Bij gebrek aan bestek kiest de orka voor een andere manier om een gevangen maanvis in stukken te krijgen: met hulp van een soortgenoot ramt hij de maanvis met zijn kop uiteen. Heeft dit een functie, of is het puur agressief speelgedrag?
Onderzoekers spotten het fenomeen op filmpjes uit de Golf van Californië die ze analyseerden in vakblad Frontiers in Ethology. De twee opnamen, waarvan één door een toerist met een onderwatercamera werd gemaakt, hebben allebei min of meer hetzelfde verloop.
Een orka houdt een dode maanvis (type Masturus Lanceolatus) vast in zijn bek en laat die los net voordat een tweede orka, die op hoge snelheid komt aanzwemmen, de vis raakt. Het gevolg: een spectaculaire explosie van maanvisdeeltjes. Na de klap komt een derde, jonge orka dichterbij, die zich samen met de anderen tegoed doet aan het maaltje.
Dit is de eerste keer dat onderzoekers een orka op deze manier een kopstoot uit zien delen. Orka’s staan al wel bekend om hun slimme jachttrucjes, waarbij soortgenoten samenwerken. Zo kan een kudde orka’s samen golven opwekken om een gewilde zeehond van een ijsschots af te krijgen. Ook werken orka’s samen om prooidieren te omsingelen, tot de walvishaai (de grootste vis in de zee) aan toe.
Een hele maanvis is ook een behoorlijke hap: volwassen beesten kunnen het gewicht van een kleine auto bereiken. Om met al die massa te blijven drijven hebben ze onder de huid een dikke, gelatine-achtige laag, terwijl orka’s meer geïnteresseerd zijn in de vetrijke organen die daaronder liggen. Maar dat zij de kopstoot geven om hapklare brokken voor hun jongen te fabriceren, durven de auteurs van de studie niet met zekerheid te zeggen.
Ze werpen een alternatieve verklaring op: het rammen zou een vorm van spel kunnen zijn. ‘Dat zou heel goed kunnen’, zegt ook Jeroen Hoekendijk, marien bioloog bij SOS Dolfijn. Hoekendijk, die een ‘lichte obsessie’ met orka’s heeft, was een paar maanden geleden nog op orka-expeditie in Japan. Daar meende hij orka’s ook te zien spelen. ‘Ik zag ze kroelen in het kelp en dat kelp op hun hoofd leggen. Dat heeft, voor zover ik weet, geen functie, en lijkt speelgedrag.’
Wat hem opviel aan de video, is de coördinatie tussen de twee orka’s. ‘De ene orka laat de maanvis los, net voordat de tweede orka hem raakt. Dat moeten ze vaker hebben gedaan.’
Hoogleraar diergedrag Saskia Arndt (UU) zegt in een reactie dat de onderzoekers terecht een slag om de arm houden over de verklaring van het ramgedrag. Zij denkt dat sprake is van typisch orkagedrag. ‘Verschillende populaties gebruiken verschillende jachttechnieken, afhankelijk van de omgeving. Die leren ze weer aan hun kalveren, dus je zou bij orka’s van cultuurvorming kunnen spreken.’
Of het spel is, vindt ze ‘onmogelijk’ te zeggen. ‘De lijn tussen spel en functioneel gedrag is dun. Spel heeft vaak toch een functie, in dit geval misschien het trainen van de coördinatie of de spieren.’ Ze refereert aan orka’s die een haring op hun hoofd leggen. ‘Is het om aan anderen te laten zien waar een prooi is, is het uit verveling, of is het spel? Dat onderscheid is lastig te maken.’
Source: Volkskrant