In de serie Koplopers bezoekt NU.nl deze zomer projecten die ons een kijkje in de duurzame toekomst geven. Soms dichtbij, soms een vergezicht. Deze week: hoe het telen van rijst in de polder bodemdaling en CO2-uitstoot moet tegengaan.
Martijne Kannekens stond in mei tot haar knieën in de modder in de polder in Oud Ade, vlak bij Leiden. En in de modder is het soms lastig om je balans te bewaren en ja, dat gaat soms ook weleens mis. Maar het is het waard. De onderzoeker van Universiteit Leiden heeft er veel voor over om te testen of rijst telen een duurzamer alternatief is dan het houden van koeien.
Het is een oer-Hollands beeld: zwart-witte koeien in een polder, met op de achtergrond dorpjes of een molen. Het is ook nog veel te zien in het Zuid-Hollandse polderlandschap. Wat niet te zien is, is de grote hoeveelheid CO2-uitstoot die daarmee gepaard gaat.
Dat zit zo: de polders zijn van origine natte veenlandschappen. Om met zware trekkers op het weiland te rijden en om de koeien geen natte poten te geven, wordt veel water de polder uitgepompt. Maar als het veen droog komt te liggen en zo in contact komt met zuurstof, oxideert het. Daardoor daalt de bodem en belangrijker: bij dat proces komt CO2 vrij. Maar liefst 3 procent van de CO2 die Nederland jaarlijks uitstoot, komt door veenoxidatie. Daar komt de methaanuitstoot van koeien nog eens bij.
In de zoektocht naar hoe die CO2-uitstoot kan worden beperkt, wordt in Oud Ade sinds 2023 getest met het telen van rijst. Het onderzoek loopt nog een aantal jaar door, maar de eerste resultaten zijn positief.
Het hele jaar door staat er op de rijstvelden van Land van Ons een laag water van 15 centimeter. In de winter wordt geprobeerd zoveel mogelijk water vast te houden, zodat daar 's zomers van kan worden geprofiteerd.
Eind mei worden vervolgens kleine rijstplantjes in het water geplant. En halverwege juli groeien bosjes boven de plassen uit. Het lijkt wat op hoog gras, maar van dichtbij zijn hier en daar zelfs al rijstkorrels in die 'grassen' te zien. Toch duurt het nog ruim twee maanden voor de rijst kan worden geoogst.
Het grootste rijstveld in Oud Ade is 0,6 hectare. Verder zijn er nog wat kleinere velden waar in totaal dertig verschillende soorten rijst worden getest. Vooral kortkorrelige rijst lijkt succesvol. Dat wordt gebruikt voor risotto, sushi en paella.
Uit onderzoek elders blijkt dat de methaanuitstoot bij het telen van rijst wel wat hoger is, maar de CO2-daling die het tot gevolg heeft, compenseert dat ruimschoots. "Dat is heel hoopgevend. We willen hier controleren of dat zo is", zegt Kannekens, die aan de Universiteit Leiden promoveert op het rijstonderzoek en daarbij hulp krijgt van Wageningen University & Research.
Ook voor de biodiversiteit lijkt de rijstteelt positief. Grutto's, tureluurs, scholeksters en andere vogelsoorten zijn op de rijstvelden te zien. Ze eten insectjes die in het water leven. In het water met de rijst zwemmen andere insecten dan in de poldersloten in de buurt.
Maar als al het grasland wordt vervangen door rijst, blijft er monocultuur bestaan. "Daarom is het voor de biodiversiteit belangrijk dat er ook andere gewassen worden geteeld", legt Kannekens uit. In Oud Ade wordt ook getest met het telen van cranberry's en lisdodde. "Lisdodde kun je prima eten, maar mensen lijken dat te zijn vergeten."
Restaurants in de omgeving hingen zelfs al aan de lijn om te vragen of ze de rijst konden afnemen. Maar zover is het nog niet. De geoogste rijst werd tot nu toe telkens weer gezaaid om de percelen met rijst uit te breiden.
De vraag is ook of er voldoende interesse is van boeren uit de omgeving. Vier biologische melkveehouders uit de omgeving hebben al stroken rijst naast hun weiland. Kannekens twijfelt er niet aan dat dat er meer worden. "Als we kunnen laten zien dat het winstgevend is, komt er sowieso wel interesse."
"Ons doel is om veel vragen voor boeren al beantwoord te hebben, zodat we een compleet businessmodel kunnen aanbieden. Dat we kunnen laten zien welke rijstsoort het beste werkt, wanneer je die moet planten, op hoeveel centimeter van elkaar en welke machines je nodig hebt."
Binnenkort wordt een diner georganiseerd voor de vrijwilligers die met het onderzoek hebben meegeholpen. En als de resultaten positief blijven, is het niet ondenkbaar dat in Zuid-Hollandse restaurants polderrisotto wordt geserveerd.
Source: Nu.nl algemeen