Wat te doen met panden met een naziverleden? Die vraag staat opnieuw centraal nu de politie van Braunau am Inn vandaag haar intrek neemt in het geboortehuis van Adolf Hitler.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De bestemming van het pand aan de Salzburger Vorstadt 15, waar Adolf Hitler op 20 april 1889 werd geboren, houdt de gemoederen in Oostenrijk al tijden bezig. Nadat het na jaren van juridisch gesteggel met de particuliere eigenaar in bezit was gekomen van de overheid, luidde de vraag: wat nu? Moest er zoals in eerdere jaren weer een sociale werkplaats in komen, moest het veranderen in een museum, of moest het zelfs helemaal tegen de vlakte?
In 2019 hakte de nationale regering de knoop door; het moest een onderkomen voor de politie worden. Maar dat heeft de discussie niet doen verstommen.
Critici stellen dat met de nieuwe invulling, na een grondige verbouwing, de plek is ontdaan van haar historische betekenis. Opvallend in dat opzicht is dat in de aanbesteding voor de verbouwing ‘het uitwissen van de herinnering aan de tijd van het nationaalsocialisme’ expliciet als doel geformuleerd stond. De Duitse krant Der Spiegel spreekt om die reden zelfs van ‘exorcisme’.
De kwestie staat niet op zichzelf: in Europa steekt de discussie over de rol van panden met een dergelijk verleden in de publieke ruimte geregeld de kop op. Zo woedde in Nederland jarenlang een debat over de zogeheten Muur van Mussert in Lunteren, waar de NSB-leider partijbijeenkomsten hield. Hoewel dat inmiddels een rijksmonument is, zijn plannen om er een publieke herdenkingsplaats van te maken mede door weerstand van de particuliere beheerder niet van de grond gekomen.
In Berlijn heeft het stadsbestuur plannen om de restanten van de bunker onder de verwoeste Nieuwe Rijkskanselarij, het kantoor van Hitler, te slopen om er huizen te kunnen bouwen. Ook hier pleiten onder anderen historici voor behoud, zodat de geschiedenis van de plek niet vergeten wordt.
Bij beleidsmakers bestaat veelal juist de vrees dat zonder ingrijpende wijzigingen plekken met een naziverleden aantrekkingskracht houden op neonazi’s. De Berlijnse wethouder Christian Gaebler (SPD) zei de bouw van nieuwe woningen niet in de weg te willen staan ‘om een bunker te behouden die vervolgens mogelijk ook nog eens in een bedevaartsoord verandert’.
In Oostenrijk speelde die zorg ook. Zo troffen bewoners van Braunau am Inn, dat aan de grens met Duitsland ligt, geregeld bloemen en kransen aan voor de deur van de Salzburger Vorstadt 15. Op Hitlers 100ste verjaardag in 1989 arresteerden de autoriteiten feestvierders. Een gedenksteen op de stoep werd beklad.
Bij Hitlers geboortehuis heeft de nieuwe bestemming nog een extra dimensie. Bij een onderzoek ontdekte Florian Kotanko, voorzitter van de geschiedkundige vereniging van Braunau, een krantenartikel uit 1939, waarin stond dat Hitler wilde dat zijn geboortehuis door het lokale bestuur in gebruik zou worden genomen. ‘Het is de ironie van de geschiedenis dat de wens van Hitler nu in zekere zin in vervulling gaat’, constateerde hij in de Süddeutsche Zeitung.
De Oostenrijkse historicus Olivier Rathkolb, die deel uitmaakte van een commissie die een aanbeveling deed aan de overheid over een nieuwe bestemming, stelde tegenover Der Spiegel dat hij aanvankelijk ook moeite had met het besluit om de politie in het gebouw te huisvesten. Bij de Oostenrijkse politie wemelde het in de oorlogsjaren van de nazi’s, stelt Rathkolb. ‘Er waren nog geen Wehrmacht-troepen hier of ze marcheerden al in nazi-uniform rond.’
Zelf gaf Rathkolb de voorkeur aan een liefdadige invulling, hoewel hij nu vrede heeft met het besluit. De politie heeft nu de kans om te doen wat zij destijds naliet: ‘Het beschermen van de democratie.’
Source: Volkskrant