Natuur Enkele grote natuurmonumenten in de VS verliezen een fors deel van hun beschermde gebied, tot verdriet van inheemse groepen en natuurbeschermers.
Het natuurpark Grand Staircase-Escalante in Utah.
Het is een eindeloos wonderland van diepe rotskloven, ravijnen, rode heuvels, bossen, beekjes en rivieren – zonder motels, benzinestations, reclameborden en truckstops. Amerika zoals inheemse bewoners het moeten hebben gezien – en nog steeds beleven. Toerisme is er, vooral van hikers die hun eigen afval weer wegdragen.
Maar nu is de toekomst van twee uitgestrekte natuurgebieden in de Amerikaanse staat Utah onzeker. President Trump maakte half juli, via twee proclamaties, bekend het mes te zetten in het Grand Staircase-Escalante National Monument en het Bears Ears National Monument, twee gebieden die vrij recent de status van monument kregen, mede op aandringen van inheemse groepen. Met zijn snoeiwerk wil Trump meer ruimte creëren voor economische activiteiten zoals olie- en gaswinning, mijnbouw en landbouw. Zo staat in zijn proclamaties dat de gebieden kobalt, koper, lood, uranium, zilver en zink bevatten.
Beide monumenten zijn nu ingekrompen tot een fractie van hun eerdere omvang. Grand Staircase-Escalante verschrompelt van 1,87 miljoen acres (omgerekend 7.567 km2 – ongeveer zo groot als de provincies Zuid-Holland en Noord-Brabant bij elkaar) naar zo’n 181.500, een krimp van 90 procent. Ook Bears Ears slinkt gigantisch, van 1,36 miljoen acres (5.422 km2) naar een luttele 121.100.
Ten prooi aan die krimp vallen talloze locaties van archeologisch en historisch belang of van religieuze waarde voor inheemse volken. Met name Bears Ears (genoemd naar twee tafelbergen die samen doen denken aan een berenkop) is rijk aan overblijfselen van inheems-Amerikaanse nederzettingen, ruïnes en rotstekeningen. „Het monument telt zo’n 100.000 archeologische sites die belangrijk zijn voor de inheemse culturen”, zegt woordvoerder Grant Stevens van de Southern Utah Wilderness Alliance (SUWA).
Ook komen in beide monumenten allerlei geologische aardlagen aan het oppervlak, zegt hij, „in de kleuren bruin, oranje, grijs, wit”. Daarnaast herbergen ze zeldzame plant- en diersoorten. In Grand Staircase-Escalante (genoemd naar de trapsgewijze geologische formatie en naar een Fransiscaanse pater die het gebied in 1776 doorkruiste) komen ruim 600, veelal endemische, soorten bijen voor, zegt Stevens, naast unieke soorten kolibri’s en vleermuizen. Het monument dient als wildcorridor voor onder meer muildierherten en dikhoornschapen. Stevens: „De natuur heeft dit nodig.” Ook is het gebied een „paleontologisch paradijs” met goed bewaard gebleven fossielen van dino’s. „Soms zelfs met indrukken van hun huid”, aldus Stevens.
Met name Bears Ears is bijzonder voor native Americans. De beslissing om dit gebied in 2016 tot monument te verklaren was het resultaat van een gezamenlijke lobby van Navajo, Hopi, Zuni en Utes. Hun zogeheten Inter-Tribal Coalition kreeg ook medezeggenschap in de Bears Ears Commission voor het monument, een erkenning van inheemse kennis. Ook daar is nu een eind aan gemaakt door Trump, die liet weten dat de BEC „bij deze is opgeheven”. In het beheer van het monument krijgt naast de federale overheid voortaan ook de industrie een rol.
In de praktijk vervullen het relatief minder bezochte Grand Staircase-Escalante (930.000 bezoekers in 2024) en Bears Ears (450.000) de functie die in de VS van oudsher nationale parken hebben: alleen of met een groep dwalen in ongerepte natuur. Populaire parken als Yosemite in Californië (4,1 miljoen bezoekers in 2024) en Arches in Utah (1,5 miljoen) zuchten onder de last van massatoerisme. Het oudste van de nu 63 parken is Yellowstone Park in Wyoming, in 1872 gevestigd door het Congres op voordracht van president Ulysses S. Grant.
Zicht op Monument Valley vanuit Bears Ears National Monument in de staat Utah.
Newspaper Rock State Historic Monument, rotstekeningen die door Native Americans zijn aangebracht. Dit monument bevindt zich in Bears Ears National Monument.
Om de twee gebieden woedt al jaren strijd. In zijn eerste termijn zette Trump ook al de bijl erin, zij het minder ingrijpend dan nu. Zijn opvolger Biden draaide die beslissingen terug. Nu is Trump weer aan zet. Dat Bears Ears de status van monument kreeg van de Democraat Obama, zal een extra irritatie zijn voor Trump die geen kans onbenut laat beslissingen van Obama ongedaan te maken. Een andere Democraat, Bill Cliton, gaf Grand Staircase-Escalante die status in 1996. Aanvankelijk was het gebied 1,7 miljoen acres groot, maar het Congres breidde het later uit.
Bijval krijgt Trump van Republikeinse senatoren en van lokale politici in Utah, die al jaren klagen dat ze te weinig te zeggen hebben over de federaal beschermde gebieden. Maar peilingen in Utah wijzen uit dat de meeste inwoners van de staat vinden dat de monumenten behouden moeten blijven. Deze maandag vonden in een aantal steden in Utah protestmarsen plaats.
Behalve te wijzen op de mogelijk verwoestende effecten van Trumps besluit, betwisten natuurorganisaties ook de rechtmatigheid ervan. Hij beroept zich op de Antiquities Act (1906), die de president de bevoegdheid geeft historische of archeologische locaties aan te merken als ‘monument’, wat federale bescherming garandeert. Nationale ‘parken’, bedoeld voor conservatie van de natuur, kunnen alleen worden aangewezen door het Congres. Trump interpreteert de Antiquities Act nu zo dat de president nationale monumenten (nu 138 in totaal) ook weer kan inkrimpen of opheffen. Republikeinen vinden dat de wet door Clinton en Obama is misbruikt om grote lappen land rond een historische of archeologische locatie te onttrekken aan ontwikkeling.
Juristen van natuurorganisaties wijzen erop dat de wet niets zegt over het opheffen van een monument of over grenzen aan de omvang ervan. Ze werpen tegen dat de Grand Canyon al zo’n 800.000 acres telde toen het in 1908 werd aangewezen als ‘monument’ (in 1919 werd het een nationaal park). In een procedure in 2021 gaf de Republikeinse opperrechter John Roberts van het Hooggerechtshof als zijn mening dat de beschermde ruimte rond een historische of archeologische locatie zo klein mogelijk moet worden gehouden.
De federale bescherming van uitgestrekte natuurgebieden is al langer een doorn in het oog van lokale ondernemers, ranchers en politici die het land willen gebruiken voor veehouderij, gaswinning en mijnbouw. Het Project 2025 van de conservatieve Heritage Foundation, vaak gezien als blauwdruk voor Trumps tweede termijn, bepleitte het openen van grote delen publiek land voor economische bedrijvigheid. Ecologische groepen zouden een „oorlog tegen het Westen” voeren met steun van Democratische presidenten en „tot afgrijzen van gouverneurs”.
Donald Trump toont de proclamatie over Bears Ears National Monument.
Trump kiest diezelfde populistische toon. Hij wil het land „teruggeven aan de mensen in Utah”, zei hij (een staat die ook 60.000 native American inwoners telt). De twee monumenten, is zijn suggestie, bedienen nu vooral buitenlandse toeristen en rugzaktoeristen van buiten de staat in plaats van ‘gewone Amerikanen’ die er willen jagen, vissen, off road crossen en barbecueën. Natuurorganisaties wijzen erop dat vissen, jagen en kamperen nu al gewoon zijn toegestaan in de natuurgebieden. Zij horen in Trumps klacht over gebrek aan wegen en restaurants vooral de aankondiging van kilometers asfalt en commercialisering.
Over de economische mogelijkheden van de monumenten, waar Trump hoog van opgeeft, leeft intussen brede twijfel, ook bij de industrie. De Western Energy Alliance liet in The New York Times weten Bears Ears nooit aantrekkelijk te hebben gevonden voor het winnen van gas en olie. Voor Trump lijkt dat weinig uit te maken, de aanval op de natuurgebieden is net zo goed symbolisch onderdeel van zijn culture war tegen wat hij beschouwt als privileges van een linkse elite.
Utah is niet de enige staat die te maken krijgt met de aanval op beschermde gebieden. Ook een ‘veiligheidsbuffer’ van 10 mijl rond het prehistorische Chaco Culture National Historic Park in New Mexico zou moeten worden geopend voor olie- en gasbedrijven. De buffer werd in 2023 ingesteld door Biden om het park, met omvangrijke resten van pueblos uit de tiende tot twaalfde eeuw na Christus, te beschermen. Ook tegen dit plan protesteren inheemse groepen die het park beschouwen als een heilige plek van hun voorouders.
In de prairiestaat Noord-Dakota verzet American Prairie, een particuliere organisatie die grasland in oude staat wil herstellen, zich tegen het verwijderen van bizonkuddes onder druk van lokale politici en ranchers. Regelgeving die in mei werd aangekondigd moet het overal in het westen van de VS, uitgezonderd Alaska, makkelijker maken om vee te laten grazen op public lands. Natuurorganisaties wijzen op de schade die veehouderij daar nu al aanricht: erosie van de bodem, uitstoot van broeikasgas methaan, aantasting van biodiversiteit en verspreiding van invasieve soorten via zaden. Ook wil Trump wetgeving voor bedreigde diersoorten versoepelen en in nog tal van andere natuurgebieden meer off road gemotoriseerd verkeer toestaan.
Voor de twee omstreden gebieden in Utah breekt nu een periode aan van nieuwe politieke en juridische strijd. Gas- en oliebedrijven kunnen al claims doen om de gebieden te ontwikkelen.
Een bezoeker van Grand Staircase Escalante National Monument bij een waterval.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin