is psychiater en schrijver.
‘Hij heeft alles bij mij neergelegd’, zegt ze. ‘Nu weet ik het helemaal niet meer.’
Dagenlang had ze slecht geslapen na haar afspraak met de chirurg over een mogelijke operatie. De chirurg had haar de voordelen en risico’s uitgelegd. Daarna moest zij beslissen of ze de operatie wilde ondergaan. Maar beslissingen nemen vindt zij nu juist doodeng. Ze kampt met angst, onrust en paniekaanvallen en piekert zich suf over iedere belangrijke keuze.
Ze vraagt wat ik van de handelwijze van de chirurg vind, maar voordat ik kan antwoorden, zegt ze: ‘Trouwens, ik weet al wat jij gaat zeggen. Jij legt het dadelijk ook weer bij mij neer.’ Ze lacht ongemakkelijk. ‘Ik wou gewoon dat hij de knoop had doorgehakt.’
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
‘En welke beslissing had hij dan voor je moeten nemen?’ Ik bijt op mijn tong om niet te zeggen dat ik de chirurg begrijp. Als arts leren wij patiënten zorgvuldig te informeren over de voordelen en risico’s van een behandeling en dat goed vast te leggen. Het eerste beschermt de patiënt, het tweede dient vooral om ons te beschermen.
Ze staart naar het plafond. ‘Ik wou dat hij kon garanderen dat de operatie zou slagen en dat ik het móést doen.’
‘Had je hem dan geloofd?’
‘Jawel… ehm misschien ook niet… nee, natuurlijk niet.’ Ze zucht. ‘Pff… Ik word echt gek van mezelf. Ik ben gewoon zo ontzettend boos.’
En daar lag opnieuw een ingang om haar boosheid te onderzoeken. Ze was niet alleen boos omdat de chirurg de knoop niet voor haar doorhakte, maar vooral omdat hij haar geen zekerheid kon bieden. Haar angst heeft haar eigen voorgeschiedenis, maar deze moeite met kiezen zie ik opvallend vaak, vooral bij jonge mensen. Elke keuze – een relatie beginnen, een baan aannemen of zelfs zoiets als een reis annuleren – kan zomaar het begin worden van een lijdensweg.
Ook bij deze patiënte leeft de hardnekkige overtuiging dat het leven te fixen valt. Dat het haar taak is om altijd het best mogelijke resultaat te behalen. Doet ze dat niet, dan is het haar eigen schuld als het misgaat. Die overtuiging heeft zij natuurlijk niet in haar eentje bedacht; ze wortelt niet alleen in haar levensloop, maar ook in een tijdgeest waarin vrijheid samenvalt met keuzevrijheid en mensen gek worden van de angst een verkeerde keuze te maken.
Bij de start van haar behandeling had ze gemeld dat ze veel last had van fomo. Ik kende de term slechts vaag en ging hem opzoeken. Tot mijn lichte gêne ontdekte ik dat er al complete bibliotheken over waren volgeschreven.
Fomo wordt doorgaans omschreven als de angst iets belangrijks te missen, zoals contacten of ontwikkelingen waarvan anderen wel deel uitmaken. Bij haar had die angst een ruimere reikwijdte. Het ging niet alleen over feestjes en reizen. Ze wilde voorkomen dat ze cruciale informatie miste die anderen wel leken te hebben; ze wilde niet achterblijven in onwetendheid om er vervolgens spijt van te krijgen. Zeker als het om haar gezondheid ging.
Zij en veel andere patiënten proberen hun onzekerheid te bezweren door alles te checken bij vrienden, op fora, via Instagram en tegenwoordig via chatbots, in de hoop zekerheid te vinden. Maar die hoop is erg fragiel. Ik heb patiënten met een boekenkast vol zelfhulpboeken. En mijn ervaring is: hoe voller de boekenkast, hoe hardnekkiger het lijden.
Hoe meer informatiebronnen, keuzevrijheid en uiteenlopende meningen, des te groter de angst om verkeerd te kiezen. En des te kleiner het vertrouwen in het eigen oordeel én in dat van de expert die ze raadplegen.
Zo goed en zo kwaad als het gaat, probeer ik mijn patiënten te helpen begrijpen hoe persoonlijke en relationele patronen hun angst voeden, maar ook hoe zij in de wereld staan en door die wereld worden beïnvloed. Toch beweeg ook ik noodgedwongen mee met een tijdgeest die psychisch lijden individualiseert, een zorgsysteem dat de klacht individueel behandelt en een marktlogica waarin vooral meetbare symptoomreductie telt.
Vervolgens mogen patiënten terugkeren naar dezelfde samenleving die hun fomo blijft voeden. Naar influencers die veel zekerder van hun zaak klinken dan die ene psychiater die aanvankelijk niet eens wist wat fomo was. Zekerder ook dan de chirurg, die mijn patiënte met een even lange lijst van voor- en nadelen opzadelde.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant