Publieke Opinie bleef Poetin steken op 65 procent en toonde slechts 41 procent zich tevreden over zijn regering. Bij staatspeiler VTsIOM bleek een kwart van de bevraagden ontevreden. Ook cijfers van het onafhankelijke Levada Center tonen een daling. Analisten wijten de onvrede aan de impact van de Oekraïense drone-aanvallen, de slechte economie en de enorme menselijke tol van de oorlog.
Verenigd Rusland is al jaren impopulair. In recente peilingen stond de partij op 35 procent, tegen 40 procent in 2022. Om die impopulariteit te verdoezelen, haalt het Kremlin zijn bekende trukendoos van stal. Zo besteden staatsmedia nauwelijks aandacht aan de campagne en worden bedrijven en scholen verplicht reclame te maken voor Verenigd Rusland. Daarnaast is lidmaatschap van de partij cruciaal voor wie een hogere maatschappelijke of zakelijke positie ambieert.
„Niemand binnen Verenigd Rusland en het politieke Kremlin-blok weet hoe het land eruit zal zien richting verkiezingsdag”, schreef politiek journalist Andrej Pertsev van nieuwssite Meduza vorige maand. „Zal de oorlog voortduren? Verslechtert de economie? Raakt de benzinevoorraad op en wat betekent dat voor het oogstseizoen? Niemand die het weet. „Daarmee is de horizon van de regeringspartij (..) heel kort geworden”, aldus Pertsev.
Een aanhanger van Vladimir Poetin voert buiten het Kremlin campagne om de president onbeperkte grondwettelijke bevoegdheden te geven.
Die onzekerheid maakt het campagnevoeren lastig. De oorlog intensiveert, het strategisch gelegen, geannexeerde schiereiland de Krim ligt aanhoudend onder vuur, het leger kreunt onder het tekort aan rekruten. En hoewel deze zaken het regime niet in de afgrond zullen duwen, moet er wel iets gebeuren. Maar wat?
De verkiezingen botweg annuleren is een brug te ver. Voor uitstel, waarop de veiligheidsdiensten hameren, lijkt Poetin niet te porren. Een nieuwe mobilisatie om de druk op het slagveld te verlichten zal de maatschappelijke onrust vergroten en potentiële kiezers én rekruten naar het buitenland jagen. Mobilisatie in oktober, ná de verkiezingen, is volgens analisten een serieuze optie, maar ook daarvoor geldt: tot de herfst kan veel veranderen.
Zo zwabbert het partijkader voort en neemt de druk van alle kanten toe. Vanuit Oekraïne om de oorlog te beëindigen, vanuit de samenleving die snakt naar verlichting op humanitair en economisch vlak en vanuit de veiligheidsdiensten om diezelfde repressie juist op te voeren en kritische monden te snoeren. Poetin houdt zich bij zijn dagelijkse bezigheden: het aansturen van de oorlog, het ontmoeten van Rusland welgezinde buitenlandse leiders en het onderdrukken van interne onrust. Zijn prioriteit is duidelijk: makkelijk te manipuleren verkiezingen zonder al te veel gedoe.