Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
De laatste tijd gaan veel mensen dood, althans, veel mensen die ik heb gekend. Dat komt natuurlijk omdat bij het ouder worden ook mijn kennissen- en vriendenkring veroudert, met alle onaangename gevolgen van dien. Anders dan voorheen ontvang ik tegenwoordig vaker een overlijdensbericht dan een geboortekaart. Het was nooit mijn eerste interesse, maar inmiddels heb ik ontdekt dat elk zichzelf respecterende dagblad een pagina bezit met overlijdensadvertenties. Een annonce daarop – zo weet ik van een enkele ervaring – is duur en moet, behalve goed gelezen, een financieel goudmijntje zijn.
Bijna wekelijks kom ik daar een bekende naam tegen en het verbaast me niet dat mijn generatie de komende decennia honderden miljarden zal nalaten, hetgeen in zo’n rijk land als Nederland uiteraard niet met gejuich maar met hebzucht, jaloezie en verongelijkt gemopper gepaard zal gaan. Mind my words. De krantenpagina des doods doet mij denken aan een uitspraak van de Amerikaanse strafpleiter Clarence Darrow (1857-1938). Als fel tegenstander van de doodstraf zei hij: ‘Ik heb nooit iemand willen zien sterven, maar een paar overlijdensberichten heb ik met genoegen gelezen.’
Zo vergaat het mij ook. Onlangs ontving ik weer zo’n zwartgerande kaart met die beroemde zin van de dichter Lucebert erop: ‘Alles van waarde is weerloos.’ Jaren geleden heb ik hem eens opgezocht in zijn woonplaats Bergen aan Zee. Een aardige, gedreven man, in een atelier vol Cobra-schilderijen. Even heb ik overwogen er eentje te kopen. Later las ik dat Lucebert in zijn jeugd allerlei nazisympathieën had en zich behoorlijk antisemitisch heeft uitgelaten. Niets van gemerkt, altijd stil gehouden – vergeleken met hem was Donald Pols een krullenjongen. Het kwam pas uit na zijn dood, dus de deconfiture heeft Lucebert – der Lipschitz – niet mee hoeven maken. Zo weerloos was hij ook weer niet.
Vorige week stierf Henricus Florentine Maria Crombag op 91-jarige leeftijd. Zijn overlijdensbericht las ik in het geheel niet met genoegen, want Crombag was een groot man. Zaken waaraan anderen achteloos voorbijgaan, placht hij met een scherp oog te bekijken. Als hoogleraar in Maastricht heeft hij de rechtspsychologie op de kaart gezet, een vak dat ons inmiddels voor vele juridische dwalingen heeft behoed.
Crombag was medeauteur van twee geweldige boeken. Samen met P.J. van Koppen en W.A. Wagenaar schreef hij Dubieuze Zaken, over de psychologie van het strafrechtelijk bewijs. En samen met H.L.G.J. Merkelbach schreef hij Hervonden herinneringen en andere misverstanden, waarin de vraag wordt gesteld of mensen een trauma kunnen verdringen en of het mogelijk is dat via een therapeutische behandeling weer op te roepen.
In gerechtelijke uitspraken onthulde Crombag zoveel ongerijmdheden dat hij op een gegeven werd gehaat door de rechterlijke macht. Dat weerhield hem er niet van op te staan, toen een rechter die in de zaak van de Schiedammer parkmoord de ene blunder na de andere had begaan, werd benoemd tot de nieuwe Nederlandse rechter bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens te Straatsburg.
Crombag was een groot kenner van de werking van het geheugen. Beroemd is zijn experimentje waarbij hij vroeg wat proefpersonen zich konden herinneren van de El Al-Boeing die op een Bijlmerflat was neergestort. Liefst 55 procent van de ondervraagden wist, soms tot in detail, te beschrijven hoe en onder welke hoek het vliegtuig zich in de woningen had geboord, terwijl van die gebeurtenis helemaal geen beelden bestaan.
Ook ontmaskerde hij eens een klinisch psycholoog, wiens naam wij met de mantel der liefde zullen bedekken. Die beweerde met succes een patiënte te hebben behandeld die in haar mond geen tandpasta kon verdragen, omdat zij in haar jeugd haar vader had moeten pijpen. Qua perversiteiten is natuurlijk alles mogelijk, maar Crombag liet zien dat een en ander vooral voortsproot uit de dirty mind van de therapeut.
Bijna tot op het laatst heb ik contact met hem gehouden, want als het over zijn werkterrein ging, kende hij geen pensioen. In feite is zijn carrière pas na zijn 50ste echt op gang gekomen. De capriolen van Griet Op De Beeck volgde Crombag op de voet. Hoewel de schrijfster er zelf geen herinnering aan had, viel ook zij in handen van een therapeut die na diep gewoel in een trauma ontdekte dat zij in haar jeugd moest zijn misbruikt door haar inmiddels gestorven vader. Van de weeromstuit werd Op De Beeck zelf therapeut, hetgeen ertoe leidde dat zij van de Stichting Skepsis als ‘waarschuwing aan de zorg’ een speciale fopprijs kreeg voor haar pseudowetenschappelijke ideeën. Haar optreden als presentator van Zomergasten was volgens Crombag een regelrechte blamage.
Vorige week adviseerde de advocaat-generaal van de Hoge Raad dat de zaak van de Zes van Breda, die zijn veroordeeld voor een restaurantmoord, moet worden overgedaan. Vrijwel zeker zijn zij onschuldig. Dankzij de ideeën en de inzet van Hans Crombag kan ook deze onrechtvaardigheid worden rechtgezet.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.