Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Dit keer bespreekt hij de aanloop van de Russische invasie van Oekraïne in 2022 en welke rol inlichtingendiensten wereldwijd daarbij speelden.
Voor velen was de Russische invasie van Oekraïne, bekokstoofd door president Vladimir Poetin, een verrassing toen die op 24 februari 2022 begon. Voor sommigen kwam de invasie überhaupt onverwacht, bleek afgelopen weekend uit een acht pagina's tellende reconstructie van de Volkskrant.
Westerse inlichtingendiensten kibbelden over de mogelijkheid van zo'n welles-nietesinvasie. Het kwam zelfs regelmatig voor dat landen meer dan één inlichtingendienst hadden die onderling van mening verschilden.
De Verenigde Staten hebben er een stuk of vijftien. Die zijn het lang niet altijd met elkaar eens, maar hebben dan ook een verschillend perspectief. Bestuurlijk vindt men dat daar eigenlijk wel best, want openbaar politiek toezicht is door het geheime werk onmogelijk. Dus van een beetje concurrentie tussen al die diensten is men niet vies.
In Nederland hebben we twee geheime diensten: de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Formeel valt die laatste onder het ministerie van Binnenlandse Zaken, maar in de praktijk onder het hele kabinet, en met name het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Om dubbel werk te vermijden, zijn de tientallen Ruslandexperts van beide geheime diensten gebundeld in één Ruslandkamer. Het botert binnenskamers niet altijd tussen de leden: van de MIVD doet het cliché de ronde dat ze eerst doen en dan pas denken. Over de AIVD wordt vaak gezegd dat ze daar eerst denken en dan pas doen.
De onderlinge kippendrift leeft zelfs in ons eigen land weleens ondergronds voort, want nog niet zo lang geleden hadden de landmacht, luchtmacht en marine ook hun eigen spionnen.
Om een lang verhaal kort te maken: de MIVD'ers waren geneigd in Poetins intenties rond de invasie te geloven. De AIVD'ers uit de Ruslandkamer dachten veelal van niet. Ere wie ere toekomt: de meeste deskundigen van het ministerie van Buitenlandse Zaken zaten op de lijn: 'Poetin doet het wel'. Zij werden aangevoerd door Geoffrey van Leeuwen, een naaste adviseur van NAVO-baas Mark Rutte.
Ook Rob Bauer - destijds voorzitter van het Militair Comité van de NAVO - was wantrouwig genoeg om de AIVD-conclusie dat 'Poetin het niet zou doen' in de prullenbak te gooien. Maar de AIVD hield vol over een "unieke bron" vlak bij Poetin te beschikken - iets wat de Amerikaanse CIA en Britse MI6 niet konden beweren.
De inspanningen van de VS samen met MI6 om bondgenoten van Poetins snode plannen te overtuigen wilde bij de AIVD'ers niet landen. Het formele Nederlandse standpunt volgde de lijn van de AIVD en was dus: 'nee, Poetin gaat het niet doen'.
Vrij algemeen bekend is dat het geen ordinair wedstrijdje armpjedrukken is tussen internationale inlichtingendiensten. In plaats daarvan vindt er steevast een 'extra' laag inlichtingendiplomatie plaats waarin functionarissen van geheime diensten proberen overeenstemming te vinden en - belangrijk - gezamenlijk politieactie te regelen.
Afschrikking van Poetin, sancties, VN-veroordeling, binnenlandse weerbaarheid, wapensteun aan slachtoffer Oekraïne - you name it. Die dingen werken allemaal niet, half of zelfs averechts als er geen gemeenschappelijk beleid is.
Het gewicht van het officiële Nederlandse oordeel - 'Poetin durft het niet' - wordt makkelijk overschat. Natuurlijk wordt Den Haag wel meegenomen, en af en toe heeft ons land zeker wel iets bijzonders te melden. Maar nu ging het toch vooral om Frankrijk en Duitsland. Dat waren de landen die nog met een zwaar Iraktrauma kampten.
In 2003 hadden de CIA en MI6 de wereld op de mouw gespeld dat de Iraakse dictator Saddam Hussein een verborgen voorraad massavernietigingswapens had. Dat bleek later niet te kloppen, waardoor bij veel Europese landen het gevoel beklijfde dat ze door de Amerikanen en Britten onder valse voorwendselen een conflict waren ingezogen. Dat zou Frankrijk en Duitsland nu geen tweede keer gebeuren.
Het kantelpunt in de Amerikaans-Britse voorspelling was de Amerikaanse waarneming op basis van onder meer satellietbeelden dat de Russen ongewoon veel bloedplasma en veldhospitalen aan de Oekraïense grenzen bijeenbrachten. Dat week af van de gebruikelijke oefenpraktijk en wees dus op een echte invasie. Op 24 februari 2022 kregen de inlichtingendiensten gelijk.
Source: Nu.nl algemeen