Ismael ‘El Mayo’ Zambada García, leider van het Mexicaanse Sinaloakartel, is maandag in de Verenigde Staten veroordeeld tot levenslang. Twee jaar geleden kwam hij ten val. In Sinaloa woedt sindsdien een drugsoorlog.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Een briefje van een paar regels. Meer had Ismael Zambada García (76) niet nodig om voorgoed afscheid te nemen van de wereld en terug te keren naar de gevangenis, waar hij de laatste jaren van zijn leven zal slijten. Maandag werd een van ‘s werelds grootste drugsbazen in New York veroordeeld tot levenslang.
‘El Mayo’, zoals de gevallen capo van het Mexicaanse Sinaloakartel bekendstaat, las na de uitspraak zijn korte statement voor. Hij groeide op in armoede en geweld, maar die jeugd was ‘geen excuus voor de keuzes die hij had gemaakt’. Jongeren van nu moeten vooral niet zijn voorbeeld volgen, waarschuwde hij, want het drugsgeweld lost niets op en kent enkel verliezers. Het speet hem, bezwoer hij.
De veroordeling tot levenslang was voor niemand een verrassing. El Mayo had eerder schuld bekend aan het runnen van een drugsimperium dat gedurende decennia vele tonnen cocaïne en synthetische drugs als crystal meth en fentanyl naar de VS smokkelde. Met zijn bekentenis redde hij het vege lijf van de doodstraf. Naast de celstraf legde de rechter hem een boete op van 15 miljard dollar (13 miljard euro), die deels zal worden geïnd met beslaglegging op eigendommen.
Het is een haast anticlimactisch einde voor een drugsbaas die sinds eind jaren tachtig vanuit de schaduw het Sinaloakartel uitbouwde tot een van de machtigste criminele drugsmultinationals ter wereld. Maar zo stilletjes als El Mayo maandag de rechtszaal binnenkwam en even later als veroordeelde crimineel weer verliet, zo gewelddadig gaat het er – sinds hij twee jaar geleden ten val kwam – aan toe in zijn thuisbasis Sinaloa.
In zijn afwezigheid ontketende zijn zoon Ismael Zambada Sicairos (bijgenaamd El Mayito Flaco, of de kleine dunne Mayo) een brute wraakcampagne tegen zijn verraders: ‘Los Chapitos’, de zonen van de voormalige drugsbaas Joaquín ‘El Chapo’ Guzmán. Gedurende decennia bouwden El Mayo en El Chapo samen aan het Sinaloakartel. Maar El Chapo kreeg in 2019 al levenslang opgelegd in de VS en de twee criminele families werden steeds meer rivaliserende facties.
Het was een van de zonen van El Chapo, Joaquín Guzmán López, die El Mayo op 25 juli 2024 in de val lokte. Zambada dacht dat hij werd uitgenodigd voor een zakelijke bijeenkomst, maar bij aankomst werd hij overmeesterd en in een klein vliegtuigje naar El Paso in Texas gevlogen. Daar leverde Guzmán López zichzelf en El Mayo uit aan de Amerikaanse autoriteiten.
Een maand later begon El Mayito, de kleine Mayo, zijn oorlog tegen de Chapitos, inmiddels geleid door Iván Archivaldo Guzmán, en stortte Sinaloa in een spiraal van geweld. Sindsdien zijn naar schatting 3,5 duizend mensen vermoord, zegt de Britse misdaadjournalist en auteur Ioan Grillo, die al jaren onderzoek doet naar de Mexicaanse georganiseerde misdaad. ‘En deze oorlog gaat maar door. Bovenop de doden zijn er duizenden vermisten.’
De Chapitos durfden El Mayo te ontvoeren omdat ze dachten de sterkere partij te zijn in Sinaloa, zegt Grillo via de telefoon. ‘Ze hadden een sterke positie, maar ze onderschatten de zoon van El Mayo.’ Die nam zijn tijd om allianties te sluiten met andere drugsbazen en een grote oorlogsmacht op te bouwen. Na bijna twee jaar strijd heeft de Mayo-clan de Chapito-clan teruggedrongen tot Culiacán, de hoofdstad van Sinaloa, zegt Grillo. ‘Ogenschijnlijk zijn de Mayos aan de winnende hand, maar de oorlog is nog niet beslecht.’
Voor gewone inwoners van Sinaloa en vooral van hoofdstad Culiacán betekent de oorlog al twee jaar een leven in angst en vrijwel dagelijks wakker worden met berichten van nieuwe lijken op straat. De internationale denktank International Crisis Group publiceerde deze maand een rapport over de karteloorlog. In plaats van de doden te laten verdwijnen, gebruiken de twee vijanden hun slachtoffers als vorm van intimidatie, stellen de onderzoekers. ‘Lichaamsdelen worden afgehakt, huid wordt gevild, lichamen worden gedumpt op straat of opgehangen onder bruggen.’
Vooral de jonge rekruten van de rivaliserende families dienen als kanonnenvoer in de machtsstrijd, zo schetst het rapport. ‘Meer kinderen en jongvolwassenen zijn omgekomen tijdens de huidige gevechten dan in het hele voorgaande decennium.’ Waar tieners en jongeren voorheen werden gerekruteerd als halcon, als ‘havik’ om op straathoeken voor het kartel de omgeving in de gaten te houden, worden ze in de oorlog ingezet als voetsoldaten. Het rapport citeert een voormalige lokale ambtenaar: ‘We zijn te gast bij onze eigen oorlog en de slachtoffers zijn onze jongeren.’
Het brute conflict herschikt de machtsstructuur binnen het Sinaloakartel, maar verandert waarschijnlijk weinig aan de criminele activiteiten van de organisatie. Volgens de denktank is de beschikbaarheid van fentanyl in de Mexicaans-Amerikaanse grensstreek in de afgelopen twee jaar niet gedaald en is de prijs van de dodelijke drug niet gestegen.
Ook het flink toegenomen aantal militaire operaties van de Mexicaanse regering in Sinaloa, mede onder druk van de Amerikaanse president Donald Trump, heeft geen verschil gemaakt. ‘De drugsmarkt blijkt wederom buitengewoon bestand tegen gewelddadige verstoringen.’
Volgens misdaadjournalist Grillo heeft Trumps focus op fentanyl en de immense druk op de overheid van de Mexicaanse president Sheinbaum om de drug te bestrijden, wel enig effect. ‘Er zijn signalen dat drugshandelaren wegbewegen van fentanyl.’ Toch ziet ook hij geen grote verschuivingen in de georganiseerde misdaad sinds de val van El Mayo en de daaropvolgende karteloorlog. ‘Het Sinaloakartel zal overleven als drugsimperium.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant