Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
De sterren wezen de weg. Christoffel Columbus kon in 1492 de Atlantische Oceaan oversteken naar de Bahama’s, door met de stand van de Poolster zijn breedtegraad te bepalen. De daaropvolgende kolonisatie van de Nieuwe Wereld was zonder heldere hemel onmogelijk geweest. Als kompas zijn de sterren verdrongen door satellieten.
Letterlijk verdrongen. Rond de aarde cirkelen nu zo’n zestienduizend actieve satellieten, plus evenveel andere door de mens verzonden objecten als dode satellieten, rakettrappen en ander groot puin.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dat is ruim twaalf keer zoveel als tien jaar geleden. De oprichting van SpaceX in 2019 heeft de hemel voorgoed veranderd. Het bedrijf van Elon Musk lanceerde meer dan twaalfduizend Starlink-satellieten. Daarvoor hadden alle landen ter wereld samen ongeveer tweeduizend actieve satellieten. Musk bezit al meer satellieten in de ruimte dan de rest van de mensheid ooit had.
De ruimtehonger van Musk is besmettelijk. Ook China werkt aan megaprojecten voor internet en gaat zo’n 28 duizend satellieten in een baan om de aarde brengen. Amazon wil ruim drieduizend satellieten lanceren.
Mag dat allemaal zomaar? Het antwoord is: ja. In 1967 ondertekenden de toenmalige ruimtemachten de VS, de Sovjet-Unie en het VK het internationale Outer Space Treaty. Dat bepaalt dat geen enkele staat zich delen van de ruimte mag toe-eigenen. Tegelijkertijd mogen staten en bedrijven intensief de ruimte gebruiken. En daar wringt de schoen: formeel is de ruimte dus een zogenoemde commons – het universum is van niemand en van iedereen. In de praktijk is er een wedren op grondstoffen en de beste banen om de aarde.
De VS en Luxemburg namen wetten aan waarmee bedrijven het eigendom van gewonnen grondstoffen kunnen claimen. Je kunt niet de maan bezitten. Wel alles wat je eruit haalt. Vervolgens initieerden de VS de Artemis-akkoorden: vijftig landen tekenden voor de mogelijke ‘veiligheidszones’ rond installaties op de maan. Een sluiproute naar territoriale bezetting zonder formeel eigendom.
Zo’n maskerade geldt ook voor Starlink. Het lijkt een telecombedrijf. In werkelijkheid beheert het infrastructuur waar legers, hulporganisaties, scheepvaart, luchtvaart en afgelegen regio’s van afhankelijk zijn. Deze private onderneming heeft geopolitieke macht die voorheen bij staten lag.
Dit zagen we eerder. Wat volgde op Columbus’ ‘ontdekking’ van Amerika – er woonden al duizenden jaren mensen – was landroof die sterk lijkt op de ruimteroof nu. Ook in de 16de en 17de eeuw begon kolonisatie met infrastructuur.
Forten, havens, handelsroutes en magazijnen waren het fundament van de 17de-eeuwse kolonie. Een netwerk van magazijnen was essentieel voor de goederenstroom van en naar wingewesten, essentieel voor het ontstaan van het kapitalisme. Geen volk ter wereld was toen beter in het beheersen van de wereldwijde goederenstroom dan de Nederlanders, stelt de Franse historicus Arnaud Orain in De eindigheid van de wereld – Mateloos kapitalisme van de zestiende eeuw tot vandaag.
Na langdurig reguleren en met internationale verdragen is vierhonderd jaar later datzelfde roofkapitalisme terug. Elke maand kondigt een Amerikaans bigtechbedrijf de bouw van een megamagazijn aan. Hetzelfde geldt voor monstrueuze datacenters. Dezelfde beweging naar macht met cruciale infrastructuur maakt Musk met zijn duizenden satellieten.
Een voormalig werknemer van Musk wil met zijn bedrijf Reflect Orbital vijftigduizend spiegelsatellieten de ruimte in brengen. Die reflecteren ’s nachts zonlicht naar de aarde, bijvoorbeeld om stroom op te wekken. De Amerikaanse toezichthouder gaf toestemming te testen.
Anders dan in de 17de eeuw zijn wij Europeanen nu object van kolonisatie. De kolonisatie van ons brein (door sociale media), onze economie, grond en het heelal. Europa staat erbij en kijkt ernaar, verdoofd, afwachtend. Tussen satellieten en zonnespiegels worden de sterren onzichtbaar. Navigeren we ons hier nog uit?
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant