Verenigd Koninkrijk Maandag begint Andy Burnham als nieuwe premier van het Verenigd Koninkrijk. Hij wil meer zeggenschap en geld voor de regio’s buiten Londen. En er komt een dependance van ambtswoning Number 10 in Manchester.
Andy Burnham werd vrijdag 16 juli benoemd tot leider van de Labourpartij.
Maandag begint Andy Burnham (56) als premier van het Verenigd Koninkrijk. En de verwachtingen zijn laag. De vele premiers vóór hem – het waren er zes in tien jaar – hebben de welwillendheid van de Britse bevolking jegens hun politici zo’n beetje opgesoupeerd.
Tegelijk ligt hier een kans voor Burnham. Want normaalgesproken zijn de meeste Britten voorstander van geleidelijk beleid, van kleine stappen, rustig aan. Nu is hun geduld op en zouden ze graag snel verandering zien. „Dat verlangen naar radicale verandering is groter dan gebruikelijk. Ze geven hem hooguit een jaar de tijd om te leveren op de onderwerpen die zij belangrijk vinden”, zei Luke Tryl, directeur van denktank en onderzoeksbureau More in Common, in een online presentatie over Andy Burnham en nieuw onderzoek naar de publieke opinie over hem.
Ruim een maand geleden werd duidelijk dat Burnham de vertrekkende Keir Starmer zou opvolgen als partijleider van regeringspartij Labour, en dus als premier. Sindsdien hield Burnham een paar toespraken waarin hij vooral schetste wat volgens hem mis is in het VK, en kwamen er maar een paar hints naar buiten over nieuw beleid. Bijvoorbeeld dat hij een plan voor digitale identiteitsbewijzen, omstreden in het VK, weer intrekt en mogelijk weer meer boren naar olie en gas in de Noordzee gaat toestaan. De samenstelling van zijn kabinet wisten hij en zijn team in aanloop naar maandag ook bijna helemaal geheim te houden. Welke kant wil de nieuwe premier op met het VK?
Alles duidt erop dat premier Burnham linkser beleid gaat voeren dan Starmer. Afgelopen vrijdag, toen Burnham officieel tot partijleider van Labour werd benoemd, zei hij dat economische groei „in elke postcode” van het VK zijn doel is. Hij wil „weer een Labour vol zelfvertrouwen” en beloofde „nieuwe politiek”, in plaats van een politiek die zich volgens hem de afgelopen jaren juist tegen inwoners had gekeerd: „De afgelopen decennia heeft het land de zeggenschap over huisvesting, water, energie en transport uit handen gegeven, wat inwoners heeft blootgesteld aan hogere kosten.”
Hiermee benoemde hij het belangrijkste probleem waar de meeste Britten al jaren mee zitten: de hoge kosten van het dagelijks leven. Lagere energierekeningen en goedkopere boodschappen staan bovenaan hun wensenlijst. Volgens de BBC komt Burnham snel na zijn aantreden met een pakket maatregelen om hieraan tegemoet te komen. Luke Tryl zegt hierover: „Het publiek wil zien dat hij de moeilijkheden begrijpt en in elk geval probéért er iets aan te doen. Daar ging het mis bij Starmer: die praatte alleen in algemene zin over economische groei.”
De Britse overheidsfinanciën bieden alleen weinig ruimte voor extra uitgaven. De inkomsten van de overheid zullen omhoog moeten, of de regering zal meer moeten lenen, of een combinatie daarvan. Het VK heeft al een hoge staatsschuld, rond de 95 procent van het bruto binnenlands product. Dat maakt meer schulden aangaan lastig, het zou vragen oproepen over de financiële gezondheid van het land. Hierover wordt Burnham toch al met argusogen gevolgd, omdat hij in een interview vorig jaar zei dat het VK „niet zo afhankelijk moet zijn” van de financiële markten.
Labour beloofde bij de recentste verkiezingen in 2024 dat de grootste drie belastingen niet omhoog zouden gaan: de btw, de inkomstenbelasting en werknemersbelastingen voor sociale premies. Burnham heeft gezegd dat hij zich aan die beloften uit het verkiezingsprogramma houdt, maar wel mogelijkheden ziet om andere belastingen te verhogen. Hij wil waarschijnlijk bezit en vermogen zwaarder gaan belasten, dus de vermogenswinstbelasting en de vastgoedbelastingen aanpassen. Ook zal hij waarschijnlijk kleine ondernemers en pubs een flinke belastingverlaging geven, die hij wil betalen met een hogere belasting voor grote opslagplaatsen van online warenhuizen als Amazon.
Volgens Andy Burnham hebben steden en regio’s buiten de hoofdstad Londen meer zeggenschap en eigen budget nodig om hun samenlevingen beter vorm te kunnen geven. De verdeling van macht binnen de vier landen van het VK is een complex geheel, waarbij elk land net weer andere bevoegdheden heeft. Burnham zei afgelopen vrijdag dat hij „een leider wil zijn voor het noorden, het zuiden, het oosten en het westen, voor Schotland, Wales en Noord-Ierland”, maar vooralsnog lijkt hij zich vooral te richten op de herverdeling van macht in Engeland. In dat gebied heeft hij ook de meeste ervaring, tot een paar weken geleden was hij burgemeester van Manchester en de regio daaromheen.
In Engeland zijn gemeenten voor hun inkomsten grotendeels afhankelijk van de landelijke overheid, dat systeem wil Burnham veranderen. Als gemeenten bijvoorbeeld een deel van de inkomstenbelasting die hun inwoners betalen, zelf direct te besteden krijgen, hebben ze een prikkel om economische groei te bevorderen en hun inwoners aan werk te helpen. Ook zou hij het heffen van toeristenbelasting mogelijk willen maken voor gemeenten.
Als symbool van die herverdeling van macht is Burnham van plan om een Number 10 North op te richten, een dependance van zijn Londense premierswoning in Manchester. Zoals de Financial Times daarover schreef betekent „zo’n verhuizing op zich niet echt decentralisering”, maar handig is het wel. Burnham kan zo staf uit zijn tijd in Manchester behouden die niet met hem mee naar Londen wil verhuizen. Een paar beleidsonderwerpen die hij prioriteit wil geven zouden voortaan vanuit Manchester geregeld worden, bijvoorbeeld huisvesting en transport. Hij wil weer meer overheidscontrole rond die onderwerpen, maar hoe dat precies vorm moet krijgen, is nog onduidelijk.
De komende dagen zal Burnham gebruiken om zijn belangrijkste plannen en prioriteiten te presenteren, met zijn eigen kiesdistrict Makerfield in zijn achterhoofd. Burnham zei eerder dat alle regeringsbesluiten voortaan aan een Makerfield-test moeten voldoen, dus dat zijn beleid de inwoners van zijn kiesdistrict in het noorden van Engeland ten goede moet komen. Of zoals Luke Tryl van More in Common zei: „Burnham moet leveren op bread and butter-onderwerpen. Hij heeft één kans.”