Al weken protesteren Indiase jongeren tegen grootschalige examenfraude. Maar pas nadat activist Sonam Wangchuk zich had aangesloten en in hongerstaking was gegaan, trokken ruim tienduizend jongeren de straat op.
is correspondent Zuid-Azië voor de Volkskrant
Toen Sonam Wangchuk (59) drie weken geleden stopte met eten, protesteerden in New Delhi slechts enkele honderden jongeren tegen examenfraude. Maandag trokken ruim tienduizend demonstranten door de hoofdstad, waarmee de beweging uitgroeide tot een van de grootste anti-regeringsprotesten in jaren.
De demonstraties worden georganiseerd door de Cockroach Janta Party (CJP), oftewel de Kakkerlak Volkspartij, een jeugdige protestbeweging die het vertrek eist van onderwijsminister Dharmendra Pradhan. Aanleiding is een groot fraudeschandaal rond het landelijke toelatingsexamen voor de opleiding geneeskunde. Dat is een gevoelig onderwerp in India, waar zulke examenschandalen vaker voorkomen en zelden tot veroordelingen leiden.
Dag en nacht zat Wangchuk op een podium in Jantar Mantar, het Malieveld van New Delhi. Hij dronk slechts water met zout. Zijn hongerstaking gaf de protestbeweging nieuw momentum. Nadat de politie hem zaterdag onder dwang naar een ziekenhuis had gebracht, nam de woede alleen maar toe.
Wangchuk werd in 1966 geboren in Ladakh, een afgelegen berggebied in de Indiase Himalaya. In het piepkleine dorp waar hij opgroeide was geen school, dus kreeg hij tot 9-jarige leeftijd les van zijn moeder, een vrouw die hij omschreef als ‘nooit naar school geweest, maar zeer ontwikkeld’.
Na zijn opleiding tot ingenieur keerde hij op 22-jarige leeftijd terug naar Ladakh, waar hij met leeftijdgenoten een eigen school opzette. Slechts 5 procent van de leerlingen slaagt op dat moment voor de examens, en dat is begrijpelijk: het onderwijs wordt gegeven in een andere taal, en het curriculum sluit slecht aan bij de belevingswereld van de lokale jeugd.
Wangchuk en consorten pakken het anders aan: ze herschrijven tekstboeken in hun eigen taal, leiden docenten op en betrekken ouders nauwer bij het onderwijs. Ook richtten zij zich op meer dan alleen het leren van abstracte theorie. De scholieren ontwikkelen praktische vaardigheden zoals het op grote hoogte verbouwen van voedsel, het repareren van zonneboilers en het bouwen van slaapzalen van modderstenen. Het slagingspercentage stijgt binnen zeven jaar naar 55 procent, en uiteindelijk naar 75 procent.
In de jaren daarna zit Wangchuk niet stil. Hij richt een alternatieve universiteit op en vindt een verrassend eenvoudige oplossing voor het watertekort in de lente: door in de winter grote ijskegels te maken, zodat het ijs in het voorjaar langzaam smelt.
Wangchuk wordt internationaal gelauwerd en ontving in 2018 de prestigieuze Ramon Magsaysay Award, dat ook wel de ‘Nobelprijs van Azië’ wordt genoemd. Maar hij kreeg een cultstatus dankzij de Bollywood-film 3 Idiots (2009). De gelijkenissen tussen het personage Phunsukh Wangdu en de echte Wangchuk zijn moeilijk te missen: een excentrieke uitvinder uit de Himalaya, die ageert tegen het verstikkende onderwijssysteem. Het personage schetst jonge Indiërs een alternatieve samenleving, eentje die minder hiërarchisch en minder obsessief gericht op schoolprestaties is.
Juist daarom raakt de examenfraude een gevoelige snaar. India heeft 1,4 miljard inwoners en een tekort aan banen; de druk om te presteren ligt torenhoog. Families schrapen soms al hun geld bijeen om bijlessen te betalen. Dat juist bij zulke grote examens zo vaak wordt gefraudeerd, leidt tot veel ongenoegen.
Aanvankelijk uiten jongeren die woede alleen online – de CJP vergaarde na haar lancering binnen twee weken liefst 22 miljoen volgers op Instagram, veel meer dan de regeringspartij BJP (9 miljoen). De protestbeweging wordt dan nog vooral gekenmerkt door memes en livestreams vanaf het protestterrein.
Met Wangchuks komst verandert dat. Zijn hongerstaking geeft de beweging ook een moreel overwicht. De vrijwillige onthouding van voedsel geldt in India nog altijd als krachtig symbool en is een beproefd middel om druk uit te oefenen op de machthebbers.
De vraag is of Wangchuk nu iets heeft losgemaakt dat groter wordt dan hijzelf. Maandag gingen er plots tienduizend mensen de straat op. Jongerenprotesten brachten eerder in buurlanden Sri Lanka (in 2022), Bangladesh (2024) en Nepal (2025) de regering ten val. Maar dat ging in al die gevallen gepaard met doden en vele gewonden.
Ook in Delhi werd de sfeer maandag grimmiger; de politie greep hardhandig in. Het mobiele internet werd platgelegd. Traangasgranaten vlogen door de lucht. Agenten sloegen met bamboestokken in op de menigte. Tijdens de ongeregeldheden werden ook enkele auto’s vernield. Op videobeelden is te zien hoe bebloede studenten versuft langs de kant van de weg zitten. Ziekenhuizen hebben minstens 103 gewonden behandeld wegens botbreuken, hoofd- en oogletsel.
Ook in andere Indiase steden werd maandag geprotesteerd, waaronder Mumbai, Bangalore en Goa. In Ahmedabad werden 150 studenten opgepakt, volgens de politie hadden ze geen toestemming gekregen om te demonstreren. In Kochi werden waterkanonnen ingezet.
‘Het politie-optreden is zeer zorgwekkend’, zei een CJP-woordvoerder maandagavond. Er zijn ‘talloze’ Indiase jongeren naar Delhi gekomen, ‘dat laat zien dat de jeugd van dit land wel klaar is met deze regering’.
Wangchuk blijft ondanks de ongeregeldheden standvastig, schrijft hij in een post op X. ‘Nu ik zie met welke brutaliteit vreedzaam protesterende jongeren worden behandeld, heb ik besloten mijn hongerstaking voort te zetten, totdat de jongerenleiders de parlementariërs te spreken krijgen.’
Potti Sreeramulu staakte 58 dagen in 1952. Hij eiste een eigen deelstaat voor mensen met de regionale taal Telugu. Zijn hongerstaking leidde tot zijn dood, vier dagen later kwam de overheid hem toch tegemoet. Dat is nu de deelstaat Andhra Pradesh.
Irom Sharmila Chanu staakte vanaf 2000 5.757 dagen, liefst zestien jaar. Ze eiste afschaffing van de AFSPA, een omstreden Indiase wet die de strijdkrachten speciale bevoegdheden geeft om in sommige gebieden de openbare orde te handhaven. Ze werd al die jaren gedwongen gevoed via een neussonde. De wet is nog steeds van kracht.
In 2011 staakte Anna Hazare 12 dagen. Hij eiste een anti-corruptiewaakhond en een ombudsman, die ambtenaren en politici kon onderzoeken en vervolgen. Uiteindelijk zijn de eisen door de regering in afgezwakte vorm ingewilligd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant