De Belgische regering maakte vorige week bekend dat ze vanaf volgend jaar een verplicht vignet gaat invoeren voor het gebruik van Belgische wegen. Is dat terecht? En gaat Nederland dat ook doen? "België is een doorrijland, Nederland niet."
Reizigers die over de Belgische hoofdwegen willen rijden, moeten daarvoor vanaf 1 mei 2027 een speciaal vignet aanschaffen. Dat geldt zowel voor de Belgen zelf als voor buitenlandse automobilisten. De kosten voor een jaarvignet liggen rond de 100 euro, afhankelijk van het type auto. Ook kun je dag- en maandvignetten kopen.
Met de opbrengst wil de Belgische overheid de gigantische kosten voor onderhoud en vervanging dekken. Veel viaducten, tunnels en bruggen uit de jaren zestig en zeventig moesten ruim honderd jaar meegaan. Maar door het steeds drukkere en zwaardere verkeer slijten ze veel sneller dan verwacht.
Volgens ING-sectorspecialist Erik Slaaf kiest België daarom nu voor het principe: wie de weg gebruikt, betaalt eraan mee. Duitsland probeerde in 2019 ook een vignet in te voeren voor buitenlandse automobilisten. Duitsers zelf zouden rechtstreeks worden gecompenseerd.
Dat plan sneuvelde door Europese regelgeving. "Die is erop gericht dat je met dit soort instrumenten niet mag discrimineren tussen buitenlandse en binnenlandse weggebruikers", zegt Erik Verhoef, transporteconoom aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Het Belgische plan lijkt veel op het Duitse plan dat gesneuveld is, merkt Slaaf op.
Voor automobilisten lijkt vooralsnog een nieuw hoofdstuk aan te breken in een wirwar van regels en kosten. Waar Frankrijk, Spanje en Italië tol heffen, eisen landen als Zwitserland en Oostenrijk een vignet. Daarvoor betaal je met een caravan of aanhanger vaak zelfs dubbel. Daarnaast zijn in Duitsland en Frankrijk milieustickers verplicht.
Door de oplopende kosten dreigt vakantie voor sommige groepen erg duur te worden. Voor Nederlanders is de situatie extra lastig, omdat de route naar het zuiden door België of Duitsland loopt.
Vooropgesteld: het Belgische plan moet nog langs de Europese Commissie. En het is nog maar afwachten wat die ervan vindt, zegt Verhoef. "Als je als land zo'n vignet wil invoeren, heb je te laveren tussen twee mogelijke tegenstanders. Aan de ene kant buitenlanders die moeten gaan betalen, en aan de andere kant moeten ze de eigen kiezer thuis te vriend houden."
Dat laatste doet de Belgische regering door te stellen dat belastingen voor de Belgische automobilist "gemiddeld omlaaggaan". Juist daar schuurt het volgens beide experts. Dat betekent namelijk dat de Belgische regering de buitenlandse autorijder gaat discrimineren, en dat mag niet van de Europese Commissie. "Want gemiddeld gaat de buitenlandse automobilist meer betalen en de Belgische automobilist niet", zegt Verhoef.
Mochten de Belgen toch groen licht krijgen, dan sluiten de experts niet uit dat Duitsland een nieuwe poging zal wagen om een vignet in te voeren.
Ook Nederland krijgt de komende jaren te maken met veel onderhoud. Het roept de vraag op waarom Nederland niet dezelfde stap zet als België. Slaaf weet niet waar Nederland momenteel het geld vandaan wil gaan halen.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat erkent tegen NU.nl dat de infrastructuur verouderd is. Door een tekort aan geld en personeel moet het ministerie scherpe keuzes maken in wat wel, later of niet meer wordt aangepakt. Alles tegelijk doen zou de bereikbaarheid te veel schaden.
Op langere termijn kijkt het ministerie volgens een woordvoerder naar "alternatieve financiering" van de grote tekorten. "Denk aan private financiering of locatiegebonden heffingen."
Het ministerie wil weggebruikers niet extra belasten en mag wettelijk geen onderscheid maken tussen binnen- en buitenlandse kentekens. Dat zou dus betekenen dat iedereen moet betalen.
Voor Nederland is een vignet geen oplossing, denkt Slaaf. "België is een doorreisland, Nederland een eindbestemming." Bovendien is de toeristenbelasting (btw) onlangs al verhoogd van 9 naar 21 procent. "Als je daar een vignet aan toevoegt, krijg je de toeristenindustrie over je heen."
Daarnaast betwijfelt Verhoef of een vignet automobilisten wel aanzet tot minder rijden of het mijden van de spits. "Met een vignet mag je onbeperkt rijden, dus de prikkel om per kilometer of buiten de spits te betalen ontbreekt."
Hij pleit daarom voor rekeningrijden als een slimmer en eerlijker alternatief. "Betalen naar kilometers, tijd en plaats zal de files wel verminderen en draagt bij aan duurzaamheid."
In een ideale wereld is een geharmoniseerd, Europees systeem volgens Verhoef beter. In die situatie kun je discussies voorkomen over of buitenlanders moeten bijbetalen. "Als je als Europa of Europese Commissie wil laten zien dat je er voor de Europese burger bent, maak het dan makkelijker waar het makkelijker kan."
Toch spelen er op de achtergrond complicerende factoren. Slaaf stipt aan dat in sommige Zuid-Europese landen tolwegen privaat zijn aangelegd bij gebrek aan overheidsgeld. "Daar is het inmiddels een echt verdienmodel geworden."
Source: Nu.nl economisch