nieuwsbriefEuropa
Europa Deze week stond er diplomatiek „géén klein bier” op het menu in Brussel, in de woorden van een topambtenaar bij de Europese Commissie. Tot in de vroege uren werd er gesteggeld over klimaatplannen. Terwijl de uitstootplannen politiek gevoelig liggen, lijkt Europa het roerend eens over meer autonomie door elektrificatie.
Momenteel is elektriciteit goed voor bijna een kwart van het energieverbruik in de EU.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Weg met olie en gas, Europa moet hoofdzakelijk gaan worden aangedreven door elektriciteit. Momenteel is elektriciteit goed voor zo’n 23 procent van het energieverbruik in de EU, de Europese Commissie wil dat aandeel verdubbelen naar 46 procent in 2040.
Het is een niet-bindend doel van de Commissie, dat vrijdag haar energieplannen presenteerde in een groot Elektrificatie Actieplan. Het past binnen de ambitie van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, die hamert op meer strategische autonomie en minder afhankelijkheid van fossiele brandstoffen – zoals olie, gas en kolen.
In de woorden van de Spaanse vicepresident Teresa Ribera, Eurocommissaris klimaattransitie en mededinging: „Afhankelijkheid komt ons duur te staan.” Zowel aan de pomp als aan de onderhandelingstafel tegenover Washington of Beijing.
Om het belang van het plan kracht bij te zetten wijst ook de Eurocommissaris voor energie, Dan Jørgensen, vrijdag in Brussel op de Europese kwetsbaarheid. „Sinds de sluiting van de Straat van Hormuz hebben we 50 miljard euro méér betaald voor onze energie, zonder daar ook maar een molecule extra voor te krijgen.” Het laat volgens hem duidelijk zien hoe het economisch „onhoudbaar” is om afhankelijk te blijven van buitenlandse energiebronnen.
Het bereiken van dit doel zou de importkosten van fossiele brandstoffen in de EU tegen 2040 met 260 miljard euro per jaar kunnen verlagen, aldus de Commissie, die naast lagere energieprijzen inzet op meer ‘concurrentievermogen’, ‘energiezekerheid’ en ‘veerkracht’. Momenteel wordt 70 procent van de elektriciteit in de EU opgewekt uit eigen, schone energiebronnen.
Op een moment dat mensen „doodgaan van de hitte” zijn „groene elektronen” – uit eigen, schone energiebronnen – volgens de Commissaris de oplossing. Het moet meer en meer gedaan zijn met „zwarte moleculen”. Hij refereert daarbij aan fossiele brandstoffen, veelal afkomstig van landen waar morele kanttekeningen over het beleid worden geplaatst.
Dat met name de Europese industrie en transportsector elektriciteit niet massaal omarmen, heeft te maken met de lagere gasprijs. Elektriciteit is nu vaak drie keer zo duur als gas, onder meer door toedoen van belastingen. Dat moet anders, vindt Jørgensen.
Subsidies voor fossiele brandstoffen moeten verdwijnen. „We hebben het hier over 97 miljard euro aan subsidies per jaar. Dat is alsof een dokter suiker voorschrijft aan een patiënt met diabetes: volkomen irrationeel”, aldus de Eurocommissaris.
Het plan richt zich daarom op het verkleinen van het prijsverschil tussen elektriciteit en fossiele energie en op het stimuleren van schonere, op elektriciteit gebaseerde technologieën zoals warmtepompen („daarin loopt Europa nog voor op China”, aldus een topambtenaar deze week in Brussel), elektrische voertuigen en batterijen, in heel Europa. Ook moet er meer schone energie worden opgeslagen, via onder meer mega-accu’s, boilers en stuwmeren.
Investeringen in de omschakeling naar elektriciteit zijn vaak hoog, aansluitingen op het elektriciteitsnet kunnen jaren duren. Innovatieve technologiën bereiken volgens Brussel te weinig een commerciële schaal. Dit moet allemaal anders. Ook moeten bedrijven meer worden gestimuleerd om de overstap van fossiele brandstofferen naar elektriciteit te maken.
De EU wil investeren in het Europese elektriciteitsnetwerk en in „honderdduizenden hoogwaardige banen” die de elektrificatie van het continent mogelijk moet maken. Energie moet betaalbaarder worden, netwerkkosten voor consumenten moeten worden verlaagd, net als belastingen voor energie-intensieve bedrijven.
Duurzame energieopwekking moet worden opgeschaald. Verouderde kerncentrales dienen een verjongingskuur te krijgen om zo langer mee te gaan. Dit voorjaar werd duidelijk dat ook België daarop inzet: regering-De Wever sloot een deal met Engie om kerncentrales te nationaliseren en te heropenen.
Het Europese energienetwerk moet efficiënter worden gebruikt en flexibiliteit moet worden beloond, waarbij consumenten energie moeten kunnen gebruiken wanneer dat goedkoper is. De Commissie wil dat 50 procent van de huishoudens tegen 2030 is uitgerust met daartoe bekwame ‘slimme meters’. Ook het aantal warmtepompen moet voor die tijd verdubbelen – via lagere btw-tarieven en de verplichte installatie bij openbare bouwaanbestedingen. Een overstap van een gasboiler naar een warmtepomp verlaagt de gemiddelde verwarmingsrekening van een EU-huishouden volgens de Commissie met 60 procent.
Een elektrificatieslag betekent ook een vermindering in CO₂-uitstoot. Maar met welke middelen Europa een ‘elektracontinent’ moet worden is nog niet volledig duidelijk. Eurocommissaris Jørgensen wijst op een nieuw EU-fonds om duurzame investeringen aan te jagen, de zogeheten ‘Industriële Decarbonisatiebank’, goed voor 100 miljard euro.
Ook moet er geld komen uit het Sociaal Klimaatfonds, uit sociale leaseconstructies en uit het Europese emissiehandelsysteem (ETS). Het meeste geld lijkt van nationale overheden en uit de private sector te moeten komen. Jørgensen besluit: „Dit plan is geen kleinigheid. Het heeft ons van de steentijd tot nu gekost om een elektrificatiegraad van 23 procent te bereiken, en nu willen we dat in veertien jaar tijd verdubbelen.”