is cultuurhistoricus en Europa-expert.
Wereldvreemdheid van beleidsmakers in Den Haag is een van de bronnen van maatschappelijk conflict. Dat hebben we gezien bij het toeslagenschandaal. We zien het bij de stikstofaanpak, waar veel te laconiek van boeren wordt verlangd maar even wat familiebedrijven op te offeren zodat we met zijn allen weer kunnen gaan bouwen.
We zien het ook bij de Spreidingswet. Het zogenaamd eerlijke plan om asielzoekers solidair over het land te verspreiden. Zodat Ter Apel ontlast kan worden. Dat plan wordt een regelrechte ramp, en de beleidsmakers van bestuurlijk Nederland hadden dat kunnen weten. Sterker: hadden dat moeten weten.
Het wemelt in Den Haag en omstreken van de rapporten en adviezen. Bureauladen en archiefkelders liggen er vol mee. Alle kennis is voorhanden, maar wordt ze ook benut?
Ik stuitte onlangs op een rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) van vorig jaar. Daar staat alles in wat je moet weten over waarom de Spreidingswet een polariserende splijtzwam in de samenleving is, en dat je daar dus erg voorzichtig mee moet omspringen, als de stabiliteit van de democratische rechtsstaat en maatschappelijke vrede je iets waard zijn.
Het SCP-onderzoek Migratie als spiegel van maatschappijbeelden (2025) laat zien hoe verschillend er in de samenleving aangekeken wordt tegen (asiel)migratie en waar die verschillen op gebaseerd zijn.
Juist op migratiegebied loopt er een alarmerende breuklijn door Nederland heen. Mensen die negatiever denken over migratie zijn ook degenen die zich ‘afgehaakt’ voelen van de politiek, en in eigen leven een gebrek aan waardering en erkenning ervaren. Deze groep heeft sterk het gevoel dat anderen worden voorgetrokken in de samenleving ten koste van mensen zoals zij. Dit speelt vooral bij de schaarste op de woningmarkt, waar een totaal onbegrip heerst dat ‘nieuwkomers’ meer rechten kunnen opeisen dan de ‘eigen bevolking’.
Het gaat hier veelal om praktisch opgeleiden uit de niet-stedelijke regio’s van Nederland. Zij hechten, sterker dan theoretisch opgeleiden (hbo en wo), aan nationale identiteit en stellen striktere eisen om als Nederlander te worden gezien, zoals meedoen met Nederlandse tradities en gebruiken.
Wie denkt deze waardenclash met beleidsstatistiek te kunnen beslechten, kan beter geen samenleving besturen. Wijze politiek houdt rekening met uiteenlopende maatschappijbeelden en breuklijnen in de samenleving.
Dat is nu net niet wat er gebeurt met het top-down doordrukken van de Spreidingswet. De gedwongen uitsmering van azc’s over heel Nederland staat op gespannen voet met de analyse van het SCP. Bestuurlijk hoogopgeleid Nederland dat asielopvang afdwingt bij mensen in regio’s en gemeenten die zich niet gezien weten: dat is een ticket voor maatschappelijke ontwrichting. En een open uitnodiging voor extreemrechtse opruiing. (De brandstichting in Loosdrecht had trouwens veel meer ophef verdiend. Een soortgelijk geval in het Duitse Rostock was wekenlang wereldnieuws.)
Een ‘azc droppen’ vanuit Den Haag is leed, onrust en onbehagen toevoegen aan mensen die zich ‘genaaid’ voelen door het systeem. Het openen van een azc in een gemeente zou daarom op zijn minst gepaard moeten gaan met een vertrouwenwekkend, positief aanbod, bijvoorbeeld nieuwe woningbouw voor de (kinderen van de) bewoners. Of zoiets als een nieuw gemeentezwembad.
Om zorgen over azc’s weg te nemen, is het cruciaal niet alleen te focussen op migratiecijfers, maar ook iets te doen aan de onderliggende zorgen van mensen, zoals het woningtekort, angst voor geweld op straat en het geringe vertrouwen in de politiek. Tenminste, als de stabiliteit van de democratie en maatschappelijke vrede je wat waard zijn.
Nederland blijkt, internationaal vergeleken, overigens helemaal niet zo negatief te staan tegenover migratie en culturele diversiteit. Maar wel onder voorwaarden. Men accepteert migranten vooral wanneer ze een actieve bijdrage kunnen leveren aan de samenleving, dus sociaal-economisch integreren. Verder vindt 80 procent van de ‘autochtone’ Nederlanders dat mensen met een migratieachtergrond de waarden en normen van de Nederlandse samenleving over moeten nemen. Men neemt liever minder asielzoekers op, al voelt men wel de morele plicht ‘echte’ vluchtelingen tijdelijk op te nemen.
Het probleem is dat de huidige migratiewerkelijkheid moeizaam aan deze voorwaarden voldoet. Vooral daarin zit ’m het schuren met de bevolking, met het ene deel van de bevolking meer dan met het andere.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant