DEN HAAG - 'Mijn moeder had geheimen en was bang dat die ontdekt zouden worden. Dus moesten er maar doden vallen.' Peter Smitskam groeide op in een ogenschijnlijk doodgewoon Haags gezin, totdat zijn moeder werd opgepakt voor moord. Ruim vijftig jaar later kreeg hij inzage in haar politiedossiers en schreef er een boek over.
Het was groot nieuws in de kranten in 1972. Een moeder van 36 die haar jongste zoontje Eddie, vijf jaar oud, had vergiftigd met rattengif en zes maanden later probeerde om ook haar man te vergiftigen.
Tegen de politie zei ze dat het kind ziekelijk en zwak was en dat ze hem uit zijn lijden wilde verlossen. Peter Smitskam vond dat toen al onzin. 'Eddie was een heel levendig mannetje.'
'Zelfs al zou hij ziek zijn geweest, dan was dat natuurlijk niet aan haar geweest om daar een eind aan te maken. Het is natuurlijk sowieso ondenkbaar dat je als ouder je eigen kind ombrengt.' Daarom was zijn moeder in eerste instantie ook geen verdachte.
Smitskam, inmiddels 68 jaar oud, woont tegenwoordig in Zoetermeer. Hij was er gemeenteraadslid en daarna Tweede Kamerlid voor de PVV. Al die tijd droeg hij een familiegeschiedenis met zich mee die hij pas kon opschrijven toen alle stukjes van de puzzel in elkaar vielen met het lezen van de politieverslagen.
Hij weet het nog precies, de dag dat hij zijn acht jaar jongere broertje voor het laatst zag. 'Ik wilde 's ochtends van mijn zolderkamertje naar beneden. Op de overloop kwam mijn moeder het kamertje van mijn jongste broertje uit. Ze droeg hem op haar armen en hij was helemaal slap.'
'Ze zei: hij is niet lekker, ik leg hem even in jouw bed, dan kan ik zijn bed opmaken. Dat is het laatste moment geweest dat ik mijn broertje heb gezien.'
Eddie wordt naar het ziekenhuis gebracht en overlijdt daar vijf dagen later. Smitskam en zijn andere jongere broer mogen van hun ouders niet meer op bezoek. 'Die vonden het beter als we ons broertje zouden herinneren zoals we hem kenden. Ik had graag afscheid van hem willen nemen.'
In het lichaam van het kind worden sporen van rattengif gevonden. Er wordt aangenomen dat hij dat misschien op straat of in de tuin in zijn mond heeft gestopt. Een tragisch ongeluk.
Het leven gaat verder, tot ook vader Smitskam ziek wordt. Als zijn haren gaan uitvallen wordt ook hij onderzocht op vergiftiging. Er wordt opnieuw rattengif gevonden. Daarop wordt zijn echtgenote gearresteerd.
'Ik kwam thuis uit school', herinnert Peter Smitskam zich. 'En mijn broertje zei dat mama was meegenomen door twee mannen en een vrouw. Hij wist niet waarom.'
De kinderen worden vervolgens door de recherche ondergebracht bij een oom en tante. 'We snapten het niet. We hadden nog geen idee.'
Pas dagen later, bij een andere oom en tante, wordt het de jongens verteld. 'Daar kregen we pas te horen wat onze moeder had gedaan. Dan stort je hele wereld in.' Ze zijn dan zelf inmiddels ook gecontroleerd op vergiftiging, maar blijken gezond.
Na eerst lang gezwegen te hebben, vertelt de moeder uiteindelijk aan de politie dat ze haar man ziek heeft gemaakt om zo meer kans te maken op een ander huurhuis. Maar dat motief blijkt gelogen.
'Dit was in feite een eerste smoes van mijn moeder tijdens haar verhoor, maar het werkelijke motief was een ander: zij wilde zijn levensverzekering innen om daarmee haar schulden af te betalen.'
Die verzekering bedroeg 14.000 gulden, destijds een groot bedrag. De moeder bleek overal schulden te hebben gemaakt. Daar mocht haar man niet achter komen en het geld had ze nodig om de schulden af te betalen.
'Ze leende van iedereen. Ze kocht alles op afbetaling. Ze liet mij en mijn broertje zelfs onze spaarrekeningen leeghalen. Mijn vader wist dat niet, die had juist een hekel aan schulden.' Het gif kocht ze bij de dierenwinkel in de buurt.
'Ze had voortdurend geldnood. We hadden niet heel veel luxe. We leefden gewoon. We deden geen rare dingen, dus waar ze het heeft gelaten? Joost mag het weten.'
Ook het motief voor de moord op Eddie blijkt verzonnen. Het jochie was helemaal niet ziek. Hij was het kind van de beste vriend van vader Smitskam, met wie de moeder al veertien jaar vreemd ging. Moeder was bang dat Eddie op zijn biologische vader zou gaan lijken en dat het overspel zou uitkomen.
De moeder van Smitskam wordt veroordeeld tot een jaar celstraf en tbs. Als ze later vrijkomt krijgt ze een huis, een uitkering en begeleiding. Het steekt de oudste zoon nog steeds.
'Mijn vader bleef achter met twee pubers en haar schulden. Die heeft hij allemaal zelf afbetaald. Voor een HTM-buschauffeur met een gewoon salaris was dat best wel een uitdaging. Hij heeft zich helemaal uit de naad gewerkt. En ja, zij? Zij hoefde niks. Zij was overal vanaf.'
Smitskam blijft altijd vragen houden over waarom zijn moeder deed wat ze deed. 'Ik wist wel dat ze mijn broertje had vergiftigd, omdat hij te veel op zijn vader ging lijken. Maar ik kon me dat gewoon niet voorstellen.'
Twintig jaar later besluit hij, samen met zijn andere broer, om haar op te zoeken in haar nieuwe huurwoning, bij haar nieuwe man. 'Hij deed me denken aan mijn vader. Een lieve, rustige man. Niet heel nieuwsgierig en niet doortastend.' De man weet niets van de geschiedenis van de moeder van Smitskam.
Hij en zijn broer gaan met hun moeder aan tafel zitten in de achterkamer. Haar man komt er niet bij. 'Ik zou wel willen weten wat er besproken werd, maar hij niet.'
De ontmoeting loopt uit op een teleurstelling. 'Ze had nog steeds een betonnen muur om zich heen. We hebben eigenlijk helemaal geen antwoorden gekregen. Het was weer gewoon hetzelfde liedje, zoals ze zich ook verdedigde bij de recherche. Het was heel teleurstellend.'
Smitskam houdt wel contact met zijn moeder en vooral haar nieuwe man. En dan krijgt het verhaal een bizarre wending als vrienden van die man bellen met de vraag of Smitskam een huurschuld van zijn moeder mee wil helpen aflossen.
'Ze was gewoon doorgegaan met schulden maken', zegt hij nog steeds verontwaardigd. 'Ik had geen liggende gelden, maar wel wat spaargeld, dus ik heb haar 500 gulden gebracht.'
'Zij stond voor me en keek me recht aan toen ze mij verzekerde dat zij geen andere schulden had. Dat was een leugen. Dat persoonlijke moment en de koelbloedigheid waarmee zij mij daar voorloog, is een belangrijk onderdeel van de rest van het verhaal.'
'Dat geld zou ze zo snel mogelijk terug betalen. Ik heb het natuurlijk nooit meer gehad.'
Als zijn moeder weer om geld vraagt besluit Smitskam dat het welletjes is. Dat ze dan haar flat zal worden uitgezet dat is dan maar zo. Op de ochtend dat die uitzetting moet plaatsvinden krijgt hij een telefoontje.
In de woning is brand uitgebroken, terwijl moeders nieuwe man nog binnen lag te slapen. 'Ze wist natuurlijk dat ze uitgezet zouden worden. Dat mocht haar man niet weten, dus ze had gewoon het huis in de fik gestoken en was boodschappen gaan doen.'
De man kan op tijd uit de brandende flat komen. Smitskam is zo klaar met zijn moeder dat hij alles over haar verleden aan de politie vertelt. 'Een dag later werd ze opgepakt.'
De moeder wordt opnieuw veroordeeld, maar krijgt deze keer geen tbs. Of dat geholpen zou hebben is maar de vraag. 'Er was destijds een psycholoog die zei: ik wens degene die haar moet behandelen veel succes.'
'Er is ook een psycholoog geweest die heeft gezegd dat ze gewoon geen geweten had. Ik denk dat dat wel klopt. Ik bedoel: het feit dat je je kind ombrengt, ziet hoeveel verdriet je daarmee veroorzaakt bij je gezin, je familie, vrienden en noem maar op. En gewoon doorgaat.'
'Ze is in de gevangenis terechtgekomen, dus ze kent ook de gevolgen. En ze is geen steek veranderd. Ze is gewoon doorgegaan met haar leven, met schulden maken en met desnoods iemand ombrengen als het lastig wordt.'
De daden van zijn moeder hebben diepe sporen achtergelaten in de levens van iedereen om haar heen. 'Het is zo'n drama. Het laat natuurlijk altijd littekens na. Bij mijn vader, mijn broer. Wij hebben de schoonfamilie van mijn vader nooit meer gezien.'
Als vader Smitskam erachter komt dat zijn zoons zonder het te vertellen bij hun moeder langs zijn geweest verbreekt hij het contact met de oudste en dat komt pas een half jaar voor zijn dood weer goed.
Peter Smitskam is blij dat hij met de wetenschap uit de politiedossiers nu het hele verhaal over zijn moeder kent en dat heeft kunnen opschrijven.
'Als je niet in zo'n situatie hebt gezeten, dan begrijp je ook de impact niet. Ik merk dat ook wel eens bij mijn eigen kinderen. Het feit dat ik dat dossier heb kunnen lezen en mijn verhaal heb kunnen wegschrijven, dat is voor mij echt een last van mijn schouders geworden.'
Smitskam pleit voor goede begeleiding van kinderen na zo'n traumatische gebeurtenis. 'Destijds was die er niet. Ik ben daar goed uitgekomen. Ik heb geleerd om met tegenslagen om te gaan en je gewoon te herpakken. Maar ja, dat geldt niet voor iedereen. Niet iedereen heeft die veerkracht.'
'Mijn moeder was niet heel slim, maar wel sluw. Ze was iemand die tot in het bizarre bereid was om heel ver te gaan, zolang er maar geen dingen over haar naar boven zouden komen.'
Zijn moeder overlijdt in 2011. Ze wordt door een buurvrouw thuis gevonden op de bank. Spijt heeft ze nooit gehad.
Source: Omroep West Den Haag