Als Andy Burnham maandag is aangetreden als Britse premier, wil hij het ‘manchesterisme’ van zijn burgemeesterschap naar het hele land brengen. Wat is van deze combinatie van ondernemerschap en sociale hervorming te merken in Manchester? Een ronde door de stad.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Manchester.
Andy Burnham heeft zijn eigen museumstuk. In het People’s History Museum van Manchester, waar de geschiedenis van de Britse Labour-beweging wordt verteld, hangt de donkerblauwe jas die hem warm hield op 20 oktober 2020, zijn finest hour. Die dag gaf hij bij de bibliotheek van Manchester een toespraak waarin hij de beslissing van premier Boris Johnson hekelde om de stad extra coronamaatregelen op te leggen zonder bijbehorende financiële compensatie. Het leverde hem de bijnaam ‘koning van het noorden’ op.
‘Als hij maar met beide benen op de grond blijft staan nu hij premier wordt en niet met zijn hoofd in de wolken gaat lopen’, zegt Vivian, een oud-medewerker van het volkshistorisch museum die haar vriendin Christine een rondleiding geeft. Ze vertelt dat Burnham (56) een speciale band heeft met het museum, reden dat hij er vorige maand zijn eerste grote toespraak hield na zijn terugkeer in het Lagerhuis. De vrouwen zijn blij met de nieuwe premier, die maandagmiddag aantreedt. ‘Maar ik was ook blij met Keir Starmer en kijk eens hoe dat afliep’, zegt Christine.
Voorzichtig is ook Jack Dulhanty, een 27-jarige onderzoeksjournalist bij de Manchester Mill, de onlinekrant die Burnhams burgemeesterschap nauwlettend heeft gevolgd. ‘Burnham toont passie, is begaan met het lot van mensen, wil levens verbeteren, maakt veelbekeken TikTok-video’s. Dat is positief. Maar hij wil ook bij iedereen geliefd zijn. Hij deinst daarom terug voor impopulaire maatregelen. Daarom zag hij in Manchester op het laatste moment af van een milieuheffing voor auto’s, ook nadat er al 100 miljoen pond (118 miljoen euro, red.) was geïnvesteerd.’
Een ander voorbeeld was volgens Dulhanty vorig jaar de fraudezaak rond Sacha Lord, Burnhams topadviseur over het nachtleven van Manchester. ‘Na onze onthullingen was Lords positie onhoudbaar geworden, maar Burnham wilde of durfde hem niet te ontslaan, bleef loyaal. Hij mist wat dat betreft een politiek killersinstinct. Hij zal het lastig krijgen in Londen. Als burgemeester van Manchester kon hij pronken met successen en bij mislukkingen de schuld leggen bij ‘Westminster’. Dat gaat nu niet meer.’
Drie jonge Arabieren staan naast een Ferrari, geparkeerd voor een flat met luxeappartementen. ‘Manchester is cool’, zegt de eigenaar van de peperdure auto. ‘Er is een goed uitgaansleven en het is veiliger dan Londen. Hier kun je nog met een horloge rondlopen zonder angst om te worden beroofd, in Londen niet.’ Hij vertelt eigenaar te zijn van een marketingbureau, maar zijn verhaal komt abrupt tot een einde als een bewaker opduikt die zegt dat journalisten en fotografen niet welkom zijn. ‘Dit is privégebied, sorry. Jullie kunnen gaan.’
Dit is Deansgate Square, de miniatuurversie van Manhatten in Manchester. De glazen wolkenkrabbers vormen een teken van de economische groei in de snelstgroeiende stad van het land. Het ontwikkelen van deze postindustriële omgeving was al begonnen voordat Burnham aantrad, maar hij heeft het omarmd. Deze hoogbouwwijk is grotendeels gebouwd door projectontwikkelaar Renaker, dankzij goedkope leningen van het stadsbestuur. Deze werkwijze helpt de woningmarkt en creëert banen, maar heeft ook geleid tot aantijgingen van vriendjespolitiek.
Een probleem is dat de Renaker-wolkenkrabbers, anders dan was beloofd, amper voorzien in betaalbare woningen. Sterker nog, flats worden onder de aandacht gebracht van investeerders in het Verre Oosten. Voor Sam Rhodes zijn ze ver weg, al werkt hij onder de schaduw van de woontorens bij een plaatselijke muziekzender. ‘Ik verdien goed’, zegt de 23-jarige, ‘maar het vinden van een betaalbare woning is een groot probleem. Ik heb geluk dat ik bij mijn ouders woon en wat kan sparen. Manchester gaat qua prijzen snel de kant van Londen op.’
Burnham heeft een combinatie beloofd van ondernemerschap en sociale hervorming, zoals het bouwen van sociale huurwoningen. ‘Manchesterism’, heet deze politieke filosofie. Het is geen nieuwe term, zegt Brian Groom, auteur van Made in Manchester: A People’s History of the City that Shaped the Modern World. ‘In de 19de eeuw omschreven Duitse critici het kapitalisme van de katoenbaronnen hier als das Manchestertum. Burnham wil het een nieuwe, positieve betekenis geven. Manchester is namelijk ook de stad van radicale sociale hervormers.’
Het is etenstijd op Piccadilly Gardens. Rond zevenen op een zwoele zomeravond bedekken vrijwilligers klaptafels met curry’s, sandwiches, pasteitjes, taarten met warme vla en thee. Tientallen daklozen, voor het merendeel migranten, vormen een Engelse rij. Koningin Victoria, gegoten in gietijzer, kijkt vanaf een sokkel toe naar dit dagelijkse tafereel. ‘De autoriteiten gedogen het’, zegt Daryl Pollitt van de organisatie Street Treats. ‘Die zien gaarkeukens liever binnen, omdat het op straat demoraliserend zou werken.’
Toen hij in 2017 aantrad als burgemeester beloofde Burnham een einde te maken aan de dakloosheid in Manchester, onder meer door het initiatief Elke Nacht Een Bed. Het streven bleek te ambitieus. Piccadilly Gardens, een plein in het hart van de stad, functioneert als een magneet voor sociale problemen. ‘Toen ik hier als kind kwam, was er een fontein omringd door bloemenperken en picknickende gezinnen,’ zegt Mancunian Dee Wills (58). ‘Nu is het een dump. En na zonsondergang komen de crackverslaafden.’
Een deel van de ‘tuinen’ is afgezet met tijdelijke muren waarop staat dat er een nieuwe herinrichting aanstaande is. Meer groen, luidt dit keer de belofte. Dat zal gebeuren onder toezicht van Bev Craig, die op 30 juli waarschijnlijk zal worden gekozen als nieuwe burgemeester. Burnham, de eerste premier uit Noord-Engeland sinds Harold Wilson, heeft beloofd Manchester niet te zullen vergeten. Ambtswoning 10 Downing Street krijgt zelfs een filiaal in de stad.
‘Manchester is een bewijs van hoe postindustriële steden zichzelf opnieuw kunnen uitvinden’, zegt Groom, ‘het is nog steeds een proces in ontwikkeling. De agglomeratie heeft de afgelopen dertig jaar een opmerkelijke groei doorgemaakt, zowel economisch als qua bevolking, met name in de centra van Manchester en Salford. Maar er blijven grote uitdagingen bestaan, vooral de armoede en de ongelijkheid zijn groot. De welvaart heeft zich maar langzaam verspreid naar de voorsteden, zoals Oldham, Rochdale en Bolton.’
In de voorstad Oldham beleefde Andy Burnham een van zijn lastigste momenten als burgemeester. Vier jaar geleden werd hij door boze burgers uitgejouwd tijdens een bijeenkomst over zogeheten ‘grooming gangs’, de bendes van Brits-Pakistaanse mannen die jarenlang in diverse steden duizenden Engelse meisjes uit de arbeidersklasse seksueel hebben misbruikt. Critici, zoals oud-politieagent Maggie Oliver, verwijten Burnham dat hij eerst als staatssecretaris en later als burgemeester te weinig oog had voor dit schandaal.
Dit misbruik kwam onder meer voor in Oldham en het naburige Rochdale, beide behorend tot Greater Manchester. Het zijn achtergebleven steden die de economische voorspoed van Manchester niet hebben kunnen bijbenen. In Oldham, ooit de stad van de katoenspinners, worden kleine stapjes voorwaarts gezet. De voornaamste winkelstraat is opgefleurd met planten en bloemen, terwijl er een nieuwe overdekte markt is gekomen. Er zijn goede tram- en busverbindingen met Manchester, dankzij het zogeheten Bee Netwerk.
De zestienhonderd bijenbussen zijn rijdende reclameborden voor Burnham. Hij heeft het gefragmenteerde openbaar vervoer beetje bij beetje genationaliseerd, met financiële steun van de regering. Het heeft geleid tot lagere prijzen. Zo kost een enkele reis van ‘boomtown’ Manchester naar Oldham, ruim drie kwartier, maar 2 pond. De bij, het symbool van het geelgekleurde netwerk, verwijst naar het bedrijvige verleden van Manchester als bakermat van de industriële revolutie. Burnham wil zijn vervoersbeleid nu landelijk uitbreiden.
Op het terras van het Blue Onion Café zitten Juliet Bowes en Christina Gall aan de koffie verkeerd. Burnhams ‘kroning’ doet hun weinig. ‘Ik herken me niet in de politici van nu’, zegt Juliet, een schoonmaakster. ‘Maggie Thatcher was de laatste die me aansprak.’ Haar arbeidsongeschikte vriendin Christina, moeder van drie volwassen en thuiswonende kinderen, noemt een gebrek aan betaalbare woningen en veiligheid op straat als haar voornaamste zorgen. ‘Ons land is in een mess. We hebben een sterke leider nodig en ik betwijfel of Burnham dat is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant