Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
De spoorwissel is om. Driekwart eeuw scholen Nederland en Europa achter de gespierde rug van Amerika, totdat de grote broer zijn macht ging misbruiken. Na schrik, ongeloof, wanhoop en zo nog wat onmachtige reflexen, na het lijmen, slijmen en onwennig terugdreigen, is er eindelijk de vastberadenheid om Europa zelf te verdedigen.
Tot corona konden Haagse beslissers het woord soevereiniteit nauwelijks schrijven. Voor aanbestedingen gold uiteindelijk dat ene criterium: zo goedkoop mogelijk. Maar de eerste jaren van deze roaring twenties dwongen tot een cursus spellen. Ook na de Russische inval in Oekraïne werd de ongebondenheid nog even verhaspeld – want allemachtig wat moest de tent rigoureus verbouwd, de energievoorziening voorop. Nu hebben zelfs de meest verstokte atlantici het licht gezien.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Op de Navo-top in Ankara presenteerde minister van Defensie Dilan Yesilgöz de Nederlandse plannen om 3 miljard te investeren in defensiematerieel. Europese soevereiniteit en samenwerking worden ineens geschreven in hoofdletters. Samen met het VK worden amfibische transportschepen gebouwd. Met tien Navo-landen investeert Nederland in radar-en commandovliegtuigen ter vervanging van Awacs. Yeşilgöz kondigde grote defensieprojecten met Duitsland aan.
En Nederland neemt het voortouw bij de Europese productie en onderhoud van Amerikaanse luchtdoelraketten; luchtafweer waarvoor Europa en Oekraïne totaal afhankelijk zijn van Amerikaanse systemen. Zo investeert Europa zich op een parallel spoor onder de Amerikaanse schaduw uit.
Een grotere beweging nog maakt de overheid in het digitale domein. Je kunt lang zoeken naar digitale veiligheidsexperts beter ingevoerd dan Bert Hubert, en de altijd kritische techneut stelt nu vast: wat in 2025 nog onmogelijk leek, kan toch echt.
De Belastingdienst komt terug op het besluit e-mail en documenten onder te brengen bij Microsoft. Ernstiger nog was het plan de software voor het innen van jaarlijks 80 miljard btw uit te besteden aan Amerika. Mail en btw blijven in eigen beheer.
Nooit eerder publiceerden vijf grote toezichthouders samen een rapport . De Nederlandsche Bank, de Autoriteit Consument & Markt, de Autoriteit Financiële Markten, de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur bundelen hun krachten en roepen op de overgang naar digitale autonomie te versnellen. Nederland is gevaarlijk afhankelijk van een klein aantal IT-dienstverleners. Dat geeft grote risico’s voor bedrijven, de overheid en de samenleving.
De Rijksoverheid herziet haar cloudbeleid: essentiële organisaties mogen in de uitvoering van kerntaken niet meer afhankelijk zijn van leveranciers buiten de EU. Als de overheid zich nu wel aan het eigen beleid gaat houden (dat gebeurde bij het oude cloudbeleid niet), is daar een grote stap gezet.
De EU presenteerde haar Tech Sovereignty Package. Ook hier: de cruciaalste overheidsdiensten moeten autonoom zijn. En opensourcesoftware (in plaats van bijvoorbeeld Microsoft) wordt aangeprezen als gezonde basis om digitale diensten op te draaien.
‘Soevereiniteit’ en ‘autonomie’ worden van Defensie tot Binnenlandse Zaken driftig in beleidsnota’s getikt. Tegelijkertijd leert de geschiedenis: uitvoering is een ander chapiter. De Belastingdienst heeft in elk geval nog een eigen datacenter en duizenden techneuten die kunnen programmeren. De rest van de Nederlandse overheid is daar in de grenzeloze lust tot aanbesteden al even geleden mee opgehouden.
En daar daagt naast de opgewekte bloemlezing toch een rode driehoek. Digitale soevereiniteit lijkt in al deze rapporten een kwestie van politieke wil en Europees aanbestedingsbeleid. Maar waar is het hoofdstuk dat uittekent wie die digitale infrastructuur moet bouwen?
Zonder hoogopgeleide cloud- en systeemarchitecten, softwareontwikkelaars en securityspecialisten is digitale autonomie een luchtkasteel. De pijnlijke werkelijkheid is dat Nederlandse technische universiteiten horen tot de wereldtop, maar de IT-ingenieurs die ze opleiden werken vaak voor Amerikaanse big tech. De wissel mag zijn omgelegd en ‘soevereiniteit’ een trending topic, zonder noodplan voor een IT-leger loopt het spoor dood.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.