Rechtsorde
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het is niet voor het eerst dat de Verenigde Staten de aanval openen op het Internationaal Strafhof. De gecoördineerde actie die Trumps minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio deze week begon is echter van andere orde. Met een formele verklaring, een video en een opiniestuk in The Wall Street Journal, heeft hij het debat over internationaal recht, en daarmee ook over de soevereiniteit van staten, een trede hoger op de escalatieladder gebracht. Het „Strafhof en zijn vrienden” voeren volgens hem „oorlog” tegen de VS, „niet met kogels of raketten maar met statuten, verdragen en de kracht van zogenaamd internationaal recht”, zei hij dinsdag zonder feitelijke basis. De VS zullen daarom „alle diplomatieke middelen” inzetten om het in Den Haag gevestigde hof „stapje voor stapje ontmanteld” te krijgen.
In 2002, vlak na de totstandkoming van het hof, nam het Congres al preventief een wet aan die het mogelijk moest maken om door het hof vervolgde Amerikaanse militairen of politici met geweld te kunnen bevrijden: de zogenoemde ‘Hague Invasion Act’. Nadat het ICC onderzoek aankondigde naar Amerikaanse en Israëlische functionarissen, legden de VS vorig jaar unilateraal sancties op aan een gericht aantal medewerkers van het hof. Enkele rechters kunnen nu niet meer vrij reizen en zijn de toegang tot rekeningen of creditcards kwijtgeraakt. Dat was al schandalig, maar Rubio gaat nu dus nog verder: hij heeft ál het ICC-personeel op de korrel. En hij wil landen die op een of andere wijze samenwerken met de VS, bijvoorbeeld omdat ze hulp ontvangen, onder druk zetten om zich uit het ICC terug te trekken.
Je zou kunnen betogen dat het goed nieuws is dat de VS kennelijk de macht van het Strafhof vrezen. En dat de regering-Trump misschien zelf ook inziet dat sommige recente acties de toets van het internationaal recht niet doorstaan. De discussie ging de laatste jaren, met goede redenen, vooral over de zwáktes van het hof. Internationaal recht leek een papieren tijger, het ICC slaagde er vooral in (oud-)leiders uit kleine Afrikaanse landen in het beklaagdenbankje te krijgen. Maar met de doelbewuste afbraak van de na de Tweede Wereldoorlog op initiatief van de VS zelf vormgegeven internationale rechtsorde, laten de Amerikanen vooral zien dat vanaf nu voor hen alleen nog het recht van de sterkste geldt.
Het kan al bijna niet meer verbazen dat de campagne van Rubio op onjuistheden en verdraaiingen is gebaseerd. De VS hebben, net als bijvoorbeeld China, Iran of Israël, nooit het Statuut van Rome geratificeerd, het verdrag dat ten grondslag ligt aan het hof. Het hof kan op grond daarvan alleen Amerikanen onderzoeken die misdaden hebben gepleegd in een land dat wél partij is. Van het overrulen van Amerikaanse rechters of van het vervolgen van grenswachten in de VS, zoals Rubio insinueert, is geen sprake. Rubio zegt „de dood van de VS als soevereine en onafhankelijke natie” te vrezen als zoiets zou gebeuren. Maar daarmee ontkent hij impliciet de soevereiniteit van al die landen die wél partij in het hof zijn.
Het is goed dat juristen en mensenrechtenclubs nu aan de bel trekken. Maar in Den Haag blijft het stil. Het ministerie van Buitenlandse Zaken liet slechts weten zorgen te hebben over „de verharde toon” van het debat. Achter de schermen zouden die zorgen met de bondgenoot gedeeld worden. Dat is wel erg mager. Als gastland van het ICC heeft Nederland de dure plicht er alles aan te doen dat medewerkers van hof veilig en ongehinderd hun werk kunnen doen. Nederland is een van de weinige landen die het bevorderen van de internationale rechtsorde expliciet in de grondwet hebben opgenomen. Laat dat geen dode letter zijn.