Klimaatverandering Het smelten van de noordpool leek even tot stilstand te zijn gekomen. Nu is de hoeveelheid ijs daar weer een stuk kleiner dan eerdere jaren. „Wat leek op een pauze, blijkt nu een tijdelijke vertraging te zijn geweest.”
Ijsschotsen in het noordpoolgebied nabij Tromso, Noorwegen, begin juli 2026.
Het was de afgelopen jaren voer voor klimaatsceptici: na decennia waarin het arctische ijsoppervlak razendsnel kromp, nam dat tempo twintig jaar geleden onverwachts af, totdat er vorig jaar überhaupt geen significante trend meer te ontdekken was voor de periode van 2005 tot 2025. De cijfers kenden pieken en dalen, maar lieten geen overtuigend dalende lijn zien. Het smelten van de noordpool leek tot stilstand gekomen.
Maar inmiddels is aan die schijnbare pauze een einde gekomen. Afgelopen twee winters was de hoeveelheid ijs op de noordpool opnieuw een stuk kleiner dan eerdere jaren. Zo veel kleiner zelfs, dat weer gesproken kan worden van een dalende trend.
Dat blijkt uit een maandag verschenen studie in PNAS. Klimaatwetenschappers kijken naar periodes van twintig jaar om kortstondige schommelingen zo veel mogelijk uit te vlakken. Vanaf dit jaar is de daling over zo’n periode voor het eerst weer statistisch significant.
De afgelopen twee jaar zijn geen kortstondige uitzondering, blijkt bovendien uit modelberekeningen van de onderzoekers. Het ijsoppervlak op de noordpool zal ook de komende jaren waarschijnlijk klein blijven. De langdurig dalende trend blijft dus voorlopig in stand.
„Wat begin jaren 2020 leek op een pauze, blijkt nu een tijdelijke vertraging te zijn geweest binnen een langdurige daling”, zegt hoofdauteur Duo Chan, verbonden aan de universiteit van Southampton, in het begeleidend persbericht.
Hoe het kan dat het smelten van de noordpool de afgelopen twintig jaar vertraagde, is niet duidelijk. Mogelijk zouden veranderingen in zeestroming een rol spelen. Onverklaarbaar is het in elk geval niet, concludeerden andere onderzoekers vorig jaar in het wetenschappelijk tijdschrift Geophysical Research Letters.
De plotselinge vertraging is „consistent met interne klimaatvariabiliteit”, schreven zij toen op basis van statistisch onderzoek. Met andere woorden: de effecten van klimaatverandering vertonen nou eenmaal schommelingen, die soms relatief lang duren. Dat is geen reden voor twijfel over de richting die het uitgaat. Op de lange termijn zullen de poolkappen blijven smelten.
Toch ging vorig jaar de meeste aandacht uit naar de „dramatische vertraging” die uit het onderzoek bleek. Het KNMI schreef een bericht over de „twintigjarige pauze”. Klimaatwetenschappers, die de algemene conclusie met enkele kanttekeningen onderschreven, waren bang dat de conclusies verkeerd zouden worden geïnterpreteerd. Deze smeltpauze moest niet worden gezien als goed nieuws. „Het is eerder een korte onderbreking in een storm”, zei Gaëlle Veyssière van de British Antarctic Survey in een reactie. „De storm is niet voorbij.”
Modelberekeningen lieten destijds ook al zien dat pauzes in de smelt van de noordpool vaak worden opgevolgd door een periode waarin het ijs juist sneller smelt. Die voorspelling lijkt uitgekomen. Tussen 2024 en 2025 kromp het winterse ijsoppervlak met bijna zes procent: de grootste val die ooit in één jaar is geobserveerd.
Vorig jaar bereikte het winterijs op de noordpool het laagste niveau sinds het begin van de metingen. Afgelopen winter week daar niet veel van af: het ijsoppervlak eindigde kort achter het dieptepunt van het jaar daarvoor.
De conclusie uit het maandag verschenen onderzoek is geen verrassing, zegt onderzoeker Lu Zhou van het Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek in Utrecht, die niet bij de studie betrokken was. „Dit ligt volledig in lijn met mijn verwachtingen en die van mijn onderzoeksveld. We hadden verwacht dat het ijs verder in omvang zou afnemen.”
Zhou benadrukt dat dit onderzoek draait om het winterse ijsoppervlak. Of ook het zomeroppervlak de dalende trend zal hervatten, moet nog blijken. In september bereikt het ijs op de noordpool het laagste punt.
Het zomerijs op de noordpool is van bijzonder groot belang voor het klimaat, omdat het witte oppervlak zonlicht terugkaatst in de ruimte. Als dat oppervlak krimpt, kan de oceaan meer warmte absorberen en zal de opwarming van de aarde nog sneller toenemen.