Bankzaken worden allang niet meer alleen door banken aangeboden. Ook niet-banken als Bol.com en Booking storten zich op betaaldiensten. En de volgende stap komt ook dichterbij: AI-agents die u gaan helpen met uw financiële zaken.
is verslaggever macro-economie bij de Volkskrant. Hij volgt de wereld van de aandelenbeurzen, de grootbanken en het monetaire beleid.
Traditionele grootbank ING geeft een abonnement op streamingdienst Disney+ weg, webwinkel Bol.com wil een betaaldienstvergunning en onlinebank Revolut gaat een filiaal openen in Barcelona. Zomaar drie recente ontwikkelingen die aantonen hoe snel banken aan het veranderen zijn: traditionele taken raken ze kwijt en van de eeuwige trouw van (jonge) klanten kunnen zij niet langer uitgaan.
Hoewel met vakantie op het Indonesische eiland Nusa Lembongan geeft Arjan Bol, directeur van Betaalvereniging Nederland, graag uitleg. ‘Betalen is een noodzakelijk kwaad, maar ook de bloedsomloop van de economie. Die verandert alleen als het de consument ten goede komt.’ En dat is nu aan het gebeuren, zegt Stefan Zeisberger, hoogleraar finance en fintech aan de universiteiten van Nijmegen en Zürich. ‘Bankieren, betalen, beleggen; alles wordt gemakkelijker en gebruiksvriendelijker.’
Wat is er dan anders? En wat merkt de consument daarvan? Dit zijn de drie grote veranderingen in de bankenwereld.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Als een ondernemer in 2010 een bank binnenstapte met de vraag of zijn klanten in Nederland, België en online met bankpas en creditcard zouden kunnen betalen, kwam het volgende antwoord: ‘Voor debit moet u op de eerste verdieping zijn, voor credit op de derde, online zit op de twaalfde, en we zoeken even het nummer op van onze Belgische collega’s.’ Directeur Bol van Betaalvereniging Nederland haalt met plezier de herinnering op.
Betalingen regelen was, kortom, nogal een omslachtig proces. Mede om die reden kwam de Europese Commissie met wetgeving om de concurrentie in het bankwezen aan te wakkeren. Hoogleraar Zeisberger: ‘Het was regelgeving die het monopolie van de banken moest doorbreken om ruimte te maken voor innovatie en betere service voor de consument.’
Al snel doken betaaldienstverleners als Adyen en Mollie in dat gat: fintechbedrijven zonder de ballast van ‘de spaghetti aan ict-systemen van de traditionele banken’ (dixit Bol) met wier IT-platform bedrijven in één klap alle soorten transacties in één keer soepel konden regelen.
Inmiddels zijn er ook grote bedrijven die zelf een betaaldienst opzetten. Partijen als Uber, Booking en Just Eat Takeaway (het moederbedrijf van Thuisbezorgd), zij verdienen zelf aan de transacties tussen de klant en de chauffeur, het hotel of de maaltijdbereider. Sinds 2019 is het aantal bedrijven dat bij De Nederlandsche Bank een vergunning heeft aangevraagd om als betaalinstelling of elektronischgeldinstelling actief te mogen zijn verdrievoudigd.
En nu neemt dus ook Bol.com de stap, zo werd vorige week duidelijk. Het zal betekenen dat betalen bij de webwinkel ‘steeds meer een onzichtbaar onderdeel van de dienst’ wordt, ‘sneller, gemakkelijker en persoonlijker’, zegt Maurice Jongmans van de branchevereniging voor betaalinstellingen VBIN. Niet alleen meer via iDeal, slechts een keertje (of twee) op bevestigen drukken, en betaald zijn de strandmatjes.
Wat ook meespeelt, zegt Zeisberger, is dat bedrijven per november een nieuwe vergunning nodig hebben als zij hun klanten gespreid of uitgesteld willen kunnen laten betalen. ‘Dat is de hoofdreden waarom Bol.com nu als betaaldienstverlener door het leven wil gaan. Dan kunnen ze de transactie zelf organiseren, en hebben ze een dienst als Klarna niet meer nodig. Het bedrag dat ze daaraan kwijt zijn, houden ze straks zelf.’
Verwacht nu niet dat ook de ijzerwarenhandel om de hoek een betaaldienst wordt. Zeisberger: ‘Het duurt minimaal een jaar om zoiets op te zetten, het is juridisch bijzonder ingewikkeld, en je hebt een grote afdeling risicomanagement nodig. Het is echt alleen voor grote bedrijven.’
Nieuw is deze ontwikkeling niet – al in 2001 ontstond PayPal, dat onlinebetalingen mogelijk maakte; Elon Musk was een van de oprichters –, maar toch blijft het niet prettig voor de traditionele grootbanken, zegt hoogleraar Zeisberger. ‘Het was een van de corebusinesses van banken, en die raken ze kwijt. Al is het wel zo dat ze aan hun andere inkomstenbronnen meer verdienen.’
Alles over economie vindt u hier.
Op vakantie was Nik Storonsky er helemaal klaar mee. Bij elke betaling was hij procenten aan commissie aan de bank kwijt, de bedragen die hij in vreemde valuta moest betalen, stonden behoorlijk ver weg van de officiële wisselkoers.
Nu komen uit frustratie de beste ideeën voort, en daarom begon Storonsky in 2015 zijn eigen dienst: Revolut. Een bedrijf met een bankvergunning in Litouwen (en daarmee gelijk in de hele EU), dat betalen in het buitenland mogelijk maakte zónder torenhoge commissies, maar gewoon tegen de geldende wisselkoers.
Revolut had – opnieuw – het voordeel van een schone lei: de app die Storonsky bouwde blonk uit in gebruikersgemak en eenvoud, en hoefde niet de kosten te dragen van een uitgebreid netwerk van bankfilialen. Een marketingcampagne en mond-tot-mondreclame deden de rest. Revolut begon aan zijn stormachtige opkomst in de bankenwereld – en hengelde vorig jaar een grote investering van chipgigant Nvidia binnen.
Een opkomst die op zo’n deelgebied voor een traditionele bank moeilijk te realiseren is, zegt Zeisberger. ‘Ik weet van een Duitse bank die nu haar IT-systeem wil ombouwen. Dat is een tienjarenproject, omdat het zo ingewikkeld in elkaar steekt.’
Dat is een handicap, want de meeste klanten willen alles online, zeker de jongere generaties. Zeisberger: ‘Als ik mijn studenten vraag wie er weleens een bankgebouw van binnen heeft gezien, steekt nog geen 20 procent z’n hand op. En dat is dan vooral om een oude rekening op te zeggen.’
Daarmee komen we bij de belangrijkste boodschap over de ontwikkeling van fintech, zegt Bol. ‘Fintechbedrijven hebben de mogelijkheid om niches te veranderen. Zoals Tikkie heeft gedaan met betalingen onderling, en Revolut met wisselkoersbetalingen.’ De nieuwste verwachte hit, zegt Bol, is de opkomst van agentic commerce. Oftewel, je geeft AI-agents de opdracht om zelf bijvoorbeeld vluchten en hotels te boeken. ‘Al zou ik dat zelf bij tweeënhalve week Indonesië toch niet zo snel doen.’
Want voor elke bank en voor elke dienst geldt: je moet het vertrouwen van de klanten winnen en behouden. Zeisberger vertelt over beleggingsplatform Trade Republic, dat in de problemen kwam toen dividenden en uitbetalingen wekenlang uitbleven en de klantenservice onbereikbaar bleek. ‘Als klanten het gevoel krijgen dat ze niet direct bij hun geld kunnen, kan het vertrouwen meteen weg zijn. En dat is bij het thema geld een heel moeilijk verhaal.’
Een echte bank opbouwen is daarom ‘ontzettend moeilijk’, zegt Zeisberger. ‘Dat kan alleen als je vanuit een niche begint, en daarin naam en vertrouwen weet op te bouwen.’
Hoewel Revolut wereldwijd inmiddels 75 miljoen klanten heeft , waarvan 1,5 miljoen in Nederland, probeert het bedrijf de start-upmanier van werken hoog te houden. Heeft een medewerker een goed idee, dan mag hij dat bij de top van het bedrijfs pitchen. Valt het in de smaak, dan krijgt de medewerker budget en een team om het idee in één land in de praktijk uit te proberen. Bij succes volgen meer landen, bij tegenvallende resultaten sterft het idee een vroege dood.
In Litouwen is Revolut dit jaar begonnen met het verstrekken van hypotheken, andere landen moeten volgen. Het bedrijf gaat de komende jaren 11,5 miljard euro investeren om te kunnen doorgroeien naar 100 miljoen klanten in honderd landen. Nieuwste idee van de neobank: een bankfiliaal. In Barcelona moet dit jaar de eerste ‘Revolut-store’ openen; voor de ‘beleving’, en omdat zo’n stenen kantoor blijkbaar toch vertrouwen wekt.
In Nederland, zegt directeur Bol, zijn de bankierenapps van de gevestigde banken zo goed dat neobanken als Revolut (maar ook Bunq, Knab of N26) ‘nog niet echt een groot aandeel van de markt kunnen overnemen’.
Bij die anderhalf miljoen Nederlanders die Revolut zelf noemt, zegt Bol, ‘gaat het vooral om tweede rekeningen. De pijn gaat pas komen als jongeren bij de nieuwkomers ook een hypotheek gaan nemen en er hun spaargeld gaan stallen. Daarmee verdienen banken hun geld. Ik zie Nederlanders niet massaal van bankrekening switchen, de meeste mensen houden traditioneel vast aan de bank van hun ouders of wisselen van bank wanneer ze gaan samenwonen voor de en-ofrekening.’
Toch zie je al wel dat de grote banken in beweging komen, zegt de directeur van Betaalvereniging Nederland. Revolut maakte naam met een gratis standaardrekening, en met extraatjes bij de duurdere pakketten, zoals toegang tot vliegveldlounges, internationale simkaarten en een abonnement op de Financial Times. Bol: ‘Nu proberen banken hun apps nog verder te verbeteren en zien we dat ING bij duurdere pakketten klanten een abonnement op Disney+ toestopt.’
Al met al zijn dit positieve ontwikkelingen voor de consument, vindt Zeisberger. Betere service, meer gebruiksgemak, extraatjes als kers op de taart. Maar er schuilen ‘impliciete gevaren’, waarschuwt hij. ‘Als het steeds makkelijker wordt om online aankopen te doen, om later te betalen, om te beleggen met een app, dan wordt het misschien wel iets te makkelijk. We moeten bewaken dat mensen verstandig met hun geld blijven omgaan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant