Het beestje kijkt even verbaasd als zijn fotograaf moet zijn geweest: wetenschappers hebben in de Democratische Republiek Congo een nieuwe apensoort ontdekt. De ‘Likweli’ leeft in boomtoppen in bergachtig gebied.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
In 2008 werd hij voor het eerst gefotografeerd, nu pas ontdekten wetenschappers na genetisch onderzoek dat de zeldzame en schuwe aap een nog onbekende soort is. De wetenschappers beschrijven hun vondst in het tijdschrift PLOS One.
De aap is lid van het apengeslacht Colobus, waarvan zes soorten bekend zijn. Hij leeft samen met enkele genetisch verwante soorten. De nu ontdekte Colobus congoensis, zoals zijn wetenschappelijke naam luidt, is overwegend zwart en onderscheidt zich van andere Colobus-apen door zijn kleinere omvang, een opvallende oranje-crèmekleurige vlek rondom de mond en een witte vlek rond de anus die bij mannetjes bedekt is met fijne witte haartjes en bij vrouwtjes kaal is. Van alle levende Afrikaanse Colobus-apen lijkt de Likweli het meest op de zwarte franje-aap (Colobus satanas), een soort die uitsluitend voorkomt op meer dan 1.200 kilometer afstand.
De Likweli leeft in het gebied tussen de rivieren Lomami en Lualaba in het oosten van Congo. Het verspreidingsgebied is slechts zo’n 1.700 vierkante kilometer groot, reden voor de wetenschappers om voor te stellen de aap de status ‘bedreigd’ toe te kennen. Delen van zijn leefgebied staan onder druk van ontbossing, jacht en toenemende bebouwing.
Het eerste bewijs van het bestaan van de nieuwe apensoort werd geleverd in 2008. Toen fotografeerden wetenschappers een onbekende aap in het hoge bladerdak van het bos aan de oostelijke oever van de Lomami-rivier. Hoewel op de foto slechts een deel van het dier te zien was, hadden de onderzoekers het sterke vermoeden dat dit geen van de apensoorten was die ze al uit de regio kenden.
Na die opmerkelijke waarneming werd hij nooit meer gezien, tot november 2018. Toen fotografeerde een onderzoeker een zwarte aap met lichte vlekken rond de mond en een witte vlek rond de anus. Die kenmerken kwamen niet overeen met die van de enige bekende primatensoort in het gebied. Er kwamen gerichte zoekacties op gang, waarna de aap nog zeven maal op verschillende locaties werd gefotografeerd.
Daarop trokken wetenschappers voor nader onderzoek naar het leefgebied, waar zij onder meer lokale bewoners interviewden, uitgesproken kenners van de apensoorten daar. De nu ontdekte Colobus bleek ook bij hen niet goed bekend, zelfs niet in de directe omgeving van zijn verspreidingsgebied. Slechts in 8 van de 52 onderzochte plaatsen bleken bewoners de primaat te kennen. Sommigen kenden alleen zijn roep, die doorgaans alleen bij zonsopgang te horen is.
In één interview beschreef een jager dat hij de aap ooit bij toeval had gedood. In april 2021 werden dode exemplaren in beslag genomen door patrouilles die jagers hadden betrapt op illegale handel in zogeheten ‘bushmeat’. Al met al zijn van de nieuwe apensoort nu 114 waarnemingen bekend die tussen 2018 en 2022 zijn gedaan.
De ontdekking van nieuwe diersoorten is niet ongewoon: vorig jaar becijferden onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances dat jaarlijks gemiddeld zo’n 16 duizend onbekende soorten worden ontdekt. Vaak gaat het om insecten, spinnen, vissen en andere ongewervelden. De ontdekking van een nieuwe primaat is zeldzamer: de Likweli is de vijfde nieuwe Afrikaanse apensoort die de afgelopen 75 jaar is ontdekt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant