Vertrek van Britse premier De positie van premier Keir Starmer (Labour) was al maanden wankel voor hij besloot af te treden. Het vertrouwen dat hij in 2024 kreeg van Britse kiezers was zeer voorwaardelijk van aard. Maandag vertrekt hij uit Downing Street en maakt hij plaats voor Andy Burnham.
Keir Starmer op 5 juli 2024 in Londen, toen een verkiezingsoverwinning voor Labour zich aftekende na de parlementsverkiezingen.
Er is een tijd van komen en een tijd van gaan. De tijd van gaan is voor de Britse premier Keir Starmer gekomen. Bang voor clichégrappen waren de ministers uit zijn kabinet in elk geval niet, toen ze Starmer bij zijn laatste ministerraad afgelopen week een zilveren tafelklok cadeau gaven. Gemaakt door de klokkenmakers van het uurwerk van de Big Ben, de toren van het parlement in Londen.
Maandag vertrekt Starmer (63) uit de ambtswoning in Downing Street, na twee jaar premierschap. Zijn opvolger Andy Burnham zal daar een paar uur later voor het eerst als premier naar binnen stappen, als koning Charles hem gevraagd heeft een kabinet te vormen.
Begin juli 2024 trad Keir Starmer aan als premier, nadat het Verenigd Koninkrijk ruim veertien jaar door Conservatieve regeringen was geleid. Labour had de Lagerhuisverkiezingen gewonnen met een campagne waarin Starmer de Britten verandering had beloofd. Change. Hij en Labour zouden integer zijn. Ze gingen het land weer competent, degelijk en met fatsoen besturen. Ze zouden alles zijn, kortom, wat de Conservatieve politici in de jaren ervoor níet waren.Die belofte kon Starmer niet waarmaken. Het daadkrachtige alternatief dat hij wilde bieden voor de slecht functionerende machtspartij van de Tories kwam slecht van de grond.
De eerste maanden van zijn premierschap kwam Starmer weg met verwijzingen naar de bestuurlijke chaos die hij van de Conservatieven had geërfd. Maar al snel kwamen daar blunders en fouten bij die zijn nieuwe regering aan zichzelf te danken had. Eén van de eerste missers: Keir Starmer, zijn vrouw Victoria en enkele ministers bleken voor tienduizenden ponden aan donaties voor kleding en kledingadvies te hebben gekregen. Die giften hadden ze geregistreerd als ‘algemene steun’ voor hun werkzaamheden. Op zich niet tegen de regels, maar ook zeker niet de transparantie die Labour had beloofd.In korte tijd reisde Starmer tientallen keren naar het buitenland. Daar bouwde hij snel een goede reputatie op: diplomaten van de Europese Unie waren blij dat ze weer een serieuze gesprekspartner hadden in Downing Street. Maar binnen de fractie werd zijn afwezigheid als probleem gezien, en kreeg hij de bijnaam Never here Keir. Veel nieuw verkozen Lagerhuisleden – dat waren er meer dan tweehonderd – zagen de premier weinig. Starmer zou geen band met hen proberen op te bouwen of zich bewust zijn van het belang van draagvlak binnen de fractie. Meermaals kwam hij in de problemen door verzet van Lagerhuisleden tegen kabinetsvoorstellen, bijvoorbeeld over uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid. Intussen verbeterde de Britse economie niet significant, bleef de inflatie aan de hoge kant en merkten Britten weinig vooruitgang in hun dagelijks leven. De wachtlijsten in de gezondheidszorg daalden, maar niet genoeg om dat als burger te merken. Het lukte niet om een einde te maken aan de oversteek van de kleine bootjes waarmee migranten over het Kanaal naar het VK komen. En van wetgeving die wel door het Lagerhuis kwam, moeten de gevolgen nog zichtbaar worden, bijvoorbeeld van een wet die het bouwen van huizen moet versnellen. En een wet die huurders beschermt tegen exorbitante huurprijzen is ook pas net ingegaan, per 1 mei.
Premier Keir Starmer tijdens zijn ‘plan for change’-toespraak in Buckinghamshire, december 2024.
Koning Charles met Keir Starmer, op de dag dat Starmer premier werd (5 juli 2025).
De kersverse premier Starmer in juli 2024 op de stoep van Downing Street 10 met zijn vrouw Victoria Starmer.
Keir Starmer met de toenmalige Britse ambassadeur in Washington, Peter Mandelson, februari 2025.
Keir Starmer met oppositieleider Kemi Badenoch, op de dag van de King’s Speech, mei 2026.
In april 2020 werd Starmer tot partijleider gekozen, als opvolger van Jeremy Corbyn. Hij beloofde de partijleden in die campagne een linkse koers, maar schoof na zijn verkiezing al gauw op richting het centrum om meer Britten aan te spreken. Labour is van oudsher een paraplupartij met een sterke linker- en rechterflank, maar van Starmer werd nooit helemaal duidelijk waar hij zich thuis voelde en wat Starmerisme precies inhield. De jurist Starmer kreeg vaak te horen dat hij meer advocaat was dan politicus, en meer technocraat dan strateeg.
Een Blairite is Starmer ook nooit geweest. In 2015 kwam hij in het Lagerhuis, dus het neoliberalisme van Labour-leider Tony Blair van eind jaren negentig maakte hij niet van dichtbij mee. Toch stelde hij in de loop van zijn premierschap steeds meer adviseurs aan uit Blairs tijd. Volgens Starmer deed hij dat niet vanwege hun politieke denkbeelden, maar omdat zij wisten hoe ze wetgeving en hervormingen voor elkaar moesten krijgen.
Jonathan Powell, jarenlang stafchef van Blair, werd aangesteld als Starmers veiligheidsadviseur. Pat McFadden was Blairs politiek secretaris en werd door Starmer naar tv-interviews gestuurd als de premier zeker wilde weten dat zijn besluiten goed verdedigd zouden worden. En dan was er de omstreden ambassadeursbenoeming van Peter Mandelson, die al in de jaren tachtig de Prins der Duisternis werd genoemd vanwege zijn gespin en zijn strategische positie binnen Labour. Het maakte Starmer kwetsbaar voor kritiek dat hij leunde op oude politiek, in plaats van de verandering te brengen die hij de Britten had beloofd.
De discussie in de Londense politieke bubbel ging te veel over Starmers persoonlijkheid en zijn type leiderschap, constateerde The Economist toen zijn premierschap al eens wankelde, in februari dit jaar. „Zonder enig teken van inhoudelijk debat over de ideologische richting van de partij. Behoorlijk oppervlakkig, en geen fraai gezicht voor kiezers.” Maar die kiezers was de premier toen allang kwijtgeraakt. Al vier maanden na zijn aantreden was Starmers populariteit veel harder gedaald dan bij eerdere premiers rond die tijd het geval was. Het vertrouwen dat Britten in premier Starmer hadden, was van begin af aan zeer voorwaardelijk van aard. Het viel weg bij de eerste barstjes in zijn leiderschap.