Merel van Vroonhoven is leraar, toezichthouder en columnist van de Volkskrant.
Daar zitten ze, rijkeluiszonen, brallend en boerend aan lange tafels in het paleis van een afwezige koning die door een list met een houten paard een hele stad in as legde en sindsdien onderweg is naar huis. Elke dag komen ze, vrijers, dingend naar de hand van koningin Penelope, die al twintig jaar wacht op de terugkeer van haar man Odysseus. Vretend en drinkend doen deze ongenode gasten zich tegoed aan alles wat niet van hen is. Zonder enige schaamte, want de heer des huizes is er niet.
Bent u al naar The Odyssey geweest? De film van sterregisseur Christopher Nolan is een ware hit en krijgt wereldwijd loftuitingen van recensenten. Een mooie bijkomstigheid: ook boekwinkels zien een groeiende vraag naar Homerus’ heldendicht, vooral onder jonge mensen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Klik hier om een nieuwe paragraaf te starten
Het ruim drie uur durende, meeslepende epos geeft stof tot nadenken en bevat veel wat ook nu nog actueel is. Oorlog en geweld, de (bij)rol van vrouwen in relatie tot macht, het belang van een thuis, rechtvaardigheid en loyaliteit, de weg naar volwassenheid – om enkele thema’s te noemen.
Toch werd ik het meest geraakt door de waarde van Xenia, ook wel de Wet van Zeus genoemd: de code voor gastvrijheid die de oude Grieken als heilig beschouwden. Behandel gasten met respect, alsof ze familie zijn. Zelfs in een in lompen gehulde bedelaar kan zomaar een godheid schuilgaan. Zoals classicus Barry Powell het verwoordt: ‘de belangrijkste scheidslijn tussen helden en schurken in de Odyssee is gastvrijheid of Xenia – de manier waarop een rondzwervende vreemdeling tegemoet wordt getreden.’ De Wet van Zeus is overigens wederkerig. Ook de gast dient zich netjes te gedragen.
De film van Nolan kon op geen beter moment komen dan nu, tijdens de zomer, wanneer hordes mensen zich verplaatsen naar oorden elders, daar genietend van de gastvrijheid. Helaas niet zelden zonder rekening te houden met de plicht die bij het gast-zijn hoort. Neem het Italiaanse dorpje Varenna bij het Comomeer, waar de 650 inwoners jaarlijks gebukt gaan onder honderdduizenden toeristen die zonder enige gêne half ontbloot door de historische steegjes schuifelen. Of steden als Venetië, Barcelona en Santorini, die zo lijden onder het massatoerisme dat bewoners oproepen om vooral weg te blijven.
Daar gaat het nog om gastvrijheid in relatie tot toerisme. Wat te denken van onze bejegening van de ander in het dagelijkse leven? Online reviews vol venijn als de pizzabezorger er vijf minuten langer over doet. Of snel die tas op de treinstoel naast je, om te voorkomen dat iemand plaatsneemt. Vanaf deze week verboden, meldde de NS. Lachwekkend, als het niet zo triest zou zijn.
Om over het tegendeel van het oud-Griekse gastvrijheidsideaal – xenofobie – nog maar niet te spreken. Asielzoekers die worden weggezet als loslopende criminelen of vrouwenbelagers. Arbeidsmigranten die hutjemutje in een kamertje worden gepropt en onder mensonterende omstandigheden rotklussen doen waar we zelf de neus voor ophalen. Laat dat de vreemdeling maar doen.
Wie de Wet van Zeus schendt, schendt alles wat heilig is tussen mensen, concludeert Odysseus aan het einde van de film. Vol schaamte realiseert hij zich dat zijn als vredesoffer vermomde houten paard niet alleen Troje verwoestte, maar de wereld ook een vrijbrief bood om Xenia met voeten te treden.
Wat me in de film raakt, is het besef dat wanneer gastvrijheid niet wordt nageleefd, het broze weefsel van vredig samenleven afbrokkelt, tot er niets meer over is van ons menszijn. Xenia was 2700 jaar geleden niet vrijblijvend. Dat is het nog altijd niet. We dreigen dit te vergeten, tot het op een dag te laat is.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant