Werkgelegenheid De onzekerheid is groot in de Volkswagen-fabriek in Zwickau, nu de VW-top een nieuwe, grootschalige reorganisatie heeft aangekondigd. Mogelijk moet de fabriek, die sinds een recente modernisering alleen elektrische auto’s maakt, alsnog dicht.
Wolken verzamelen zich boven de Volkswagenfabriek in Zwickau begin juli.
De Volkswagenfabriek in Zwickau, een stadje vlakbij de grens met Tsjechië, maakt geenszins een noodlijdende indruk. Het is een enorm, gloednieuw complex. Op het terrein naast de fabriekshallen wordt een suv van Audi getest – iemand rijdt er althans op hoge snelheid en met piepende banden steeds weer achtjes mee. Halverwege de dag, als de ploegen elkaar afwisselen, lopen honderden of misschien wel duizenden mannen en enkele vrouwen de fabriek in en uit.
Een van hen is Enrico, een 53-jarige man die zijn achternaam niet vermeld wil zien om de relatie met zijn werkgever niet te belasten. „Ik werk bijna dertig jaar bij VW en zou dat graag tot mijn pensioen blijven doen”, zegt hij.
De fabriek in Zwickau, waar sinds enkele jaren uitsluitend elektrische modellen van de band rollen, wordt met sluiting bedreigd. De auto-industrie is in crisis, en om de kosten te drukken wil Volkswagen-topman Oliver Blume tot 2030 honderdduizend banen schrappen en vier Duitse fabrieken sluiten. De productie moet efficiënter worden, en Blume wil het aantal modellen in het hele Volkswagen-concern halveren.
Volkswagen – waartoe ook Audi, Seat, Skoda en Porsche behoren – verkoopt kort gezegd te weinig auto’s. In het tweede kwartaal werden 2,1 miljoen auto’s verkocht, en dat is bijna 9 procent minder dan in dezelfde periode het jaar daarvoor. Vooral in China en de VS is de afzet gedaald – in de VS vanwege importheffingen en een streep door subsidies voor elektrische auto’s, in China omdat de concurrentie daar auto’s verkoopt die goedkoper zijn en beter op de markt afgestemd. Chinese consumenten stellen prijs op karaokefuncties, een massagestoel en een ijskast in de auto, wensen waaraan Volkswagen niet of te laat tegemoet kwam.
Fabricage van Trabants in 1991 in de toenmalige Auto-Union-Fabrik in Zwickau.
Andersom blijken Chinese auto’s voor de Europese consument wél aantrekkelijk, ook omdat ze een stuk goedkoper zijn dan die van VW. Dat komtdoor de Chinese staatssubsidies maar meer nog door de hoge lonen in Duitsland, waar nu nog zo’n 600.000 mensen voor Volkswagen werken – van wie 8.000 in Zwickau.
Enrico, de medewerker bij Volkswagen Zwickau, kwam in 1997 bij het bedrijf. Zijn opleiding volgde hij eind jaren tachtig bij Sachsenring, de maker van de Trabant. Op het moment dat hij zijn opleiding had afgerond en alles wist van Trabi’s, viel de muur. Daarna zijn er geen Trabants meer gebouwd. Volkswagen nam de fabriek in Zwickau over, in eerste instantie om er Polo’s te bouwen. Enrico kon er in de eerste jaren af en aan werken als uitzendkracht, en kreeg later een contract. Nu is hij verantwoordelijk voor het onderhoud van de productielijn. „Als iedereen volgende week met vakantie gaat, begint voor mij het echte werk: dan kunnen grote reparaties worden gedaan.”
De stemming onder de collega’s is mismoedig, zegt Enrico. „Het helpt dan niets als de ondernemingsraad, zoals gister, ijsjes uitdeelt.” Over zichzelf maakt hij zich niet zo’n zorgen – met al zijn dienstjaren kan hij niet zomaar ontslagen worden. Voor zijn jongere collega’s is de situatie veel moeilijker, zegt hij. „Als ze hier klaar zijn met hun opleiding worden ze gedwongen te verhuizen naar Wolfsburg. Als ze dat niet willen, liggen ze eruit. En het zijn vaak jongens hier uit de regio.” Of hij nog wel eens weemoedig terugdenkt aan de tijd van de Trabant? „Nee, maar ik ben er wel weemoedig over dat de lange traditie van de auto-industrie in Zwickau naar de klote gaat. Want we hadden hier behalve de Trabant ook Horch.”
Productielijn van elektrische auto’s in de Volkswagen-fabriek in Zwickau in 2023.
Zwickau ziet zich als de bakermat van de Duitse auto-industrie. August Horch (1868-1951) werkte eind negentiende eeuw bij grondlegger Carl Benz in Mannheim en begon in 1904 voor zichzelf in Zwickau. Daaruit ontstond enkele jaren later Audi (de achternaam ‘Horch’ betekent ‘luister’, Audi is de Latijnse gebiedende wijs). In de jaren dertig gingen de merken Horch en Audi en nog twee andere op in ‘Auto Union’ (vier in elkaar grijpende ringen voor vier merken), dat succesvol was als fabrikant van raceauto’s. Na de oorlog werd het merk heropgericht in West-Duitsland, maar de oude fabrieken in het oostelijke Zwickau gingen op in ‘Sachsenring’, waar tussen 1957 en 1991 ruim 3 miljoen Trabants werden gebouwd.
Voor die verschillende fabrikanten ontstond ook een uitgebreide infrastructuur van toeleveranciers. En naast de toeleveranciers is ook de detailhandel afhankelijk van de welvaart die de auto-industrie brengt. „We hebben het over zo’n 60.000 banen die in de regio op het spel staan”, zegt Thomas Knabel, bestuurder van de vakbond IG Metall in Zwickau. „Als we de auto-industrie verliezen is de regio dood.”
De malaise bij VW is nu al merkbaar, zeggen winkeliers in het centrum van de stad. Taner Sener heeft een döner-restaurant en zegt, terwijl hij dürüm in aluminiumfolie rolt: „Als mensen werk hebben, hebben ze geld om een döner te kopen, of kleren, of om boodschappen te doen. Nu is iedereen bang. De hele stad heeft er last van dat mensen bij VW in onzekerheid zitten. De hele stad is erdoor in crisis.”
Een rijleraar die wacht op zijn lunch zegt dat nieuwbouwhuizen niet worden voltooid omdat de financiering ervan onzeker is. En iedereen zoekt werk, zeker mensen met een migratieachtergrond, die tot voor kort altijd terecht konden bij VW, op zijn minst op een tijdelijk contract. Sener: „We hebben een nieuw bondskanselier nodig. Merz moet weg. De hele stad is vol onzekerheid. We hebben iemand nodig die zekerheid kan bieden aan de burgers. Nu hebben we iedere week nieuwe wetten.”
Protest voor de Volkswagen-fabriek in Zwickau op 9 juli dit jaar. Vakbond IG Metall had deze actie georganiseerd op de dag dat de VW-top de reorganisatieplannen presenteerde aan de raad van commissarissen.
Vakbondsman Knabel noemt ook de onzekerheid onder de VW-medewerkers. „Het is onverantwoordelijk wat er met de collega’s gebeurd.” Volgens Knabel houdt VW zich niet aan zijn afspraken: „In 2024 hebben we gestreden en een pijnlijk compromis gevonden: drieduizend banen in Zwickau zijn verdwenen, in ruil waarvoor de fabriek open kon blijven als de kosten zouden worden gereduceerd. De collega’s hebben er alles aan gedaan om die doelen te behalen, in de fabriek ging het nergens anders over, en het is gelukt. En nu wordt weer gezegd dat de locatie moet sluiten!”
Zwickau herbergt één van de vier VW-fabrieken waarvan de toekomst onzeker is. De andere zijn die in Emden, Hannover en de Audi-fabriek in Neckarsulm. Voor een vijfde fabriek in Osnabrück wordt naar een nieuwe toepassing gezocht. In april tekende VW een intentieovereenkomst met de Israëlische wapenfabrikant van de Iron Dome voor gebruik van de productiecapaciteit in Osnabrück, maar die samenwerking lijkt niet door te gaan omdat Qatar, aandeelhouder van VW, niet akkoord is. Een Chinese partner van VW zou overwegen in Zwickau auto’s te gaan produceren, maar ook daarvoor is er nog geen concreet plan. Bondskanselier Friedrich Merz (CDU) noemde het idee deze week een „noodoplossing”.
Veel mensen in Zwickau vinden het verkeerd dat de fabriek alleen maar elektrische auto’s produceert. De concurrentie in China is batterij-technisch verder dan VW, en in Duitsland is de vraag naar elektrische auto’s laag: in 2025 was 19 procent van de auto’s die de weg opkwamen in Duitsland elektrisch, in Nederland is dat aandeel 40 procent. Het lage aandeel in Duitsland komt behalve door slechte oplaadinfrastructuur en hoge energieprijzen ook door beleid: toenmalig minister Robert Habeck (Economie, Groenen) schrapte in 2023 van de ene dag op de andere de overheidssubsidie op elektrische auto’s. Sinds mei dit jaar is die subsidie terug, en ook de hoge brandstofprijzen dit voorjaar zorgen voor betere verkoopcijfers.
De situatie van de fabriek in Zwickau is extra precair omdat de regering van de deelstaat Nedersaksen van oudsher in de raad van commissarissen van VW zit, en niet gauw zal instemmen met een sluiting van de fabrieken in de eigen deelstaat (die in Emden of Hannover, die ook bedreigd zijn door sluiting). „Het is de eerste VW-fabriek die alleen maar elektrische auto’s produceert”, zegt regionaal bestuurder Carsten Michaelis (CDU). „Maar ik kan niet uitsluiten dat de postcode een rol zal spelen als het erom gaat welke productiecapaciteiten dicht gaan.”
Volkswagen-medewerkers inspecteren een net afgebouwde ID.3 elektrische auto in de Volkswagen-fabriek in Zwickau, in mei 2023.
Politiek zou de sluiting grote gevolgen hebben, denkt hij: „Bij de vorige verkiezingen werd hier nog behoorlijk CDU gestemd. Maar als duizenden mensen hun baan verliezen, dan hoeft de [radicaal-rechtse] Alternative für Deutschland niets te doen om ook hier te winnen.” Bij de vorige deelstaatverkiezing in Saksen behaalde de AfD al 30 procent.
De opties van Michaelis zijn beperkt, zijn deelstaat is niet vertegenwoordigd in de VW-top. Hij erkent dat de regio te afhankelijk is van Volkswagen. „De ogen sluiten en hopen dat deze kelk aan ons voorbij gaat, zou erg naïef zijn. Maar het enige wat we kunnen doen is onze solidariteit tonen aan de medewerkers, en laten zien dat we bezig zijn andere industrietakken aan te trekken, om zo onze afhankelijkheid te verminderen.”
Onlangs schreef Michaelis samen met Constance Arndt, burgemeester van Zwickau, een brandbrief aan Volkswagen-ceo Oliver Blume. Het enige antwoord dat hij kreeg, zegt Michaelis, was een door een pr-medewerker verstuurd krantenartikel: een interview met Blume.