De magie van het langeafstandsfietsen staat onder druk door de toenemende aanwezigheid van elektrische fietsen op populaire routes. Hierdoor dreigt een cultuur waarin inspanning, traagheid, fysiologie en fysieke ervaring altijd centraal hebben gestaan, te verdwijnen.
Er is een stille revolutie gaande op de Europese fietsroutes. Niet eentje die je hoort, want de nieuwe tweewielers zoemen zacht. Maar wel eentje die je voelt. Wie de afgelopen jaren een langeafstandsfietstocht maakte – de Jacobsroute, de EuroVélo 6, de Groene Weg, de Romeroute – ziet het onmiddellijk: niet het landschap is veranderd, maar de rijwielen. De avontuurlijke, veeleisende trektocht op spierkracht heeft massaal concurrentie gekregen van wat ik – vriendelijk badinerend – de fopfiets ben gaan noemen.
Dat woord ontstond spontaan, ergens tijdens corona, op de Kustroute tussen Katwijk en Egmond-Binnen, toen ik het aantal echte fietsers vergeleek met het aantal mensen dat zich voortbewoog op een elektrisch aangedreven tweewieler. Niet om te spotten, maar om te benoemen wat ik zag: een voertuig dat lijkt op een fiets, maar het wezenlijke element mist dat fietsen tot fietsen maakt: inspanning.
Over de auteur
Ludo Grégoire is bewegingswetenschapper en wereldfietser.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Elektrisch fietsen is geen fietsen
Laat ik beginnen met een misverstand weg te nemen: ik ben niet tegen elektrische fietsen. Integendeel. Ze hebben ervoor gezorgd dat mensen op latere leeftijd langer mobiel blijven, vaker naar buiten gaan en meer bewegen. Ze hebben bovendien de herrie van veel brommers uit de openbare ruimte teruggedrongen. Dat is pure winst.
Maar een elektrische fiets is geen fiets. Het is een tweewieler met motor. Technisch gezien staat de e-bike dichter bij een Solex of Spartamet dan bij een trekkingfiets. De verplichte ‘meetrapbeweging’ is geen vorm van inspanning, maar een technische truc om een rijbewijs, dus leeftijdsgrens, een helm en een relatief kostbare WA-verzekering te vermijden. Pedaleren activeert de schakelaar die de motor aanzet; kracht leveren is optioneel.
Want wie een dagtocht maakt op een trekkingfiets, trapt ongeveer 100 watt om gemiddeld 18 km/u te rijden. Een doorsnee e-bike-motor levert 200 tot 250 watt. De accu heeft voldoende inhoud om diezelfde dagtocht te maken zonder dat de berijder veel energie hoeft te leveren. Het verschil is niet gradueel, maar fundamenteel.
Daarom noem ik het fopfietsen: doen alsof je fietst, terwijl de motor het werk doet.
Wie ooit een langeafstandsfietstocht maakte, kent het stille verbond tussen fietsers die elkaar onderweg tegenkomen. Een blik, een groet, een kort gesprek bij een waterpunt of picknicktafel. Je herkent elkaar als mensen die zich verwant voelen: dag na dag 70 of 80 kilometer, door weer en wind, met alleen je eigen lichaam als motor.
Die magie is aan het verdwijnen.
Op de Camino, waar ik in 2022 voor de derde keer fietste, waren e-bikes nog een uitzondering. Dit jaar, op de route van Leiden naar Nantes en verder naar Boedapest, waren ze de norm. Onze trekkingfietsen werden bekeken alsof het oldtimers waren. Soms werd zelfs gezocht waar ‘de motor verstopt zat’.
Maar het gaat mij niet alleen om de nieuwe aantallen. Het gaat ook om gedrag, dynamiek en beleving. Elektrische fietsers bewegen anders door het landschap. Ze zitten rechtop, het zadel vaak laag, de houding inefficiënt – maar dat maakt niet uit, want de motor compenseert dat. Ze dragen vaak meer kleding, omdat hun inspanning weinig warmte genereert. Ze rijden sneller dan de natuurlijke snelheid van een fietser, waardoor ze voortdurend inhalen. En altijd is daar dat zoemende geluid dat aanzwelt en wegsterft.
Op hellingen wordt het verschil het duidelijkst zichtbaar. De echte fietser klimt langzaam en daardoor wat instabiel, in klein verzet. De fopfietser komt achterop, belt dat je ruimte moet maken en zoeft voorbij. Dat voelt irritant omdat het tempo niet door inspanning maar door motorvermogen wordt bepaald.
Het grootste verlies is de beleving. Langeafstandsfietsen is een vorm van traag avontuur. Je beweegt door het landschap met een snelheid die je toelaat om te kijken, te voelen, te ruiken. Je bent onderdeel van het decor, niet een toeschouwer. Je lichaam is je motor, je tempo is je metronoom.
Elektrische fietsen veranderen dat. Ze maken van de route een decor waar je doorheen beweegt zonder erdoor gevormd te worden. De inspanning verdwijnt, en daarmee die unieke beleving. Iedereen kan tegenwoordig naar Santiago fopfietsen. Dat is precies het probleem.
En dit jaar, op het prachtige traject Tuttlingen–Sigmaringen langs de Donau, ooit relatief eenzaam, was het er vergeven van de e-bikes. Je voelde de natuur zuchten.
Dit is geen pleidooi tegen elektrische fietsen. Het is een pleidooi voor het behoud van een cultuur: die van de avontuurlijke, veeleisende fietstrektocht. Een cultuur waarin inspanning, traagheid, fysiologie en fysieke ervaring centraal staan. Een cultuur waarin je elkaar groet omdat je weet dat je hetzelfde doet en doorstaat.
Die cultuur staat onder druk. Niet omdat e-bikes bestaan, maar omdat ze zich massaal op routes begeven die ooit het exclusieve domein waren van fietsers met de motor in hun lichaam: hun spieren. De vraag is: wat verliezen we als de fopfiets de norm wordt op routes die ooit symbool stonden voor menselijke inspanning? En waarom worden e-bikes op die routes anders behandeld dan bromfietsen en scooters?
Want wie nog weet hoe het voelt om een lange dag op eigen kracht te rijden, weet ook dit: de magie van het wereldfietsen is te waardevol om ongemerkt onder te laten sneeuwen door motorvermogen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant