Kermis De Tilburgse familie Moonen staat al generaties op de grootste kermis van de Benelux, die deze vrijdag weer begint. Het volksfeest van overgrootvader is uitgegroeid tot stadsgroot evenement waarvoor meer dan tweehonderd attracties gekeurd zijn. Aan de knoppen zit, veel eerder dan gehoopt, de vierde generatie Moonen. „Ik hoop dat ik hem wat heb kunnen meegeven.”
Niek Moonen bij de Jester op de Tilburgse kermis, met de bijzonderheid dat de stoeltjes niet voor- of achterwaarts over de kop gaan, maar zijwaarts.
Niek Moonen (47) zit onder zijn attractie. Zo voelt het nog althans. Eigenlijk heeft hij de zeldzame attractie gekocht voor zijn zoon Niek (21). Die zet zijn gewicht onder de draaischijf, samen met twee vrienden van zijn vader, die toekijkt. Het is een laatste test voordat ze de stangen onder de attractie vastzetten. Moonen zou overal bij willen helpen, zo zit hij in elkaar. Maar nu moet hij geholpen worden.
Moonen zit in een bureaustoel. Vanuit zijn neus loopt een slangetje, met tape achter zijn oor geplakt, en onder zijn T-shirt vastgezet met een veiligheidsspeld. Op de laatste dag voor de kermis begint, krijgt hij voortdurend vragen of updates over de laatste voorbereidingen. Technici vragen of de geluidsboxen goed hangen. Een leverancier appt dat een onderdeel van de reserve-computer voor de attractie later binnenkomt. En de kassa’s, één witte en één kanariegele, zijn nog onderweg.
De kermisexploitant staat op uit zijn bureaustoel. Op weg naar de lunchtent – „ik heb al vier dagen niets gegeten” – maakt Moonen praatjes met oude bekenden. Hij is een van de gezichten van de Tilburgse kermis. Een handjevol kermisfamilies bouwt er al tientallen jaren de publiekstrekkers. Elk jaar zien ze elkaar op dit moment in de binnenstad. Afgelopen dagen hebben alle andere families geholpen bij het opbouwen van de Jester, zoals de nieuwe attractie van de familie Moonen heet. „Die band is heel erg sterk”, zegt Moonen. „Ik zou hetzelfde voor hen doen.”
De Jester, vernoemd naar de narren aan het hof, is twintig bij twintig meter groot en telt honderden onderdelen. Het is een van de spectaculaire thillrides die op de Tilburgse kermis staan, moderne attracties waarin bezoekers duizelingwekkende hoogtes of snelheden beleven. Het reuzenrad, de draaimolens en het prijsschieten zijn desondanks niet verdwenen. Alle attracties staan verspreid over een lint van ruim vier kilometer door de binnenstad, waar in tien dagen tijd jaarlijks een miljoen tot anderhalf miljoen kermisbezoekers rondlopen.
Dat hij deze editie nog zou meemaken, had Moonen niet verwacht. Twee jaar geleden woog hij 123 kilogram. Hij ging naar een diëtist en zei: ik kan mijn veters niet meer strikken. Hij viel af, vorig jaar april woog hij 99 kilo. En toen kwam het ongeval. Een veertienjarig meisje viel van acht meter hoog uit zijn laatste attractie, de Energizer, op de kermis van Hilversum. Ze brak haar arm. Hij viel verder af. Stress, dacht hij.
De kermis in Tilburg was vorig jaar al begonnen toen de eerste bezoeker in de Energizer stapte. Dat was pas toegestaan na een allerlaatste, last-minute controle van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Moonen woog 86 kilo toen de kermis begon, 76 kilo toen de kermis tien dagen later was afgelopen. Stress, dacht hij weer, het waren zware weken. Hij had de hik, kreeg geen eten weg. Belde toch maar het ziekenhuis. Op 1 september kreeg Moonen daar de diagnose: uitgezaaide maagkanker. Hij had niet lang meer te leven.
Niek Moonen geeft aanwijzingen bij de Jester op de Tilburgse kermis.
De opa van Moonen, Piet, begon in 1938 met ponyritjes op de Tilburgse kermis. Als bijverdienste in de crisisjaren, naast zijn groentewinkel. Zijn drie zonen woonden in Tilburg en reisden met woonwagens door binnen- en buitenland om attracties op te bouwen. Datzelfde is de derde generatie ook gaan doen. Uit eigen beweging, vertelt Niek senior: „Op mijn vijftiende ben ik van school afgegaan. De kermis op.” Als twintiger kocht hij zijn eerste attractie: een spookhuis, voor een zacht prijsje overgenomen van zijn oom en vader. Nu staat hij al 22 jaar op de kermis, samen met zijn twee zonen en vrouw Rebecca, ook opgegroeid in een kermisfamilie.
Moonen noemt zijn familie „traditioneel”. De discotheken die de lokale horeca opbouwt tijdens de kermis, zijn hem „een doorn in het oog”. De gemeente Tilburg zet de laatste jaren in op ‘festivalisering’ van de kermis, een breder aanbod dan alleen klassieke kermisactiviteiten. Zondagochtend is de Kermisrun voor hardlopers, tussen de attracties door. Komende Roze Maandag rijdt een speciale trein met dj’s en dragqueens vanuit de Randstad naar Tilburg, gevolgd door een Pride Walk vanaf het station naar de kermis. „De gemeente is misschien wel slimmer dan wij”, zegt Moonen, „die creëert een hoop banen.”
Zijn specialiteit is attracties kopen, opknappen en weer verkopen. Afgelopen jaren presenteerde Moonen prijswinnende attracties op de Tilburgse kermis, vaak voor het eerst in Nederland te bezoeken. Elk jaar is het weer de vraag of zijn attractie op tijd klaar en gekeurd is. Waar zijn vader nog moeite had met nieuwe veiligheidseisen, heeft Moonen afgelopen half jaar telkens nieuwe papieren naar een van de weinige keuringsbedrijven van Nederland gestuurd voor zijn attractie in aanbouw.
Om te voorkomen dat het misgaat, moet alles tot in de puntjes kloppen. „Ik zit er nog steeds mee”, zegt Moonen over het ongeluk van vorig jaar. Getuigen meldden toen dat er al eerder mankementen aan de attractie waren, volgens Moonen was alles in orde. Meer mag hij niet zeggen van de NVWA, die nog onderzoek doet naar de toedracht, omdat het meisje minderjarig is. Hij hoopt dat zijn familie een lange nasleep bespaard blijft. „Het moet geen Stint-verhaal worden”, zegt Moonen, verwijzend naar het dodelijke bakfietsongeluk in Oss.
Moonen zat met „knikkende knieën” achter het bedieningspaneel, toen hij vorig jaar oktober zijn laatste ritjes dacht te draaien op de najaarskermis in Breda. „Nu mag het niet misgaan, dacht ik.”
De Jester werd oorspronkelijk gebouwd in Duitsland, maar stond al jaren in China.
Maar de chemotherapie sloeg aan. En de volgende attractie was al in aantocht. Een tussenhandelaar had hem erop gewezen. De attractie, oorspronkelijk vervaardigd in Duitsland, stond al negentien jaar stof te vangen in China. Maar hij had een bijzonderheid die kermisklanten in Nederland zelden zien: de 32 zitjes gaan niet voor- of achterover maar zijwaarts over de kop.
Het moest de eerste attractie van zijn zoon Niek worden, vader Moonen wilde zich meer op de achtergrond gaan bewegen. Zijn zoon vloog naar de provinciestad Xiamen aan de Chinese zuidoostkust, legde een bod neer bij de Chinese eigenaar op leeftijd en keerde onverrichter zaken naar huis. Maanden later belde de eigenaar zijn vader: of het bod nog stond? Nee, zei Moonen. Aan de andere kant van de lijn kwam een voorstel: een kleine aanbetaling, waarna Moonen de onderhandelingen zelf kon doen in China. En zo geschiedde, met succes.
De attractie werd vorig jaar verscheept naar de haven van Antwerpen en verplaatst naar een loods in Duitsland, van een oom. Vanaf oktober haalden vijftien vrijwilligers de attractie daar uit elkaar. Essentiële onderdelen, zoals de machine, draagarmen en -schijf, werden behouden en opnieuw gespoten. Net als de nieuwe zitjes en beugels in paars, groen, rood en blauw – alles in Jester-thema zoals bedacht door zoon Niek. Alleen de kogellampjes op de achterwand, die vroeger in draaimolens zaten, zijn de keuze van zijn vader.
Moonen knapte op, voelde zich steeds beter. „In februari dacht ik dat ik honderd zou worden.” Met onderhoudschemo had hij het nog twee jaar vol kunnen houden, zeiden artsen. Maar vier weken geleden zag het er bij een controle heel slecht uit. De artsen in Nederland mogen in zijn staat geen chemotherapie meer toepassen, dus week hij uit naar het ziekenhuis in Gent. Daar was hij afgelopen dinsdag nog.
De attractie werd afgelopen maanden in een loods dichter bij Tilburg grotendeels in elkaar gezet. Vorige week werd de Jester vervoerd naar de kermisplek. Moonen plaatste foto’s op Facebook om de vele kermisfans die de attractie anders zelf alvast wilden bekijken, voor te zijn. Zodat zijn zoon, sneller overprikkeld door alles wat er bij de kermis komt kijken, rustig aan het werk kon.
„Ik had mijn zoon nog heel lang willen begeleiden”, zegt Moonen. „Het is nog niet af. Maar ik hoop dat het goed gaat, dat ik hem wat heb kunnen meegeven.” Hij zal samen met zijn vrouw en zonen tijdens de kermis kaartjes verkopen achter de kassa bij de attractie van zoon Niek, praatjes maken en andere attracties bewonderen. Zoals altijd. „Wij zijn geen types om de hele dag thuis te zitten en te genieten van vogeltjes”, zegt zijn vrouw Rebecca. „Wij genieten van mensen.”