De fractievoorzitter van de Duitse christendemocraten, Jens Spahn, is afgetreden. Hij raakte in opspraak omdat hij met zijn man een kind had gekregen via een Amerikaanse draagmoeder, terwijl draagmoederschap in Duitsland verboden is en wordt afgewezen door zijn partij.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking. Hij woont in Berlijn.
‘Ik ben me in de laatste dagen ervan bewust geworden dat mijn persoonlijke geluk, om samen met mijn man een gezin te stichten en vader te worden, niet verenigbaar is met mijn politieke ambt’, aldus CDU-fractievoorzitter Jens Spahn (46) in een brief aan de partijleiding.
‘De beslissing is juist en was onvermijdelijk. Geloofwaardigheid is in de politiek het hoogste goed’, reageerde CDU-bondskanselier Friedrich Merz. Volgens Duitse media heeft Merz zaterdag tegen Spahn gezegd dat hij moest opstappen, nadat uit telefonisch overleg tussen leidende CDU-politici was gebleken dat de partij zeer negatief op de ‘draagmoederaffaire’ reageerde.
Na Merz was Spahn de machtigste man bij de christendemocraten. Hij speelde een belangrijke rol als oliemannetje voor Merz in de moeizame coalitie met de sociaaldemocratische SPD. Begin juli presenteerde Merz een omvangrijk economisch hervormingspakket, dat zonder noemenswaardige ruzie tot stand was gekomen. In dit proces speelde Spahn een belangrijke rol.
Maar de kwestie rond zijn baby Georg werd hem fataal. De conservatieve vleugel van de CDU wijst elke vorm van draagmoederschap af. ‘Menselijk leven mag niet tot koopwaar worden gemaakt, een vrouw mag niet tot haar biologische functie gereduceerd worden. Dat is strijdig met de waardigheid van de mens en opent de weg naar misbruik en uitbuiting’, zei Bondsdaglid Elisabeth Winkelmeier-Becker.
Belangrijker nog was het verwijt van dubbele moraal. In 2015 zei Spahn in een interview dat hij moeite had met het idee van een ‘gehuurde moederbuik’. Toen hij minister van Volksgezondheid was, in 2020, wees zijn ministerie een voorstel af van de liberale FDP om de wet op het draagmoederschap te liberaliseren, omdat het verbod ‘primair het welzijn van het kind’ beschermde.
Nog in februari van dit jaar nam de CDU een motie aan waarin werd uitgesproken dat het draagmoederschap verboden moet blijven in Duitsland. Spahn nam geen stelling tegen deze motie, terwijl een Amerikaanse draagmoeder op dat moment ongelal zwanger was van Georg. ‘Dat ergert me achteraf ook, als mensen zeggen: waarom heeft hij toen niets gezegd? Ik had dat moeten doen’, zei Spahn vrijdag in een podcast van de populaire krant Bild. Hij zei echter niet klaar te zijn om het debat te voeren.
Voor velen was Spahn daarmee totaal ongeloofwaardig geworden. Niet toevallig was Daniel Peters, lijsttrekker van de CDU in deelstaat Mecklenburg-Vorpommern, een van de eerste CDU’ers die om het aftreden van Spahn vroeg. De CDU dreigt zwaar te verliezen aan de radicaal-rechtse AfD, en de handelwijze van Spahn past precies in het AfD-discours over een elite die zich verheven voelt boven de regels die voor anderen gelden. ‘Catastrofaal’ aan de vooravond van belangrijke deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Vorpommern, Saksen-Anhalt en Berlijn, zo was het oordeel in een CDU-chatgroep, aldus weekblad Der Spiegel.
Met het aftreden van Spahn komt, in elk geval voorlopig, een einde aan de politieke carrière van een groot talent, dat al op jonge leeftijd hoge posities binnen de partij wist te veroveren. Een begenadigd netwerker die de CDU op zijn duimpje kent. Spahn was ook een overlevingskunstenaar, die eerdere schandalen wist te doorstaan. Tijdens de coronapandemie was hij als minister van Volksgezondheid verantwoordelijk voor de aankoop van 5,7 miljard mondkapjes voor een totaalbedrag van 5,9 miljard euro. Slechts de helft van de mondkapjes werd gebruikt. De rest werd vernietigd.
Nog pijnlijker was het feit dat hij in oktober 2020 aanwezig was bij een diner om fondsen te werven voor zijn politieke carrière, terwijl hij de bevolking had opgeroepen om gezelligheid en sociale contacten te vermijden. Ook toen al klonk het verwijt van dubbele moraal. Daarnaast was er rumoer rond de villa die hij in 2015 voor meer dan 4 miljoen euro had gekocht in de chique Berlijnse wijk Dahlem. Onduidelijk bleef hoe Spahn deze villa had gefinancierd.
Spahn liep hierdoor de nodige krassen op. Hij geldt in zijn partij als vlijtig, zeer bekwaam en ervaren, schreef het weekblad Die Zeit op zijn site. Maar ook als een egotripper, iemand die vooral aan zijn eigen carrière denkt en nooit helemaal te vertrouwen is. Een man waar een luchtje om heen hangt.
De afgelopen tijd had Spahn echter de weg omhoog weer gevonden, als fixer die voor Merz de zaken in de Bondsdag regelde. Sinds Spahn zich bemoeide met de politieke afstemming met de SPD liep de coalitie een stuk beter, schreef de krant Süddeutsche Zeitung zaterdag.
Een bericht gedeeld door Daniel Funke (@daniel_f_punkt)
Maar door de draagmoederaffaire liep Spahn Merz voor de voeten. Op een gezamenlijke persconferentie met de Franse president Emmanuel Macron wilde Merz vrijdag over geopolitiek praten, maar kreeg hij vragen over de draagmoeder die Spahn had ingehuurd. De kwestie-Spahn dreigde ook het jaarlijkse zomerinterview van de bondskanselier op de Duitse tv te domineren, terwijl Merz zondag juist zijn economische hervormingen wil verkopen.
Aanvankelijk probeerde Spahn tijd winnen. Vrijdagmiddag zei hij dat hij zijn politieke lot in handen wilde leggen van de fractie, die in september weer bij elkaar zou komen. Ongetwijfeld hoopte hij dat de storm tegen die tijd was overgewaaid.
Zaterdag bleek zijn positie echter onhoudbaar. In de CDU zijn velen verbijsterd, schreef de Süddeutsche Zeitung. Hoe is het mogelijk dat een doorgewinterde politicus als Jens Spahn, ‘een professional van de macht’, de stemming in zijn partij zo verkeerd heeft ingeschat?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant