Het Israëlische parlement heeft woensdag een omstreden wet aangenomen die de invloed van de hoofdaanklager aanzienlijk verzwakt. Daarmee hoopt de regering deze luis in de pels vleugellam te maken en haar eigen slagkracht te vergroten.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
De nieuwe wet is onderdeel van de juridische hervormingen waar de afgelopen jaren in Israël zo hevig tegen is gedemonstreerd. Volgens critici wordt de democratie op deze manier uitgehold. Maar de regering vindt dat aanklagers en rechters geen politiek besluit moeten kunnen blokkeren als er een parlementaire meerderheid voor is.
De hoofdaanklager adviseert de regering over wetgeving, en dat juridische advies is nu nog bindend. Als deze nieuwe wet in januari 2027 van kracht wordt, is dat niet meer het geval en kan een minister het gewoon naast zich neerleggen. Daarnaast wordt een nieuwe hoofdaanklager in de toekomst niet meer aangesteld door een onafhankelijke commissie, zoals nu nog het geval is, maar door de regering zelf.
Een eerdere versie van de wet ging nog verder. De hoofdaanklager is in Israël niet alleen adviseur van de regering, maar leidt daarnaast het Openbaar Ministerie, en is dus ook degene die besluit of er een strafrechtelijk onderzoek moet worden geopend naar hoge gekozen functionarissen. De regering wilde deze twee functies eigenlijk uit elkaar trekken, de huidige hoofdaanklager naar huis sturen, en zelf twee nieuwe mensen op de vrijgekomen posten plaatsen.
Toen de coalitie dat er niet door kreeg, kwam er de nu aangenomen verwaterde versie van de wet op tafel. De regering zegt na de verkiezingen van 27 oktober een nieuwe poging te zullen doen, mocht ze weer aan de macht komen.
Critici vrezen dat de regering met dergelijke hervormingen carte blanche krijgt binnen een politiek systeem dat toch al weinig checks-and-balances kent. Zo heeft Israël alleen een parlement, maar geen senaat die wetten ook nog goed moet keuren. Er is geen geschreven grondwet en er zijn geen vaste ambtstermijnen, waardoor de controlerende rol van de hoofdaanklager bijzonder belangrijk is.
De huidige hoofdaanklager, Gali Baharav-Miara, is regelmatig voor besluiten van de regering-Netanyahu gaan liggen: ze weigerde bijvoorbeeld om het corruptieproces tegen de premier stil te leggen vanwege de oorlogen die hij voerde, en noemde het ontslag van de chef van de binnenlandse veiligheidschef Ronen Bar onwettig. De coalitie probeert al langer om Baharav-Miara eruit te werken. Een poging haar te ontslaan werd vorig jaar echter door het Hooggerechtshof geblokkeerd, waarop de coalitie besloot het ambt dan maar uit te kleden.
Direct nadat de wet was aangenomen gaf Gilad Kariv van de centrum-linkse oppositiepartij De Democraten aan dat hij samen met enkele non-gouvernementele organisaties een petitie bij het Hooggerechtshof heeft ingediend om deze aan te vechten. Hij stelt dat de wet Israël een belangrijke poortwachter ontneemt, en dat die daarmee ‘een reëel risico vormt voor eerlijke verkiezingen en het behoud van democratische normen’.
Gadi Eisenkot, leider van de nieuwe partij Yashar en de belangrijkste uitdager van Netanyahu bij de verkiezingen van 27 oktober, schreef op sociale media dat de wet ‘een gevaarlijk precedent schept’. Volgens hem probeert de regering zichzelf op deze manier aan de meest fundamentele verplichting in een democratische staat te ontlopen: ‘Uitsluitend binnen de grenzen van de wet handelen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant