Fijn, al die inzichten in de historische wortels van patriarchale verhoudingen, maar daarmee kunnen we de huidige vrouwenhaat niet wegwuiven en afwachten tot het wel weer overwaait. Zeker niet nu sociale media zo’n enorme katalysator zijn van de misogynie.
Het is goed en belangrijk dat wetenschappers als emeritus hoogleraar Jan Luiten van Zanden kijken naar de historische wortels en de lange geschiedenis – de zogenoemde longue durée – van de soms extreme ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, zoals in het recente artikel ‘Zwak Zaad’ in de Volkskrant.
Niet alleen voor ons eigen historische besef van een zeer actueel onderwerp, maar ook als wapen in de strijd tegen de macho’s uit de manosfeer, die ijverig verwijzen naar literaire werken van antieke grootheden als Marcus Aurelius en Ovidius en graag beweren dat hun misogyne haatbeelden al zo oud zijn als de mens zelf – het is volgens hen simpelweg een natuurlijk gegeven dat vanuit de evolutie te verklaren is dat mannen over vrouwen moeten heersen.
Nee dus, die ongelijkheid lijkt toch grotendeels een sociale en culturele constructie te zijn die sterk verbonden is met de historische opkomst van complexere samenlevingen rond 3.000 voor Christus en de staatsvorming die daaruit voortvloeide. Deze flagrante ongelijkheid is dus niet per se een natuurlijk gegeven en al helemaal niet eentje die wij tot het einde der tijden moeten respecteren.
Over de auteur
Sara Wijma is oud-historicus, gespecialiseerd in de positie van vreemdelingen in klassiek Athene.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het is alleen een zeer gevaarlijke stap om deze dus al millennia oude patriarchale verhoudingen en constructies gelijk te trekken met de misogynie van de moderne manosfeer, zoals Wilma de Rek lijkt te doen in ‘Zwak Zaad’, waarin zij stelt dat de manosfeer ‘natuurlijk niets nieuws is’: ‘(...) blogs en sociale media mogen dan jong zijn, machogedrag en seksistische opvattingen zijn dat beslist niet’ – iets wat de antwoorden van Van Zanden trouwens ook lijken te onderschrijven.
Het is zeer gevaarlijk om de uitingen van de manosfeer af te doen als eenvoudigweg de zoveelste uiting of oprisping van misogynie in de zoveelste tijd van verandering en onzekerheid maar dan in een nieuw jasje – in het artikel van De Rek wordt gelukkig terecht gezegd dat we het niet moeten afdoen als een rimpeling in de vijver die wel weer wegebt. Maar wat dan?
Net zoals we bij de vele anti-democratische ontwikkelingen en geluiden van het huidige tijdsgewricht niet naar achteren kunnen leunen en zeggen dat de eerste democratie in de menselijke geschiedenis, in het Athene van de 5de en 4de eeuw voor Christus, ook haar critici had (bijvoorbeeld de filosoof Plato en de anonieme auteur die wij zo mooi De Oude Oligarch hebben genoemd, die beiden flink los konden gaan over de macht van het gepeupel), zo kunnen we ook niet met deze inzichten in de historische wortels van patriarchale verhoudingen de huidige vrouwenhaat wegwuiven en afwachten tot het wel weer overwaait.
Bij beide ontwikkelingen – zowel bij de anti-democratische uitingen van extreemrechts als bij de anti-feministische uitingen van de manosfeer – is het essentieel, ja letterlijk van levensbelang, om wel degelijk ook naar het hier en nu te kijken. Wat daarbij vooral van groot belang lijkt te zijn, is de enorme reikwijdte en impact van sociale media als katalysator.
De verschillende sociale platforms zorgen er niet alleen voor dat individuele proponenten nu heel makkelijk hun ideeën kunnen etaleren, alsof zij moderne Plato’s zijn, maar ook dat zij mensen die zij als tegenstanders zien heel makkelijk massaal en anoniem kunnen aanvallen en de mond snoeren. De mate en het gemak van deze intimidatie is absoluut een nieuw aspect in de lange geschiedenis van het patriarchaat en dwingt ons tot een actieve alertheid en wellicht actie.
Een recent voorbeeld dat de ernst van deze huidige dynamiek goed illustreert, is de eindeloze stroom drek en doodsbedreigingen die de Nederlandse zangeres en activist Sophie Straat over zich heen heeft gekregen nadat zij op het festival Best Kept Secret als ware punker de witte mannen in het publiek vroeg een stapje naar achteren te doen, zodat er een zogenoemde FLINTA-moshpit (Frauen, Lesben, Intergeschlechtliche, Nichtbinäre, Trans, Agender) zou ontstaan.
Prima als je het daar niet mee eens bent, ik denk zelfs dat de meeste mensen het een overdreven wokeactie vinden, en misschien wel terecht, maar een pro-feministisch of anti-misogyn statement mag nóóit een reden zijn om iemand niet alleen de mond te snoeren, maar zelfs met de dood te bedreigen. Die mate van vrouwenhaat, die zich zo anoniem en collectief via het internet verspreidt en steeds meer jonge zieltjes wint (zie bijvoorbeeld dit onderzoek van de Volkskrant), is iets van deze tijd, ónze tijd, en een ontwikkeling waarvan wij ons met grote urgentie rekenschap moeten geven.
Lezersreactie
Wat een geweldig artikel van Wilma de Rek. Ongelijkheid tussen man en vrouw ontstond pas tijdens de staatsvorming, zo’n zevenduizend jaar geleden. ‘Als homo sapiens 300 duizend jaar bestaat en de ongelijkheid zevenduizend jaar geleden zijn intrede deed, heeft de mensheid dus gedurende het grootste deel van haar bestaan min of meer in een staat van gelijkheid geleefd.’
Alleen jammer dat de samenvatting, nota bene op de voorpagina van de krant, verkeerd uitpakt: manosfeer is ‘zo oud als de mensheid zelf’. Wat een misser, en weer koren op de molen van ‘de dwergen’.
Leny Zweerink, Etten-Leur
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant