Producten uit illegale Israëlische nederzettingen importeren, kopen of verkopen is vanaf 22 september verboden in Nederland. Vijf EU-lidstaten hanteren nu zo’n boycot. Waarom, en valt het verbod te handhaven als de rest van Europa niet meedoet?
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
1 | Waarom boycot Nederland producten uit illegale Israëlische nederzettingen?
De Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogte zijn daar gevestigd in strijd met het internationaal recht. Ze staan in bezet Palestijns gebied en het bezetten van andermans grondgebied is verboden, evenals het overbrengen van de eigen bevolking naar bezet gebied. De Verenigde Naties pleiten daarom al decennialang voor een einde aan de Israëlische bezetting en de illegale nederzettingen.
Sinds de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023 is de onderdrukking in de Palestijnse gebieden verder toegenomen. Niet alleen in Gaza, ook op de Westelijke Jordaanoever. In september 2024 namen de Verenigde Naties nieuwe resoluties aan waarin de Israëlische bezetting wordt veroordeeld en derde landen worden opgeroepen actie te ondernemen.
Sindsdien heeft Israël ‘geen enkele stap ondernomen’ om de bezetting te beëindigen, aldus minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) in een toelichting op het boycotbesluit. ‘Integendeel, met de stappen die Israël sindsdien zette, heeft Israël zijn internationaalrechtelijke verplichtingen en de tweestatenoplossing juist verder ondermijnd.’
Door handel te drijven met de nederzettingen, draagt Nederland bij aan het instandhouden van de onrechtmatige situatie. Daar wil het kabinet nu een eind aan maken.
2 | Waarom geen boycot op Europees niveau?
Omdat de Europese Unie een douane-unie is en controle van producten alleen aan de buitengrenzen plaatsvindt, is een EU-brede boycot de meest voor de hand liggende optie. Maar lidstaten zijn verdeeld over de maatregel. Waar Spanje, België, Slovenië en Ierland de boycot al invoerden, zijn landen als Duitsland mordicus tegen. Over sancties moeten alle lidstaten het eens zijn.
De Tweede Kamer had het kabinet in september vorig jaar al opgeroepen dan maar nationale maatregelen te nemen, en deed dat in januari opnieuw. In mei ging ook het kabinet-Jetten overstag.
3 | Hoe reageren verkopers van producten uit nederzettingen?
Pro-Palestijnse activisten hebben de afgelopen jaren hun pijlen gericht op grote supermarktketens als Albert Heijn en Lidl. Die verkopen onder meer dadels van de Israëlische coöperatie Hadiklaim, die ook actief is in bezet gebied.
Albert Heijn stelt in een reactie dat het geen producten uit bezet gebied verkoopt. ‘Wij hebben voorwaarden en langetermijnrelaties met onze leveranciers, waardoor we weten waar onze producten precies vandaan komen.’ Lidl gaat niet in op de vraag of het producten uit bezet gebied verkoopt, maar belooft zich te zullen houden aan ‘eventuele handelsrestricties’.
Het belangrijkste verkooppunt voor goederen uit bezet gebied lijkt het Israël Producten Centrum (IPC) in Nijkerk. Een klein deel van het assortiment van het IPC is afkomstig uit illegale Israëlische nederzettingen. Het gaat onder meer om wijn, parfum en sesampasta.
Een woordvoerder van het IPC noemt de boycot ‘eenzijdig en bevooroordeeld’, omdat die alleen tegen Israël is gericht en niet tegen andere landen die grondgebied bezetten. Ook zou het ‘pure symboolpolitiek’ zijn, omdat er in Nederland nauwelijks producten uit de nederzettingen verkocht worden. Het IPC heeft daarom vorige week al gedreigd de boycot met een kort geding te blokkeren, en wacht nu een reactie van het ministerie af.
Naast het IPC verkopen sommige koosjere kruidenierswinkels op kleine schaal producten uit illegale nederzettingen. Twee winkels die de Volkskrant benaderde, wilden niet reageren.
4 | Valt een nationale boycot te handhaven?
Dat wordt ingewikkeld, blijkt uit de toelichting van Berendsen. Importeurs moeten aan de Europese buitengrens een verklaring overleggen over de herkomst van een product. Het bewijs daarvoor moeten ze in hun eigen administratie bewaren.
Maar de douane en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) hebben minister Berendsen erop gewezen dat het ‘in de praktijk lastig is om de herkomst van een product te kunnen controleren’. De kans dat Israël meewerkt aan een rechtshulpverzoek daarover is klein.
De douane zal zich volgens een woordvoerder ‘uiterst inspannen’ om de boycot te handhaven, maar kan ‘niet alle producten uit illegale nederzettingen’ tegenhouden. Controles aan de grens zijn risicogericht en steekproefsgewijs.
Daar komt bij dat de producten ook via andere EU-lidstaten naar Nederland kunnen komen. Omdat Duitsland producten uit nederzettingen niet boycot, zouden importeurs de Nederlandse douanecontrole via Duitsland kunnen omzeilen.
Nederland heeft daarom niet alleen een importverbod ingevoerd, maar ook een verkoopverbod, een koopverbod, een verbod op tussenhandel én een verbod op omzeiling van de regels. Onder dat laatste valt onder meer het opgeven van een verkeerde herkomst of het omleiden van producten via andere EU-landen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant