Piet Davelaar legde als planoloog de basis voor wat Almere nog altijd is, een stad opgetrokken uit aparte kernen. In woelige tijden bleef hij de man met de brede blik.
Hij was dé peetvader van Almere, de Flevopolderstad waar precies een halve eeuw geleden de eerste bewoners hun huissleutels overhandigd kregen. Een nieuwe stad die, schatte planoloog Piet Davelaar in 1970, plaats kon bieden aan 125 tot 250 duizend inwoners. Het zou geen slechte aanname blijken. Almere tikt over niet al te lange tijd de kwart miljoen aan.
‘De Zuidweststad, zo heette Almere nog in die begintijd’, zegt architect en stedenbouwkundige Brans Stassen, die als jonkie bij Projektburo Almere (inclusief jarenzeventigspelling) kwam werken. Davelaar kwam via de Rijksdienst IJsselmeerpolders (RIJP) bij het Projektburo terecht en was daar een rustpunt in woelige periodes. ‘Het ging er af en toe fel aan toe. Wat niet gek was, want er werden grote beslissingen genomen in die begintijd van de polder’, zegt Stassen.
Davelaar is de belangrijkste auteur geweest van het rapport Verkenningen omtrent de ontwikkeling van de nieuwe stad Almere in Flevoland uit 1970. De RIJP-staf moest drie grote steden uit de IJsselmeerklei trekken. Lelystad, Almere, Zeewolde. In die volgorde.
De Wageningse ingenieurs en landschapsarchitecten hadden hun handen vol aan Lelystad. In Almere werkten veel jonge architecten en stedenbouwkundigen van de TU’s uit Delft en Eindhoven. ‘Die culturen botsten af en toe. Piet was een droge, rustige man. Geestig en onderkoeld. Dat hielp wel’, zegt Stassen.
Lelystad werd eind jaren zestig nog ontworpen als klassieke centraalstad. Almere moest anders worden, een stad opgetrokken uit aparte kernen, wat de planologen omschreven als een ‘polynucleaire conceptie’. ‘Wij wilden dat iedereen een goede plek kreeg in deze stad, zowel qua wonen, werken als recreëren’, zou Davelaar later zeggen. ‘Dat kan alleen als je een meerkernige stad bouwt, een polynucleaire stad.’ De stadsdelen hadden een eigen identiteit en waren oorspronkelijk van elkaar gescheiden met forse stukken groen. Dat idee is nog terug te vinden in kernen als Almere Stad, Almere Buiten en Almere Haven.
‘Het vakmanschap van Davelaar werd geroemd door zijn collega-planologen’, zegt Theo Lagarde, die als jonge planoloog voor hem werkte toen de rijksdienst de uitwerking van Almere had overdragen aan het Projektburo. ‘Hij was een man met een brede blik. Hij zat met de landelijke politiek aan tafel en behield het overzicht.’
Davelaar was bescheiden, misschien daarom iets minder zichtbaar dan polderontwerpers als Teun Koolhaas en landschapsarchitect Alle Hosper. ‘Maar als penvoerder had hij een cruciale rol in het uitgewerkte structuurplan voor Almere van eind jaren zeventig. Zijn visie is heel bepalend is geweest’, zegt Lagarde. Davelaar publiceerde ook in vakbladen, stukken met titels als: ‘Almere, een nieuwe stad met een nieuwe conceptie’.
Tot begin jaren tachtig bleef Almere een rijksaangelegenheid, met een landdrost aan het hoofd. De lokale democratie kwam pas in 1984. Acht jaar nadat de eerste bewoners zich in Almere Haven hadden gevestigd, kreeg de stad een eigen gemeenteraad. Het Projektburo ging over van rijk naar gemeente. ‘Piet wilde liever de grote lijnen blijven doen’, zegt Lagarde. ‘Hij bleef bij de rijksdienst en stortte zich op de derde stad, Zeewolde.’
Vanuit daar volgde de peetvader van Almere zijn geesteskind. ‘Soms was hij kritisch op bepaalde beslissingen, maar hij was vooral heel trots’, zegt Lagarde die Davelaar tot zijn overlijden regelmatig bleef zien. ‘Die trots was terecht. Het is een prestatie van formaat geweest. In vijftig jaar tijd is enorm veel bereikt.’
Piet Davelaar woonde in Zeewolde. Na een kort ziekbed is hij in het UMC Utrecht op 87-jarige leeftijd overleden.
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant