Door verwoestijning en klimaatverandering waait er steeds vaker fijn Saharastof naar Europa. In Zuid-Europa legt dat nu al een flink beslag op de volksgezondheid. Maar ook in onze streek is de toename meetbaar.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Dat schrijft een groot internationaal onderzoeksteam in vakblad Nature, op basis van duizenden metingen van het woestijnstof op ruim honderd plekken verspreid over Europa. Bij de aanvoer van hete lucht vanuit Afrika komt er vaker fijn Saharazand mee – bij ons vooral te zien aan de rodere zonsondergangen en een fijn stoflaagje op auto’s.
Maar zeker voor astma- en andere luchtwegpatiënten is het spul vooral fijnstof waarvan ze problemen kunnen krijgen, schrijft de groep, onder leiding van de Zwitserse fijnstofexpert Kaspar Dällenbach. In Zuid-Europese landen beslaat het Saharastof op slechte dagen nu al een derde van de WHO-norm voor fijnstof. Waarschijnlijk vertaalt zich dat nu al in meer doden en ziekenhuisopnames op ‘stofdagen’, becijfert de groep.
Uit drie ijskolommen, opgeboord in de Alpen, lazen de onderzoekers intussen af dat het Saharazand sinds de pre-industriële tijd meer dan is verdubbeld. Waarschijnlijk vooral door de verwoestijning van Afrika, opgewekt door klimaatverandering.
Saharastofexpert Jan-Berend Stuut van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), niet betrokken bij de analyses, schrikt daarvan. ‘Dit impliceert niet alleen dat er meer stof wordt gegenereerd, maar ook dat atmosferische circulatiepatronen aan het veranderen zijn. Dit is bekend van oceaanstromingen, maar kennelijk geldt dit nu ook aantoonbaar voor atmosferische stromingen.’
‘Is dat erg? Misschien niet. Waarschijnlijk wel’, aldus Stuut per app vanuit Namibië. ‘Het is in ieder geval het resultaat van een onomkeerbaar proces: het CO2-gehalte van de atmosfeer is in zeer korte tijd meer toegenomen dan de afgelopen 800 duizend jaar. De aarde reageert daarop. En toename van stofemissies en veranderingen van transportrichtingen horen daar duidelijk bij.’
In tien jaar tijd zag onderzoeksleider Dällenbach fijnstof al met zo’n 10 tot 25 procent toenemen, aldus de groep. ‘Dat is niet te verwaarlozen’, licht Dällenbach toe. ‘Zowel wat betreft de efficiëntie van grote zonnecentrales, als voor de gezondheid.’
Op het rendement van de zonnepanelen op het dak heeft het stof overigens maar hooguit 1 of 2 procent invloed. Experts raden schoonmaken af: regen spoelt het stof vanzelf weer weg en een schoonmaakbeurt kan de panelen beschadigen.
Gemiddeld bevat een kubieke meter lucht in ons deel van Europa 2,1 microgram (miljoenste gram) Saharastof. Dat is een gemiddelde: bij stofstormen kan het oplopen tot tientallen microgrammen. In zuidelijke landen als Griekenland, Spanje en Italië zit er ruwweg tweeënhalf keer zoveel woestijnstof in de lucht als hier.
In de tien jaar die de onderzoekers in detail bekeken, nam het aantal stormen dat zand onze kant op blaast overigens niet toe. Wel zag de groep een toename in intensiteit van de stormen. ‘Het gevolg is dat ze nu meer stof naar Europa brengen’, aldus de groep.
Stuut wijst op een ‘saillant, bijkomend detail’. ‘Door de kernproeven die de Fransen in de woestijn in Algerije hebben gedaan, is veel Saharazand radioactief geworden. Dat krijgen ze nu weer terug.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant