Drugsdiplomatie Minister David van Weel van Justitie voert de diplomatieke druk op Sierra Leone verder op om drugscrimineel Jos Leijdekkers uitgeleverd te krijgen. Maar als het gaat om het leveren van marineschepen tegen cocaïnesmokkel op volle zee is hij terughoudend.
David van Weel, minister van Justitie en Veiligheid.
Concrete toezeggingen over de opsporing van Jos Leijdekkers, die kreeg David van Weel op bezoek in West-Afrika niet. Toch is de VVD-minister van Justitie en Veiligheid optimistisch over gesprekken die hij recent voerde met vertegenwoordigers van Ghana en Liberia, buurlanden van Sierra Leone waar drugscrimineel Jos Leijdekkers sinds enkele jaren verblijft. Hij is bij het grote publiek beter bekend als ‘Bolle Jos’.
Volgens Van Weel hebben landen in de West-Afrikaanse regio last van de criminaliteit die grootschalige drugssmokkel met zich meebrengt. „Het heeft neveneffecten”, citeert De Telegraaf Van Weel over Leijdekkers. „Dit netwerk zit niet heel netjes binnen de grenzen van Sierra Leone.” In zijn queeste om de drugscrimineel uitgeleverd te krijgen, hoopt Van Weel via de buurlanden druk te zetten op Sierra Leone, dat verzoeken tot uitlevering stelselmatig negeert.
Omdat cocaïnesmokkel via de grote West-Europese havens steeds moeilijker wordt, wijken drugssmokkelaars vaker uit naar West-Afrika voor de overslag van cocaïne richting West-Europa, op land of op volle zee in internationale wateren. Zo werd op 1 mei van dit jaar een schip aangehouden met 30.000 kilo cocaïne aan boord – de grootste vangst ooit in deze regio. Het schip, de Arconian, werd geladen in Sierra Leone.
West-Afrika is zo aantrekkelijk vanwege de strategisch gunstige ligging tussen Europa en Zuid-Amerika. Het is geen toeval dat Britse, Nederlandse en Portugese mensenhandelaren in de zeventiende eeuw opereerden vanuit het gebied dat nu Ghana heet. En zoals de handelaren van de West-Indische Compagnie zich terugtrokken achter de muren van Fort Amsterdam aan de Ghanese kust, heeft Jos Leijdekkers zich nu verschanst in een luxe compound in Sierra Leone.
De Nederlandse overheid weet sinds midden 2024 dat de 35-jarige Leijdekkers daar verblijft. Ondanks zijn relatief jonge leeftijd is de geboren Brabander in nog geen tien jaar tijd uitgegroeid tot een machtige speler in de internationale cocaïnemaffia. In die zin past Leijdekkers in een lange rij Nederlandse smokkelaars als Frits van de Wereld, Klaas Bruinsma, Dino Soerel, Gwenette Martha en Piet Costa.
Waar zij vroeg of laat allemaal gepakt werden, slaagt Jos Leijdekkers er al tien jaar in om uit handen van de politie te blijven. En dat in een periode waarin opsporingsinstanties, op basis van berichtenverkeer uit gehackte communicatiediensten voor de onderwereld, het ene na het andere criminele kopstuk aangehouden en veroordeeld wisten te krijgen.
Leijdekkers is in Nederland bij verstek veroordeeld voor drugssmokkel en geweldsfeiten tot 24 jaar cel. Opgeteld bij de straffen voor een serie veroordelingen in België wacht hem zo’n tachtig jaar cel. Dat is ongekend, en het feit dat Leijdekkers vanuit Sierra Leone ogenschijnlijk ongestoord door kan gaan met de grootschalige smokkel van drugs, ondanks een prijs van 200.000 euro op zijn hoofd, zorgt binnen de opsporing en de politiek voor ongemak.
Naar aanleiding van zijn bezoek aan Ghana constateert Van Weel dat er iets lijkt te veranderen in Sierra Leone zelf. Waar vertegenwoordigers van het land tot voor kort niet of nauwelijks reageerden op verzoeken van Nederland, stelt Van Weel nu in de Telegraaf dat zijn ambtsgenoot Alpha Sesay uit Sierra Leone hem per brief heeft uitgenodigd om samen tot een oplossing te komen.
Van Weel ziet daarin een teken dat de opgevoerde druk werkt. „Ik voel de bereidheid om te praten”, concludeert Van Weel. Mogelijk heeft dat te maken met het feit dat de minister nadrukkelijk steun krijgt van Europese landen, mede naar aanleiding van zijn verzoek om de Europese ontwikkelingshulp aan Sierra Leone af te knijpen.
Volgens een woordvoerder van de Europese Commissie is vorige maand duidelijk geworden dat Europa actie wil ondernemen tegen landen die voorvluchtige drugscriminelen onderdak bieden. Daarbij wordt onder meer gedacht aan een nieuw pakket van sancties, aldus de woordvoerder.
Gezien die Europese steun voor Nederland richting Sierra Leone is het opvallend dat Nederland niet ingaat op een informeel Frans verzoek om mee te gaan patrouilleren op de Atlantische oceaan tussen West-Afrika en West-Europa. Daar wordt het werk op dit moment gedaan door met name de Portugese en Spaanse opsporingsautoriteiten en de Franse marine.
Zo was het de Guardia Civil die in mei bij de Azoren het schip onderschepte dat leidde tot de recordvondst van 30.000 kilo cocaïne. Bij operaties die hebben geleid tot de onderschepping van grote hoeveelheden cocaïne is met name de Franse marine betrokken met schepen en vliegtuigen. Dat leidde eind vorig jaar zelfs tot een actie waarbij een scherpschutter van de Franse marine een de motoren van supersnelle speedboot kapotschoot waardoor 2.300 kilo cocaïne kon worden onderschept.
De vraag is of een dergelijke militarisering van de opsporing gewenst is, gezien de grote risico’s van dit soort acties. Nederland lijkt daar geen principiële bezwaren tegen te hebben. Een woordvoerder van het ministerie van Veiligheid en Justitie liet eerder aan NRC weten dat Nederland „constructief” staat tegenover internationale samenwerking op dit vlak maar een formeel verzoek van de Fransen afwacht.
Die houding typeert de positie van Nederland onder minister Van Weel. Als het gaat om de arrestatie van Bolle Jos dan vraagt hij concrete steun van Europese partners om Sierra Leone onder druk te zetten. En ook Ghana en Liberia vraagt hij om steun omdat ze ook last hebben van Leijdekkers. Maar als er een Frans verzoek komt voor de inzet van extra mensen en middelen tegen de internationale cocaïnemaffia, kijkt hij de kat uit de boom met als excuus dat het verzoek nog niet formeel is.