Tatjana Kim presenteert zichzelf graag als ‘selfmade’ miljardair: de webwinkel die zij als jonge moeder oprichtte, groeide uit tot het Amazon van Rusland. Nu is haar bedrijf het doelwit van Oekraïense droneaanvallen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Interviews met Tatjana Kim beginnen steevast met dezelfde scène. Het is 2004, Kim is net voor de eerste keer moeder geworden. Tijdens haar verlof komt ze tot de conclusie dat het gezin niet kan rondkomen van haar slechtbetaalde baan als docent Engels en het matig draaiende IT-bedrijf van haar man Vladislav Bakaltsjoek.
Ze besluit haar laatste spaargeld, omgerekend een paar honderd euro, in te zetten om een webwinkel op te richten. Vanuit haar Moskouse huurappartement verkoopt Kim uit Duitsland geïmporteerde kleding, die zij zelf per bus, metro of te voet in de miljoenenstad bezorgt.
Kim noemt haar bedrijf Wildberries. ‘Ik wilde een ongebruikelijke naam, en iets met de kleur paars’, lichtte ze die keuze later toe. De naam wekt onbegrip bij haar vrienden, die vrezen dat Russen hun tong zullen breken over het Engelstalige woord.
Het blijkt geen onoverkomelijk bezwaar: binnen tien jaar groeit Wildberries uit tot de grootste Russische webwinkel. Met een vermogen van ruim 7 miljard euro is de 50-jarige Kim inmiddels de rijkste vrouw van Rusland.
Of het allemaal echt zo is gegaan, is de vraag. De Russische nieuwssite The Bell onthulde in 2020 dat Kim op aanraden van een pr-bureau persoonlijke interviews ging geven. In die gesprekken dikte de zakenvrouw haar status als selfmade miljardair flink aan, vooral wat betreft het minieme startkapitaal waarmee zij Wildberries zou hebben opgericht. In werkelijkheid was er sprake van een stevige investering van haar man Vladislav, wiens IT-bedrijf veel succesvoller was dan Kim later beweerde.
Kims carrière is echter ook zonder deze overdrijvingen opmerkelijk. Zij werd in 1975 geboren in de Zuid-Russische deelrepubliek Tsjetsjenië, maar tijdens haar jeugd verhuisde het gezin naar de provincie Moskou. In de periode rond het uiteenvallen van de Sovjet-Unie studeerde Kim moderne vreemde talen in provinciestad Kolomna, niet ver van haar ouderlijk huis. Na haar studie ging ze aan de slag als docent Engels in Moskou, waar ze haar latere echtgenoot Vladislav Bakaltsjoek ontmoette.
In de jaren na de oprichting maakte Wildberries een stormachtige groei door. Het bedrijf onderscheidde zich door als eerste Russische webwinkel gratis verzenden en retourneren aan te bieden. In 2007 verkocht Vladislav zijn IT-bedrijf om zijn echtgenote fulltime te ondersteunen.
Wildberries verkocht inmiddels veel meer dan alleen kleding en was overgestapt op een platformmodel, vergelijkbaar met dat van webwinkels als Amazon en Bol. Kleine en grote ondernemers betalen Wildberries commissie om hun producten aan te mogen bieden op het platform.
In 2024 valt het sprookjesverhaal van het echtpaar Bakaltsjoek plots in duigen. Die zomer kondigt Wildberries een fusie aan met reclamebedrijf Russ. Een belangrijke aandeelhouder van dat bedrijf is oligarch Soelejman Kerimov, een vertrouweling van president Vladimir Poetin.
Hoewel hij geen formele functie bekleedde bij Wildberries, keert Kims echtgenoot zich openlijk tegen de fusie, die hij een ‘vijandige overname’ noemt. Kim kondigt vervolgens aan dat het echtpaar in scheiding ligt.
Het conflict krijgt een gewelddadige wending als Bakaltsjoek in september 2024 met een groep gewapende mannen het hoofdkantoor van Wildberries bestormt. Bij de schietpartij die volgt worden twee beveiligers gedood. Bakaltsjoek wordt gearresteerd, maar komt na enkele dagen weer vrij. Kims echtgenoot wordt inmiddels gesteund door de Tsjetsjeense dictator Ramzan Kadyrov, een rivaal van Kerimov.
Ondanks de schietpartij bij het hoofdkantoor gaat de fusie door. Bakaltsjoek en Kim sluiten uiteindelijk een overeenkomst over hun echtscheiding en Kadyrov legt zijn vete met oligarch Kerimov weer bij.
Het is onduidelijk waarom Kim in 2024 overging tot de fusie, en hoeveel macht de oprichter nu nog over haar bedrijf heeft. Zeker is dat Wildberries, net als andere grote Russische techbedrijven, al eerder toenadering zocht tot het Kremlin. Zo werd Kim in 2021 lid van een samenwerkingsverband van politieke partijen en bedrijven, opgericht door president Poetin.
Op 18 juli raakte het bedrijf van Kim plotseling direct betrokken bij de oorlog in Oekraïne. Oekraïense drones troffen ’s nachts twee grote distributiecentra van de webwinkel, die volop profiteert van het feit dat westerse concurrenten uit Rusland zijn vertrokken. De aanval doodde negen medewerkers, meer dan zestig mensen raakten gewond. Het bleek het begin van een reeks Oekraïense aanvallen waarbij inmiddels zes magazijnen van Wildberries zijn getroffen.
De webwinkel is het eerste civiele bedrijf dat op deze manier doelwit is van Oekraïense droneaanvallen, die voorheen vooral gericht waren op de Russische wapenindustrie en olie- en gassector. Oekraïne stelt dat de aanvallen gerechtvaardigd zijn, omdat op Wildberries onder meer kogelwerende vesten en glasvezelkabels te koop zijn – producten die gebruikt kunnen worden aan het front. Maar volgens experts zijn de aanvallen een mogelijke schending van het oorlogsrecht, omdat het gaat om burgerdoelen.
Kim zegt ‘geen woorden’ te hebben voor de droneaanvallen. ‘Het was een verschrikkelijke nacht voor ons bedrijf en voor ons land’, schreef ze na de eerste aanval in een verklaring. Met de aanvallen zorgt Oekraïne ervoor dat Russische burgers niet meer om de oorlog heen kunnen. Het bedrijf verwerkt dagelijks tot twintig miljoen pakketjes, en vrijwel elk Russisch gezin bestelt weleens iets bij Wildberries – ook slechtbetaalde leraren en IT’ers.
• Kim behoort tot de Russisch-Koreaanse minderheid die zich in de 19de eeuw in het Russische Rijk vestigde. Zelf spreekt ze geen Koreaans; haar ouders hebben haar Russischtalig opgevoed.
• Kim zegt in haar carrière nooit last te hebben gehad van discriminatie. ‘Ik kan niet voor de hele wereld spreken, maar in Rusland is genderdiscriminatie naar mijn mening geen dringende kwestie.’
• Over fysieke kledingwinkels: ‘Ik voelde me er altijd ongemakkelijk. De verkopers raden je een kledingstuk aan, maar wat als dat je niet bevalt? Hoe vertel je ze dat?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant