Met spotgoedkope onderscheppingsdrones boekt Oekraïne aan het front succes. Ten noorden van Kyiv halen militairen er de meeste Russische drones mee neer. ‘Toen ik hem zag opstijgen, dacht ik: de overwinning is aan ons.’
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Tijdens hun ochtendwandeling lopen Oekraïners met een grote boog om het mooiste uitkijkpunt van Kyiv. Deze zonnige morgen staat daar een vuurklaar gemaakte Browning-mitrailleur. De loop van de zware mitrailleur wijst naar de kronkelende rivier, woontorens en kerkkoepels.
De drie bijbehorende militairen lummelen bij een muurtje. In de allerlaatste linie van de luchtverdediging van de Oekraïense hoofdstad is vanochtend geen Russische kamikazedrone te zien. Dat heeft alles te maken met een revolutie in de linies van de luchtverdediging, verderop achter de horizon.
Daar, 100 kilometer noordelijker, opent een militair een kist in een veld met madeliefjes. Hij haalt er een voorwerp uit dat lijkt op een Playmobil-ruimteraket met vier wieken. ‘Toen ik dit ding voor het eerst zag, dacht ik: wat is dit voor meuk, hoe moet zo’n koker met wiekjes nou vliegen’, zegt een toekijkende militair. ‘Maar toen ik hem zag opstijgen, dacht ik: de overwinning is van ons.’
Jarenlang zocht Oekraïne naar een betaalbare manier om Russische Shahed-drones uit de lucht te schieten. Het neerhalen van deze goedkope drones met straaljagers, helikopters en raketten lukte wel, maar was veel te kostbaar. Elke Shahed-aanval kostte Oekraïne meer geld dan Rusland.
Dit jaar zijn de rollen omgedraaid. Oekraïne ontwikkelde zogenoemde onderscheppingsdrones die met een prijs van 2- tot 5 duizend euro veel goedkoper zijn dan de gemiddelde Shahed (20- tot 50 duizend euro). Het land wist de productie op te schalen, met resultaat. De afgelopen maanden hielden de onderscheppingsdrones meer Russische drones tegen dan alle andere Oekraïense luchtafweersystemen samen.
‘In de laatste drie maanden heb ik ruim honderd drones vernietigd’, zegt Vitali, een 27-jarige piloot op sneakers en in een T-shirt met opschrift ‘Ik werk op afstand’. De militair van het 1020ste Luchtdoelraketregiment draait op een bureaustoel achter in een zwarte bestelbus met geblindeerde ramen. Vanuit hier bestuurt hij het plastic raketje met wieken, dat buiten in het bloemetjesveld klaarstaat voor lancering.
Naast hem in de bus, die is volgestouwd met kampeerbedden, bureaustoelen, schermen en kisten met nog meer drones, zit Dmytro (31), twee jaar geleden nog werkzaam bij Vodafone. Nu is hij copiloot van het belangrijkste Oekraïense verdedigingswapen tegen Russische drones die met 50 tot 90 kilo springstof op Kyiv afvliegen. Dmytro speurt op een scherm naar potentiële doelwitten en zegt: ‘80 procent kans dat we een Shahed neerhalen als ik hem hier zie opduiken.’
Het radarscherm toont een landkaart met daarop de dagelijkse realiteit voor Oekraïners: uit Rusland vliegen er pijltjes hun kant op. Een oranje pijltje duidt een gedetecteerde Su-35-gevechtsjager aan, die op hoge snelheid door het grensgebied beweegt.
Een ander oranje pijltje hoort bij een Shahed die de Oekraïense provincie Soemy is binnengevlogen en achtervolgd wordt door een Oekraïens pijltje. Plots verandert het Shahed-pijltje van richting en verdwijnt dan. ‘Neergehaald door onze collega’s verderop’, concludeert Dmytro.
Een Shahed neerhalen is een kwestie van snel handelen. Detecteert de radar een exemplaar, dan lanceren Vitali en Dmytro hun Sting, de onderscheppingsdrone waarmee ze werken.
Het vliegtuigje bestaat grotendeels uit onderdelen die zijn gemaakt met 3D-printers, soms door burgers die thuis meeprinten voor het leger. Ook de drones zelf komen regelmatig van burgers in plaats van het leger: de Sting van Vitali en Dmytro is betaald door Come Back Alive, een Oekraïense stichting die wapens koopt van ingezameld geld.
Zodra de Sting in de lucht is, moeten Vitali en Dmytro de gedetecteerde Shahed inhalen door gebruik te maken van de snelheid van de Sting. Die ligt met maximaal 280 kilometer per uur hoger dan die van de Shahed (200 kilometer per uur). Vliegt de Sting binnen een meter boven de Shahed, dan laat Vitali met een tikje op zijn joystick de halve kilo springstof ontploffen. Dan exploderen beide drones in de lucht.
Het is wel zaak een geschikte plek uit te kiezen voor de ontploffing, die nogal wat vallende brokstukken kan veroorzaken. ‘Als we boven een dorp vliegen, dan wachten we even’, zegt Dmytro.
Oekraïne presenteert de onderscheppingsdrones als een groot succes. Bij recente aanvallen op Oekraïense steden, waarbij Rusland in één nacht soms bijna duizend drones en tientallen raketten lanceerde, wist Oekraïne meer dan 90 procent van de drones neer te halen.
‘Met alle respect, geen enkel ander land beschikt over de capaciteit om zich op deze schaal te verdedigen tegen aanvalsdrones’, zei president Volodymyr Zelensky vorige week op de Navo-top in Ankara.
De erkenning groeit wereldwijd. Bij het uitbreken van de Iran-oorlog sloten landen in de Golfregio overeenkomsten met Oekraïne over droneverdediging. Sindsdien volgden er overeenkomsten met zeker zes andere landen, waaronder Azerbeidzjan en Navo-lidstaten Letland en Litouwen.
Ook Nederland, dat honderden miljoenen euro’s investeerde in de Oekraïense droneverdediging, trekt lessen uit de onderscheppingsdrones.
Maar de militairen in het bloemetjesveld ten noorden van Kyiv weten dat de dronestrijd allesbehalve beslecht is. De laatste tijd zien Dmytro en Vitali nieuwe soorten Russische drones overvliegen richting Kyiv: Shaheds met Chinese straalmotoren.
‘Ze vliegen veel hoger en veel sneller’, zegt Dmytro. ‘We maken eigenlijk alleen een kansje als ze vertragen om een bocht te maken.’ Meestal lukt het niet en moeten er toch weer dure raketten aan te pas komen om ze uit te schakelen.
Het aantal Shaheds met straalmotoren neemt snel toe. Naar verwachting worden ze deze herfst de norm. Oekraïne haast zich om snellere onderscheppingsdrones te bouwen. En zo dient de volgende ronde van de droneoorlog zich alweer aan, met een onvoorspelbare afloop.
In Kyiv hebben de drie militairen met hun Browning het bericht gekregen dat alles voorlopig veilig is. Ze rijden weg in een woestijnkleurige Hummer. Voor even kunnen inwoners van Kyiv weer over hun stad uitkijken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant