De nieuwe leider van Hamas overleefde zelf meerdere aanslagen en heeft vele familieleden moeten begraven.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de bezette gebieden, het Midden-Oosten en België.
Het is bijna verbazingwekkend dat er nog kandidaten zijn voor het leiderschap van Hamas. Iedereen weet: wie een toppositie binnen deze organisatie bekleedt, wordt vroeg of laat vermoord door Israël – een uitermate onaantrekkelijk vooruitzicht.
Khalil al-Hayya (66) staat echter al jaren op de dodenlijst en weet dondersgoed welke gevolgen dat voor hemzelf en zijn naasten kan hebben. Er zijn al meerdere aanslagen op zijn leven gepleegd en hij heeft al vele familieleden begraven, onder wie drie van zijn zoons en drie kleinkinderen.
Maandag maakte Hamas bekend dat Al-Hayya is gekozen tot de nieuwe politieke leider van Hamas. Voor de internationale gemeenschap is hij geen onbekende, want hij zit al talloze jaren aan de onderhandelingstafel: Al-Hayya is de man die tijdens de oorlog namens Hamas de gesprekken leidde over het staakt-het-vuren in Gaza en de vrijlating van de Israëlische gijzelaars.
De Hamas-veteraan werd in 1960 geboren in Gaza-Stad en groeide op in een conservatief gezin dat zwaar werd getekend door de Zesdaagse Oorlog (1967) en de bezetting die daarop volgde. In zijn jeugd was hij getuige van meerdere invallen van het Israëlische leger bij hem thuis en de arrestatie van familieleden; gebeurtenissen die al vroeg zijn politieke bewustzijn vormden.
Als jonge man verdiepte Al-Hayya zich uitgebreid in de islam: in 1983 behaalde hij een bachelordiploma aan de Islamitische Universiteit van Gaza, in 1986 een masterdiploma aan de Universiteit van Jordanië en in 1997 een doctoraat in de Hadithwetenschappen in Soedan. Later diende hij als decaan voor studentenzaken aan de Islamitische Universiteit in Gaza en sloot hij zich aan bij de Palestijnse Vereniging van Academici.
Daarnaast was er zijn georganiseerde activisme. Dat begon na zijn ontmoeting in 1980 met Sheikh Ahmed Yassin, een blinde imam die sinds zijn twaalfde – na een ongeluk tijdens het sporten – verlamd was geraakt. Sheikh Yassin richtte Hamas op in 1987 en zou tot zijn dood als geestelijk leider van de organisatie worden gezien. Ook hij werd geliquideerd: in 2004 werd Sheikh Yassin door een Israëlische raket geraakt terwijl hij in zijn rolstoel naar de moskee werd gereden.
Tijdens de eerste Palestijnse opstand werd Al-Hayya geregeld door Israël gearresteerd. Gedurende zijn detentie zou hij zwaar zijn gemarteld. Zijn politieke carrière begon in 2006, toen Al-Hayya een zetel won in de Palestijnse Wetgevende Raad en daar de politieke factie van Hamas leidde.
De afgelopen twee decennia heeft Al-Hayya meerdere belangrijke posities bekleed binnen Hamas. Hij werkte bijvoorbeeld nauw samen met Yahya Sinwar, de man die wordt gezien als het brein achter de aanval van 7 oktober 2023 op Israël, waarbij 1.200 mensen werden vermoord en 250 anderen als gijzelaar werden meegenomen naar Gaza.
Al-Hayya zei later dat ‘7 oktober’ uit de hand was gelopen. Het had volgens hem ‘een beperkte actie’ moeten zijn, ‘om een aantal Israëlische militairen te ontvoeren’. ‘Maar het zionistische leger stortte volledig in’, vertelde Al-Hayya, en daardoor ‘was er geen houden meer aan’. Israël ontketende als antwoord op de Palestijnse aanval een verwoestende oorlog in Gaza. Zelf verliet Al-Hayya de Gazastrook overigens al voordat de oorlog begon. Hij vestigde zich toen samen met enkele andere politieke leiders van Hamas in Qatar.
De dood is voor Al-Hayya al vaak dichtbij geweest. Talloze familieleden kwamen om bij bombardementen en gerichte raketaanvallen op zijn huis. Zelf is hij aan meerdere aanslagen ontsnapt – soms omdat hij niet thuis was, soms omdat hij net op tijd was vertrokken, soms omdat hij op een andere manier ontzettend veel geluk had.
In 2024 bijvoorbeeld begeleidde hij Hamaskopstuk Ismail Haniyeh naar Teheran, waar het gastenverblijf waar Haniyeh verbleef werd opgeblazen. Vermoedelijk hadden agenten van de Israëlische geheime dienst daar explosieven geplaatst en gewacht tot er een belangrijke gast zou logeren. Haniye kwam om, Al-Hayya overleefde.
Een jaar later, toen hij de onderhandelingsmissie van Hamas leidde in de Qatarese hoofdstad Doha, werd het hoofdkwartier van de organisatie geraakt door een Israëlische raket. Er kwamen zes mensen om het leven, onder wie de zoon van Al-Hayya, maar zelf overleefde hij ook deze aanval en zette hij zijn werk gewoon voort.
Hamas heeft sinds 2024 geen nieuwe politieke leider meer aangesteld nadat Israël er twee kort na elkaar heeft omgebracht. Ismail Haniyeh werd in juli 2024 vermoord in Teheran, zijn opvolger Yahya Sinwar werd enkele maanden later dodelijk geraakt tijdens een vuurgevecht met Israëlische soldaten in het zuiden van Gaza. In de tussenliggende periode werd de groep vertegenwoordigd door een vijfkoppig comité, waarvan ook Al-Hayya deel uitmaakte.
Al-Hayya neemt het leiderschap op zich op een moment dat Hamas zich op een kruispunt bevindt: Gaza ligt volledig in puin en er vinden onderhandelingen plaats over zowel de overdracht van de bestuurlijke macht als het inleveren van de wapens - beide onderdeel van het stappenplan rond het staakt-het-vuren. Die onderhandelingen zijn volledig vastgelopen omdat Hamas zichzelf niet wil ontwapenen terwijl Israël weigert om zich terug te trekken uit het gebied.
Volgens een woordvoerder van Hamas is het leiderschap ook in deze tijd bij Al-Hayya in goede handen, vanwege diens pragmatische temperament. ‘Hij wordt door zowel alle leden van het politieke bureau als de militaire commandanten gerespecteerd’, zei hij volgens France 24. ‘En hij laat zich niet snel ergens door meeslepen.’
In 2007 kwamen meerdere leden van zijn familie om bij een Israëlische luchtaanval op zijn huis, onder wie twee broers. Een jaar later verloor Al-Hayya zijn zoon Hamza bij een bombardement.
In 2014 werd het huis van zijn oudste zoon Osama gebombardeerd. Hierbij verloren zowel Osama als diens vrouw en drie van hun kinderen het leven.
Een derde zoon, Himam, werd in september 2025 gedood bij een Israëlische raketaanval op het hoofdkwartier van de onderhandelingsmissie van Hamas in de Qatarese stad Doha. Al-Hayya, die op dat moment het hoofd van de missie was, overleefde de aanval en zette na de aanslag zijn werk voort.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant