Cultuursteden Geen tourist traps of overvolle musea, maar verborgen parels en rafelranden: in deze zomerserie tonen NRC-correspondenten minder bekende cultuurlocaties in grote Europese cultuursteden. Aflevering 4: Londen.
Het Kiln Theatre in Londen.
Natuurlijk kun je naar Piccadilly Circus gaan. In de uurtjes van de vroege avond, vlak voordat de theatervoorstellingen en musicals beginnen, kun je daar over de hoofden lopen. Maakt niet uit welke avond van de week het is. Wat óók kan: naar de studio van het kleine Bush Theatre in de wijk Shepherd’s Bush, een intiem zaaltje met zeventig stoelen, waar acteurs en regisseurs hun nieuwe werk uittesten.
De Londense theaterwereld is veel groter dan alleen de nationale theaters aan de oever van de Theems en de producties op West End. Kleine buurttheaters vormen een cruciaal onderdeel van het culturele ecosysteem van de stad.
„Het werk dat je over tien jaar op West End ziet, is overgenomen van de theaters daarbuiten”, zegt Taio Lawson, directeur van het Bush Theatre. „Of het nu gaat om het vakmanschap van de acteurs die zich daar hebben ontwikkeld of om de esthetiek van de stukken.” Daarom vindt hij fringe, zoals de theaters buiten het stadscentrum vaak genoemd worden, geen goede uitdrukking. „Die term is niet alleen een geografische aanduiding, het suggereert ook dat we ons buiten het artistieke centrum bevinden. Terwijl het denkwerk juist hier gebeurt.”
Bush Theatre in Londen.
Het Bush Theatre is gevestigd in een oude bibliotheek, in het westen van de stad, pal naast de metrohalte voor Shepherd’s Bush Market. Hun grote zaal heeft maximaal 220 stoelen, de kleine studio 70. In de foyer krijg je een pizza en twee pints bier voor 20 pond (ongeveer 23 euro). „Vermaak voor W12 sinds 1972, kaartjes vanaf 15 pond”, staat in grote letters op een doek aan de zijgevel. Londenaren zien hun postcode als een soort visitekaartje. W12 is Hammersmith. SW1 is de postcode van Westminster, het politieke hart van de stad. N1 is de populaire wijk Islington in het noorden van Londen, W11 staat voor Notting Hill in het westen.
Zo’n beetje elk postcodegebied heeft een eigen, lokaal theater en buurtbewoners krijgen vaak korting op hun kaartjes. De theaters leggen elk hun eigen accent. Het Bush en Royal Court bijvoorbeeld staan erom bekend vooral nieuwe regisseurs en acteurs een podium te geven. Het Almeida Theatre (325 stoelen) is het buurttheater van de noord-Londense wijk Islington, maar geniet internationale bekendheid vanwege zijn innovatieve producties.
Royal Court Theatre in Londen.
In het noordwesten van de stad (NW6) ligt Kiln Theatre, dat veel belang hecht aan diversiteit en ruimte geeft aan verhalen over minderheidsgroepen. Het deed bijvoorbeeld de productie van The Wife of Willesden, een toneelstuk uit 2021 van de bekende Britse schrijfster Zadie Smith, die in het noordwesten opgroeide. Ze schreef het stuk om de Jamaicaanse en Caribische invloeden in haar buurt te eren. Later, in 2023, verhuisde het toneelstuk ook naar het Britse National Theatre.
In de Londense theaterscene worden zulke transfers, dus voortzettingen van producties op West End en soms ook op Broadway in New York, als bewijs van de relevantie en van het succes van kleinere theaters gezien.
Het klopt dat zo’n transfer soms een doel is, zegt Taio Lawson: „Als we daarmee de kans krijgen om een conversatie niet alleen bij ons te voeren met 200 man, maar met 500, 600 of 700 mensen in een zaal, waarom zouden we dat niet doen?” Tegelijk hangt hij de kwaliteit van een productie er niet aan op, zegt hij, of de vraag of die een succes is. „Het gaat meer over het uitbreiden van ons bereik dan dat het een artistiek doel is.”
De kleinere theaters proberen de prijzen voor hun kaartjes zo laag mogelijk te houden, om zo toegankelijk mogelijk te blijven. Door de hoge kosten van het dagelijks leven in het Verenigd Koninkrijk hebben de theaters het financieel moeilijk – vooral de energiekosten zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Voor het Bush zijn de vaste lasten de afgelopen jaren ongeveer verdubbeld. De subsidies stegen niet mee en hoge bezoekersaantallen zijn sinds de coronacrisis ook niet vanzelfsprekend meer.
Bij die hoge kosten is in Londen soms ook celebrity casting een factor. Beroemde acteurs trekken volle zalen, soms zelfs in hun eentje. Ralph Fiennes, bij een jonger publiek vooral bekend van de Harry Potter-films, droeg een paar jaar geleden Vier Kwartetten van T. S. Eliot voor. Jodie Comer (Killing Eve) debuteerde met Prima Facie op West End in 2022. En in het Bush Theatre speelde vorig jaar Letitia Wright, uit Black Panther, in Not Your Superwoman. Het was fantastisch, zegt Lawson, maar het gaat hem om meer dan alleen kaartverkoop: „Er zit een verschil tussen het werven van acteurs voor rollen als puur commercieel instrument, of hen willen zien als de kunstenaars die ze zijn.”
Bush Theatre, 7 Uxbridge Rd, Londen. Royal Court Theatre, Sloane Square, LondenAlmeida Theatre, Almeida Street, LondenKiln Theatre, 269 Kilburn High Road, London
South London GalleryIn de levendige wijk Peckham zit de South London Gallery, een gerenommeerd museum maar veel minder bekend dan The National Gallery, The British Museum of een van de Tate-musea. Het is een museum voor hedendaagse kunst, er draaien ook films en er zijn lezingen.
Camden Art CentreEen kleine galerie in Camden met vaak één bijzondere tentoonstelling. De galerie zet zich in voor „ondervertegenwoordigde of over het hoofd geziene kunstenaars”, wereldwijd. Naast exposities biedt het centrum ook workshops aan, bijvoorbeeld schilderen of pottenbakken en er is een mooie tuin met terras. Opera en balletPrijzen voor het Royal Opera House kunnen flink oplopen en de voorstellingen (ballet en opera) verkopen snel uit. Op vrijdagen zijn er vanaf september weer gratis lunchvoorstellingen van 45 minuten. Het is niet mogelijk om plekken te reserveren; wie het eerst komt, het eerst maalt. Er zijn ook architectuurrondleidingen door het bijzondere gebouw, die kosten 30 pond (ongeveer 35 euro).