Straatprotesten, ruzie in de militaire top, een plotse regeringswissel: in Oekraïne is een politieke crisis uitgebroken. De crisis dreigt het land in oorlogstijd te verdelen. President Volodymyr Zelensky staat onder zware druk om de eenheid te herstellen.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland, Oekraïne en de Kaukasus.
De onrust kwam ogenschijnlijk uit het niets. Begin deze week wekte Zelensky verbazing door plots zijn pasbenoemde regering te ontslaan, zonder uit te leggen waarom. Woensdagavond barstte de bom toen bekend werd dat hij de populaire minister van Defensie Mychajlo Fedorov niet laat terugkeren in een nieuwe regering.
De 35-jarige Fedorov, die pas zes maanden geleden werd aangesteld, is het gezicht van Oekraïnes militaire innovatie. Hij geldt de hele oorlog al als de drijvende kracht achter de drone-ontwikkeling. Begin dit jaar overtuigde hij Elon Musk om het Russische leger af te snijden van het Starlink-satellietinternet. Veel Oekraïners vertrouwden Fedorov bovendien als hervormer en corruptiebestrijder bij het notoir bureaucratische ministerie van Defensie, dat een reeks schandalen achter de rug heeft.
Donderdag kwam de reden voor Fedorovs gedwongen vertrek boven tafel. Op een persconferentie bevestigde hij geruchten over een conflict tussen hem en legerleider Oleksandr Syrsky, een generaal met een heel ander profiel. De 60-jarige Syrsky, die tijdens de Sovjet-Unie afstudeerde aan een militaire academie in Moskou, staat bekend als een generaal van de oude stempel, die hecht aan hiërarchie.
‘Al onze initiatieven werden volledig geblokkeerd en Syrsky is niet bereid om problemen openlijk te bespreken’, zei Fedorov. Hij en Syrsky vroegen elk aan Zelensky om het ontslag van de ander. Uiteindelijk stelde Syrsky Zelensky een ultimatum, zo zei Fedorov. ‘In plaats van na te denken over hoe Rusland te verslaan, dacht hij na over hoe het land te splijten.’ Syrsky heeft niet in het openbaar gereageerd op het conflict.
Zelensky stelt dat hij gedwongen was om in te grijpen. Hij zei donderdag dat het geen doen is om oorlog te voeren met een legerleider en defensieminister die niet met elkaar communiceren. ‘Als de partijen er zelf niet uitkomen, zal ik het moeten oplossen.’
Maar zijn keuze voor een conservatieve generaal, in plaats van een jonge technocraat, valt slecht bij een deel van de bevolking. In Kyiv trokken zo’n duizend mensen naar Zelensky’s kantoor met slogans als ‘Kom niet aan Fedorov’ en ‘Vova (roepnaam voor Volodymyr, red.), wat doe je nu?’. ‘Fedorov was net begonnen een zeer oud en zeer corrupt systeem te veranderen’, zei een van de betogers tegen The Kyiv Independent.
Nieuwssites stroomden vol met kritiek op Zelensky. ‘Op moeilijke momenten gedraagt Zelensky zich als een held’, schreef Vitali Sitsj, hoofdredacteur van de Oekraïense nieuwssite NV. ‘Maar we mogen niet vergeten dat moeilijke momenten vaak worden veroorzaakt door zijn idiote beslissingen.’ De redactie van United24, een door de overheid gefinancierde site met militair nieuws, legde het werk tijdelijk neer en deed mee aan de protesten.
Het is de tweede keer sinds het begin van de oorlog dat Oekraïners de straat op gaan tegen Zelensky. Vorige zomer haalde de president zich de woede van de bevolking op de hals door een eind te maken aan de onafhankelijkheid van twee anti-corruptiediensten. Na protesten en kritiek uit Europa draaide Zelensky zijn besluit toen terug. In november zwichtte hij ook voor zware maatschappelijke druk om zijn stafchef Andrij Jermak weg te sturen na een corruptieschandaal in regeringskringen.
Maar Fedorovs vertrek splijt ook de strijdkrachten in kampen. Pavlo Jelizarov, de plaatsvervangend commandant van de luchtmacht, diende zijn ontslag in. Op Facebook noemde hij Fedorovs ontslag ‘groot kwaad’ voor de Oekraïense verdedigingscapaciteit.
Ook politici reageren woedend. Het parlement stemde donderdag weliswaar in met een nieuwe regering, die volgens Zelensky nodig is voor ‘een verandering van de politieke strategie’. Het ging ook akkoord met Zelensky’s kandidaat voor het premierschap: olie- en gastopman Serhi Koretsky moet het land voorbereiden op een nieuwe winter met Russische bombardementen op de energiesector. Maar de stemming over de nieuwe ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken werd uitgesteld.
Parlementsleden uit Zelensky’s eigen partij waren niet van plan in te stemmen met de kandidaten van de president, zo berichtten Oekraïense media. Een lid van Zelensky’s partij stapte op. Zelensky heeft zich teruggetrokken voor overleg met zijn hoogste adviseurs.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant