Nederlanders krijgen uiteenlopende bedragen van hun gemeente als ze drie jaar of langer in armoede leven. De individuele inkomenstoeslag (IIT) is bedoeld om steun te bieden, maar kan in de ene gemeente 1.000 euro hoger zijn dan in een naastgelegen plaats.
Dat grote verschil blijkt uit onderzoek van de denktank Instituut voor Publieke Economie (IPE). Elke gemeente vult zelf het armoedebeleid in. Daardoor zijn mensen met lage inkomens sterk afhankelijk van de plaats waarin ze wonen.
Zo vergeleek IPE-onderzoeker Jasper J. van Dijk de Achterhoekse plaatsen Oost Gelre en Eibergen met elkaar. In Oost Gelre kan een huishouden dat langdurig rond het bijstandsniveau leeft jaarlijks 1.000 euro van de IIT krijgen. In Eibergen geldt een andere inkomensgrens, waardoor die gemeente niets uitkeert.
De uitkomsten van het onderzoek maken "pijnlijk duidelijk dat deze regeling steeds meer op de Postcode Loterij begint te lijken", zegt Van Dijk. De grootste verschillen worden veroorzaakt door de uiteenlopende inkomensgrenzen die gemeenten hanteren als voorwaarde voor de IIT.
Verder is het opvallend dat het bedrag dat de grootste steden uitkeren vaak ver onder het gemiddelde zit. Een alleenstaande die net het bijstandsniveau haalt, kan in Nederland gemiddeld 488 euro per jaar krijgen. Maar in Amsterdam is dat maar 85 euro en in Utrecht 125 euro.
"Grote gemeenten kunnen een veel breder pakket aan maatregelen inzetten dan de IIT", zegt Van Dijk. "Het kan zijn dat gemeenten armoede anders compenseren." Daarmee zijn inwoners niet altijd goed geholpen, vindt hij. "Ze moeten al die andere regelingen maar net weten te vinden."
Het mooie aan de IIT is volgens Van Dijk dat de ontvangers gewoon geld krijgen. Veel andere gemeentelijke regelingen zijn namelijk streng geoormerkt voor specifieke uitgaven, zoals geld voor musea of een laptop. "Het geld van de IIT kunnen mensen uitgeven aan iets waar ze zelf behoefte aan hebben."
Het is bij wet geregeld dat de landelijke overheid verantwoordelijk is voor inkomensbeleid en gemeenten voor armoedebeleid. Maar in de praktijk is het vaak onduidelijk waar het ene begint en het andere ophoudt.
De gemeente Wageningen heeft afscheid genomen van alle verschillende regelingen en geeft huishoudens het bedrag dat ze na de landelijke inkomenssteun nog nodig hebben. "Wageningen maakt creatief gebruik van de IIT. Het weghalen zou Wageningen tegenwerken, terwijl het armoedebeleid daar juist eenvoudiger is geworden", zegt Van Dijk.
Hij pleit ervoor om de hoogte van inkomenssteun landelijk te gaan aansturen. "We weten nu niet meer goed wat werkt bij welke gemeente, doordat het beleid zo versnipperd is."
Gemeenten hebben sinds 2015 meer verantwoordelijkheid gekregen om inwoners te helpen met inkomenssteun. Het Nibud pleitte er in 2024 al voor om de voorwaarden voor inkomenssteun landelijk te regelen.
Volgens het budgetinstituut is het lastig uit te leggen dat huishoudens met lage inkomens recht hebben op dezelfde basisvoorzieningen, maar afhankelijk van de woonplaats toch andere bedragen ontvangen.
Source: Nu.nl economisch