De Vlaamse kunstenaar Dennis Tyfus verzet zich tegen betutteling, en is vóór zelf doen. ‘Zelf iets organiseren is het tegenovergestelde van verzuring.’
Gidi Heesakkers is chef van Volkskrant Magazine. Ze schrijft over stand-upcomedy & cabaret en populaire cultuur.
De Vlaamse kunstenaar Dennis Tyfus verzet zich tegen betutteling, en is vóór zelf doen. ‘Zelf iets organiseren is het tegenovergestelde van verzuring.’
Gidi Heesakkers is chef van Volkskrant Magazine. Ze schrijft over stand-upcomedy & cabaret en populaire cultuur.
Daar staat-ie, aan een schaduwrijke rand van het Middelheimmuseum, het openluchtmuseum voor moderne beeldhouwkunst in Antwerpen: De Nor, het betonnen bouwsel dat de zomers van Dennis Tyfus (46) heeft veranderd. Een ‘sociale sculptuur’ is het, met onder de tribune een bar en een tekening op de stenen vloer die als podium dient.
Het ontwerp is een samenwerking met FVWW Architecten, het idee van hem, de beeldend kunstenaar met anarchistische neigingen die een stuk openbaar park privatiseert door er een hek met een slot omheen te plaatsen, met de bedoeling hier juist mensen samen te brengen.
Hij programmeert sinds de opening in 2018 filmavonden, debatten en concerten, voornamelijk muziek van het experimentele soort, van jazz en hiphop tot black metal, maar ook een poëziefestival waarbij elke dichter vijf minuten spreektijd krijgt, ‘en dichter kun je heel erg ruim interpreteren’. Ook dit jaar is er van juni tot en met augustus van alles te doen.
‘Ik heb De Nor zo bedacht dat ze voor de zomer dient, en ik er de rest van het jaar niet mee bezig ben’, zegt Tyfus, een alias. Zijn echte naam deelt hij niet, een online circulerende naam is onjuist. ‘Dit soort beperkingen leg ik mezelf altijd op. De zomermaanden zijn voor mij de sociale maanden, de andere maanden de asociale waarin ik vooral in mijn atelier werk.’
Een gouden plaatje op de muur in de wc biedt een alternatief voor het gangbare handenwasgebod. ‘Met uw handen doet u wat u wil na elke plasbeurt.’ Denk daar maar eens over na, terwijl je in de lachspiegel probeert te checken of je haar nog goed zit. Tijdens een korte rondleiding kondigt Dennis Tyfus alvast een tweede toiletbezoek aan. ‘Ik neem van iedereen die hier speelt of iets anders komt doen een polaroid in die spiegel. Dus ik ga er sowieso ook een van jou maken, of je het nu wilt of niet.’
Het bezoek heeft geen keus – precies waar zijn werk voor een belangrijk deel om draait. In kunstcentrum NW Aalst zijn op dit moment een aantal installaties te zien in een tentoonstelling met de titel Patronising Exercises in Reasoning. Ofwel: betuttelende denkoefeningen.
Ze borduren voort op zijn ‘No choice’-praktijken, die begonnen met ‘No choice tattoos’ waarbij hij een tattoo op je lichaam improviseert; je kunt de tekening niet zelf kiezen. Later bedacht hij de ‘No choice taxi’ – je bestelt een taxi, zonder zelf de bestemming te kiezen. In Aalst is een ‘No choice restaurant’, enfin, u zult intussen bekend zijn met het concept.
‘De paradox is dat de dwingelandij van Dennis Tyfus meer verrassingen en meer vrijheid oplevert dan wanneer we zelf mogen kiezen’, schreef een journalist van De Morgen. Cartoonist Gummbah is fan van zijn ‘doorgedreven eigenwijsheid’.
Niet per ongeluk is de paradox een grote inspiratiebron voor hem. ‘In alles wat ik doe, zit contradictie.’ Hij verveelt zich niet graag, dus hij verveelt zich nooit, zegt Dennis Tyfus. Hij tekent, schildert, is grafisch vormgever en oprichter van Ultra Eczema. Wat begon als een onafhankelijk platenlabel voor obscure muziek is in feite een ideeënplatform geworden.
‘Zeker in de kunstwereld hoor ik geregeld mensen die misnoegd zijn omdat ze dit of dat niet hebben bereikt, of omdat ze hier of daar niet binnenkomen. Ik denk altijd, niemand zit op je te wachten, niemand zit op mij te wachten. Dus doe het zelf. Als iets je niet zint of niet bevalt, of juist wél bevalt en je wilt dat delen, organiseer iets! Delen is volgens mij het hoogste goed.’
De verzinsels van anderen die hem het meest interesseren, zijn allemaal eigen initiatieven. ‘Van de doe-het-zelf-band die plaatjes uitgeeft of iemand als Hans Ulrich Obrist, ooit een hobbyist die zijn postkaartencollectie in zijn keuken toonde en nu een van de invloedrijkste curatoren ter wereld is, tot een groepje studenten die hier in de Provinciestraat hun garagepoort opengooien en eens in de twee weken een tentoonstelling organiseren.’
Dat zelf doen kreeg vat op hem in de skate- en punkscene waarin hij als tiener terechtkwam, en door Radio Centraal, een undergroundradiozender met experimentele programma’s en nichemuziek waar hij zich op zijn 13de bij aansloot. ‘Een ongewone plaats en een ongewone zender om heel veel redenen. De moeilijkste mensen die in deze stad rondwaarden, die zaten allemaal daar.’
Hij vertelt over de situationisten die hij bij Radio Centraal ontmoette, en de ideeën uit die kunstzinnig-politieke beweging die hem nog steeds inspireren. Neem nou het concept van de dérive, het Franse woord voor drift: een ogenschijnlijk doelloze, ongeplande ontdekkingstocht buiten de vertrouwde omgeving, die volledig draait om spel en loskomen van dagelijkse kapitalistische patronen. Werk, consumptie en andere vastigheid. ‘Er is bijna niks simpelers, namelijk de deur uitgaan en jezelf actief openstellen voor mogelijkheden, voor iets nieuws.’
Het is een misverstand dat een anarchistische grondhouding alleen maar bozig is. Als je Dennis Tyfus hoort praten, snap je dat hij ruimte probeert te scheppen voor plezier. ‘Ruimte krijgen van een ander om iets te kunnen doen, is geweldig. Ik ben bijvoorbeeld heel blij met mijn samenwerking met Tim Van Laere Gallery. De ruimte die je niet krijgt, zul je echter zelf moeten zoeken.’
Hier, een laatste opmerking om op te kauwen terwijl hij in de bar van De Nor zijn polaroidcamera zoekt: ‘Zelf iets organiseren, is het tegenovergestelde van verzuring.’
‘Voor mij bestaat vakantie niet echt. Op vakantie ben ik misschien ergens anders, maar meestal ben ik even hard bezig als thuis. In december 2024 ging ik met mijn vriendin, die ook kunstenaar is, naar een extreem rustig plaatsje op La Palma. Daar kreeg ik een idee. Vervolgens ben ik de hele vakantie bezig geweest een festival samen te stellen, wat stiekem mijn verjaardagsfeest werd. Ik werd 45 en wilde 45 mensen uitnodigen om een versie van 4 minuten en 50 seconden van 4’33” voor te bereiden, de klassieker van de Amerikaanse componist John Cage.
‘Ik wil aan het einde van het jaar nog eens naar La Palma gaan, zodat ik de kerstperiode kan overslaan. Het is een prachtig wandeleiland. Ik heb me ook voorgenomen om naar een stad als Madrid of New York te gaan, omdat ik dan in mijn eigen tempo vijftig tentoonstellingen op een dag kan bekijken. Niemand heeft daar zin in, dus dat doe ik graag alleen.’
‘Wat als ik wel naar de kunstacademie was gegaan? Ik heb daar in periodes weleens spijt van gehad, maar niet genoeg om het op te lossen.
‘En wat als de kleuterjuf niet tegen mijn ouders had gezegd dat mijn tekeningen voor een kleuter ‘problematisch slecht’ waren? Mijn vader werkte bij een krant, De Gazet van Antwerpen, hij nam vanaf dat moment constant allerlei soorten papier en pennen mee van de redactie. Mijn ouders hebben mij aangespoord om te tekenen, en daar ben ik nooit mee gestopt.’
‘Ocean of Sound (2018) van David Toop, een onwaarschijnlijk maf, psychedelisch boek over allerlei soorten nichemuziek. Het leest als een lsd-trip.’
‘Hnita (2024) van Wouter Adriaensen, over de legendarische jazzclub Hnita in Heist-Op-Den-Berg.’
‘Slaap. En het idee van vakantie.’
‘Ik ben in periodes zeer geobsedeerd door bepaalde muziek. Toen mijn vriendin en ik een aantal jaar geleden verhuisden en in een gigantische verbouwing terechtkwamen, was mijn grote collectie vinylplaten voor een dikke twee jaar ingepakt. Ik vond dat heel vervelend, maar daardoor heb ik dozen vol oude cassettes uit de jaren negentig herontdekt.
‘After Hours en DJ Grazzhoppa maakten in de jaren negentig nieuwe muziek met een waanzinnig meticuleus patchwork van samples, zonder computer, op vier sporen. Het is superdrukke muziek die vol zit met kleine zinnetjes, raps en scratches.’
‘Bloedworst van de slager.’
‘Radio Centraal. Ik ben nostalgisch naar tijden die ik niet heb meegemaakt, maar ook naar tijden die ik wel heb meegemaakt. Ik weet eigenlijk niet zeker of het nostalgie is of gewoon de enorme drang om dingen te bewaren die anders verloren gaan.
‘Ik heb al honderd keer met Shazam bij archieftapes van Radio Centraal gestaan, maar ik krijg geen enkel resultaat. Dat komt omdat die muziek afkomstig was van ingezonden cassettes, gemaakt door hometapers. Dat zijn dus dingen die ik tracht te bewaren, omdat er zoveel inspiratie vanuit gaat. Misschien heeft dat ook iets met mijn ouders te maken. Zij gooiden juist alles weg.’
‘Ik ben altijd bezig met het uitpluizen van de geschiedenis van Radio Centraal. En ik schrijf mensen aan die ik niet ken om nog meer DJ Grazzhoppa-cassettes te vinden. Dat is echt een soort hebzucht.’
‘Alle luxe.’
‘Mijn vriendin en ik kregen iets in het eerste jaar van De Nor. Ik fietste dan ’s nachts nog naar haar toe, als het programma afgelopen was. Dat had wel wat, maar of het echt romantisch was... daar zal zij misschien een ander antwoord op hebben.’
‘Onrust los ik niet op door gewoon door te blijven wroeten in mijn atelier. Ik wandel elke dag drie of vier uur. Al na tien meter voel ik mezelf kalmer worden.’
‘What do we think we’re doing? Mogelijk een titel van een werk of een tentoonstelling. Ik vind het interessant hoeveel autoriteit je in een zin kunt leggen. Als ik iemand zoiets hoor zeggen, noteer ik het. Ik ben geïnteresseerd in wat deze zinnen betekenen als je ze uit hun context haalt.’
‘Het was een hoogtepunt in een dieptepunt. Vorige donderdag hadden we hier een avond met Evan Parker en Bill Nace. Evan Parker is een van de Britse pioniers van de vrije jazz, hij heeft een unieke, extreme manier van saxofoonspelen ontwikkeld. Het is zo snel en klinkt bijna als Arabische muziek.
‘Het was niet vanzelfsprekend om hem hier te krijgen, en de omstandigheden zijn natuurlijk in de openlucht zo dat het weer net mee moet zitten. Donderdag was het echt aan het gieten. De jongere mensen die ook kwamen optreden, zijn allemaal in een auto gaan zitten, terwijl ik met deze 82-jarige man onder een tentje schuilde en hem hoorde zeggen dat dit in zijn zestig jaar durende carrière de moeilijkste omstandigheden waren waarin hij ooit had opgetreden.
‘Ik schaamde me rot. Maar de zestig mensen in het publiek die onder een paraplu hebben geluisterd, tilden de avond op. Ik heb het concert opgenomen, en je hoort hem op het einde mompelend zeggen: ‘You can all go home now, it’s unbelievable you guys showed up.’ Dat was ontroerend.’
‘Als tiener wilde ik altijd zo’n draagbare ghettoblaster meenemen als we gingen skaten. Dat is natuurlijk extreem irritant voor de omgeving, maar dat begrijpt een kinderbrein niet. Nu vind ik het zeer fascinerend dat er mensen bestaan die met een bluetoothspeaker rondlopen of op een bankje in het park zitten. Ik vraag me altijd af wat er zou gebeuren als er nóg iemand naast hen komt zitten met z’n bluetoothspeaker. Nu ik dit zeg, denk ik dat ik het zelf een keer ga uitproberen. Ik heb hele goede muziek klaarstaan voor zo’n moment.’
‘Amfetamine. Al zou ik het elke dag nemen als ik nog maar een jaar te leven had.’
‘Nee. Dan moet ik tijdens de avondwandeling nog langer in de rij staan bij Borgo Gelato.’
‘Een bankje ergens in Oostende bij zonsondergang. Een uitzicht zonder verstoring, met een einder, is hier een rariteit. Als ik daar zou wonen, zou ik er elke dag naar kijken.’ Er schiet hem nog een wat als-vraag te binnen. ‘Ik heb me op ponykamp van een pony laten vallen, om niet meer te hoeven paardrijden. Als ik dat niet had gedaan, was ik misschien een flinke paardrijder geworden. Altijd als ik een strandwandeling maak, denk ik: dat moet toch heel plezant zijn, om op een paard over het strand te rijden.’
3 december 1979 Geboren in Antwerpen.
1994 Gaat aan de slag bij Radio Centraal, een onafhankelijke undergroundradiozender met experimentele programma’s en nichemuziek.
1997 Richt platenlabel Ultra Eczema op.
2001 Tentoonstelling bij Factor 44, kunstenaarsruimte in Antwerpen.
2002-2010 Samenwerking met Stella Lohaus Gallery.
2015 Begint met No Choice-tattoo’s.
2018 My Niece’s Pierced Knees, solotentoonstelling in Middelheimmuseum, Antwerpen.
2018-heden De Nor in het Middelheimmuseum, Antwerpen.
2021-heden Samenwerking met Tim Van Laere Gallery Antwerpen-Rome.
2023 Start No Choice-taxi.
2026 Patronising Exercises in Reasoning, expositie in NW Aalst.
Dennis Tyfus woont met zijn vriendin Charline Tyberghein in Borgerhout.
De Zomergids is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland met ons aan lichte contemplatie doet. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant