De Europese industrie krijgt vanaf 2031 meer ruimte om CO2 uit te stoten. Ook hoeven bedrijven minder te betalen voor hun uitstoot, zolang ze beloven in Europa te vergroenen. Brussel hoopt zo de concurrentiekracht van de industrie te bewaken én op klimaatkoers te blijven.
De Europese Commissie wil de handel in CO2-uitstootrechten flink op de schop nemen. Dit zogeheten emissiehandelssysteem (ETS) is de belangrijkste klimaatmaatregel van de EU en heeft er vooral bij de elektriciteitsproductie al voor gezorgd dat er veel minder broeikasgassen de lucht ingaan.
Ook de zware industrie valt onder het ETS, maar daar gaat de vergroening langzamer. Industriële bedrijven kregen tot voor kort veel van de benodigde CO2-rechten gratis. Daar komt langzaam verandering in, maar veel grote uitstoters klagen steen en been. Ze hebben al te maken met relatief hoge energieprijzen en zeggen niet meer te kunnen concurreren met bedrijven van buiten de EU.
De komende jaren daalt het aantal beschikbare CO2-rechten met ruim 4 procent per jaar. Door de toenemende schaarste gaat uitstoten dan vermoedelijk een stuk meer kosten dan de huidige prijs van rond de 80 euro per ton. Om de kosten te drukken en bedrijven meer tijd te geven om te vergroenen, gaat het aantal beschikbare uitstootrechten na 2030 minder snel omlaag. In de jaren tot 2035 scheelt dat maar een klein beetje, maar vanaf 2036 gaat het om een flinke verruiming van de maximale uitstoot.
Ook wil de Europese Commissie langer gratis CO2-rechten blijven uitdelen aan bedrijven. Die krijgen ze alleen als ze plannen publiceren om hun fabrieken in de EU te vergroenen. Als bedrijven de EU verlaten, moeten ze alsnog de portemonnee trekken voor de CO2-rechten die ze eerder gratis kregen.
Volgens de Commissie blijft het met de ingreep in het ETS mogelijk om het Europese klimaatdoel van 2040 te halen. Dan moet de uitstoot met 90 procent zijn gedaald ten opzichte van 1990, al kan een beperkt deel van de vergroening worden 'ingekocht' in het buitenland.
Een deel van de CO2-reductie die de EU in het buitenland financiert, komt vanaf 2036 als extra uitstootrechten binnen het ETS. Alles bij elkaar moet er zo 'ademruimte' ontstaan voor de industrie, terwijl de EU op koers blijft voor netto-nul uitstoot in 2050.
Het blijft dringend nodig om te vergroenen, zei Eurocommissaris Teresa Ribera (Schone Transitie) vrijdag. "De afgelopen weken hebben weer laten zien dat klimaatverandering dodelijk is." Volgens haar collega Wopke Hoekstra (Klimaat) zullen de aanpassingen voor meer innovatie en energiezekerheid zorgen.
Het EU-bestuur wil dat er veel meer opbrengsten uit de CO2-handel terugvloeien naar de industrie. Nu komen de miljarden uit het ETS vooral terecht in de staatskas van de lidstaten. Die geven slechts 5 procent van die inkomsten uit aan verduurzaming van de industrie, becijferde de Commissie.
Dat percentage moet omhoog naar minstens de helft. Ook komen er nieuwe, aparte miljardenfondsen op EU-niveau, die vergroeningsprojecten in de industrie zullen steunen. Daarnaast gaat geld uit het ETS straks direct naar verduurzaming van de lucht- en scheepvaart.
Een hoge ambtenaar van de Commissie zegt dat het 'vervuilerbetaaltprincipe' in Europa moet blijven gelden, maar hij voegt daar een nieuwe spreuk aan toe: "De vervuiler wordt betaald om te stoppen met vervuilen."
Op een aantal vlakken wordt de CO2-beprijzing juist uitgebreid. Er gaat meer internationale scheepvaart onder vallen, net als een deel van de vluchten naar landen buiten de EU. Momenteel zit er al een CO2-prijs op vluchten binnen de EU, maar straks gaat dat ook gelden voor bestemmingen die op maximaal 5.000 kilometer van Frankfurt liggen. Het gaat onder meer om luchtvaarthubs als Dubai en Istanboel. Vluchten naar verdere bestemmingen als de VS en China blijven uitgezonderd.
De herziening van de CO2-handel ligt in Brussel extreem gevoelig. Milieuorganisaties, linkse fracties in het Europees Parlement en verschillende EU-landen (waaronder Nederland) riepen op het systeem zoveel mogelijk ongemoeid te laten. Volgens hen bestraft een versoepeling de bedrijven die al hebben geïnvesteerd in vergroening en wordt het Europese klimaatbeleid minder geloofwaardig.
Ook een groep groene staalproducenten keerde zich daarom tegen afzwakking van het systeem. Andere staalfabrikanten riepen juist wél op tot versoepelingen.
Ook landen als Italië en Polen en rechtse fracties in het Europees Parlement wilden het ETS juist nog verder aanpassen, of riepen op de CO2-handel helemaal te pauzeren. Het nieuwe voorstel van de Commissie kan nog worden aangepast door de EU-lidstaten en het Europees Parlement, dus die discussie zal de komende maanden onverminderd blijven doorgaan.
Om klimaatverandering tegen te gaan en afhankelijkheid van het buitenland te verminderen, wil de EU het eerste 'elektrocontinent' worden. Daarom presenteerde Brussel vrijdag ook een plan om de overstap van gas, kolen en olie naar duurzame elektriciteit te versnellen.
Waar nu nog zo'n 23 procent van het Europese energieverbruik uit elektriciteit bestaat, moet dat in 2040 zijn verdubbeld. Het leidt volgens de Commissie tot een besparing van honderden miljarden euro's per jaar op de import van fossiele brandstoffen.
Om de elektrificering te versnellen worden landen verplicht om hogere accijnzen op gas te hanteren dan op elektriciteit. Ook dat plan moet nog wel worden goedgekeurd door de EU-lidstaten.
Source: Nu.nl economisch