Leest Bert Natter een boek dat hem bevalt, dan wil hij méér van die schrijver. Victor Serges The Case of Comrade Tulayev maakte alle verwachtingen waar. Dus kom maar door met dat oeuvre!
Wanneer het op lezen aankomt, ben ik een ware jager-verzamelaar. Zelfs als kind was ik altijd al op zoek naar nieuwe ontdekkingen en las ik hele series: de complete Pinkeltje, Asterix, Bob Evers en later Alistair MacLean en Robert Ludlum. Die gewoonte zette ik door toen ik de literatuur ontdekte en ik als tiener oeuvres integraal tot me nam alsof het boterhammen met pindakaas waren. Nog altijd ben ik benieuwd naar het werk van onbekende auteurs en als een boek me bevalt, denk ik: van deze persoon wil ik meer lezen, wil ik alles lezen.
Komende zomer wil ik onder meer Judith Hermann (1970) lezen. Ik ontdekte haar Thuishaven (vertaald door Herman Vinckers) voor een habbekrats in een kringloopwinkel, de natuurlijke habitat van mijn gezin, dat vrijwel geheel uit jager-verzamelaars bestaat. Zelfs het pak dat ik droeg bij de uitreiking van de Libris Literatuur Prijs vond mijn vrouw daar; het kostte 16,50 euro en in een van de zakken bleek zich 8 euro aan kleingeld te bevinden, tel uit je winst! Deze handzame roman is prachtig uitgegeven door Meridiaan en al kun je een boek niet by its cover judgen, ik houd liever een fraai dan een lelijk vormgegeven boek vast.
Komende weken tippen zeven schrijvers hun favorieten. Vandaag: Bert Natter. Natter (1968) won dit jaar de Libris Literatuur Prijs met Aan het einde van de oorlog.
Tijdens een treinreis begon ik te lezen en ik hoopte dat we midden in een weiland stil zouden blijven staan zodat ik door kon blijven lezen. Thuishaven bestaat uit een reeks fascinerende scènes waarin milde portretten worden geschilderd van diverse personages, tegen de achtergrond van de noordelijke kuststreken van Duitsland. Zo kun je dus ook een meeslepende roman schrijven. Het boek stemt weemoedig. Natuurlijk ging ik op zoek naar de rest van haar oeuvre. Het schrijnende, autobiografische Kiezels las ik al en nu ligt, je bent verzamelaar of niet, Zomerhuis, later klaar, de verhalenbundel die in 1998 Hermanns doorbraak in haar thuisland betekende.
In een interview met Maarten Moll in Het Parool zei Hermann: ‘Het is de tekst die beslist, die zegt: ik wil een verhaal worden en jij moet mij volgen, ik ben jouw gids.’ Als iemand zo werkt, ga je als lezer hand in hand met de schrijver door het boek.
De jacht op de volgende schrijver begon met een foto die mijn beste vriend Ronald Giphart me stuurde van het gedateerd ogende omslag van een door Meulenhoff uitgegeven roman: De aanslag op kameraad Toelajev, geschreven door ene Victor Serge: ‘Ken je dit? Schijnt goed te zijn. Stond in mijn vaders boekenkast.’
Nee, boek en auteur kende ik niet, grrr. Zo’n lacune in mijn kennis maakt de jager in mij wakker. Deze Victor Serge (1890-1947) bleek een ontzaglijk oeuvre aan romans, poëzie, memoires en artikelen te hebben geschreven. En ik had nog nooit van hem gehoord! En Ronalds vader zaliger wel!
Prompt vond ik in een (andere) kringloopwinkel de Engelse vertaling van dat boek, The Case of Comrade Tulayev, in 2004 verschenen in de prachtige reeks van The New York Review of Books met al dan niet vergeten klassiekers, inclusief een prachtige introductie van Susan Sontag. Dus niet alleen wijlen Rob Giphart kende Serge, ook Susan Sontag wist wie hij was!
Victor Serge werd in Brussel geboren als kind van Russische ouders die waren gevlucht voor het tsaristische regime. Hij zou zich ontpoppen tot een anarchist, bolsjewiek, trotskist, revolutionair, een rebel kortom, die zeker tien jaar van zijn leven in gevangenschap doorbracht, schrijvend als een bezetene. Stalin zowel als Hitler was zijn vijand.
In de maanden waarin hij op de vlucht was voor de nazi’s, die zijn woonplaats Parijs hadden ingenomen, wist hij via Marseille naar Mexico te ontkomen, op de hielen gezeten door de KGB.
Onder dergelijke omstandigheden werkte hij aan wat deze roman zou worden, die zich afspeelt in de Sovjet-Unie aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog en die pas een jaar na zijn dood als L’affaire Toulaév zou worden gepubliceerd, in het Frans, de taal waarin hij schreef.
In het eerste hoofdstuk wordt de hoge Sovjetfunctionaris Toelajev vermoord. De dader schiet hem in een opwelling neer en weet te ontkomen. Terwijl hij nooit wordt gevonden, heeft de moord grote gevolgen voor allerlei mensen die niets met de zaak te maken hebben: in een nietsontziende golf van politieke terreur worden als represaille allerlei onschuldigen gearresteerd. Een van de personages die de zaak van staatswege onderzoeken verzucht: ‘We voeren een chirurgische ingreep uit met een bijl.’
In de vier volgende hoofdstukken wordt de klok steeds teruggedraaid tot het moment dat Toelajev nog leeft en lezen we wat allerlei personages overkomt zodra het nieuws over de moordaanslag bekend wordt: arrestatie, verhoor, opsluiting, bedreiging, geweld.
Het tweede deel gaat over de berechting van mensen die niets met de aanslag te maken hebben; zij weten dat ze onschuldig zijn, de autoriteiten ook en zelfs de lezer weet het – er is geen plan geweest en al helemaal geen sprake van een complot, maar de doodstraf hangt iedereen boven het hoofd.
Deze onthutsende roman legt de werking van een onderdrukkend regime bloot en maakt nieuwsgierig naar de rest van het werk van Serge.
Kortom: de jager heeft weer een slachtoffer gevonden en gaat de andere romans en boeken van Victor Serge zoeken en hopelijk vindt de verzamelaar deze zomer tijd om ze te lezen.
Victor Serge: The Case of Comrade Tulayev. Uit het Frans vertaald door Willard R. Trask. NYRB Classics; 404 pagina’s; ca. € 18.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant