Atlantische verhoudingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De NAVO heeft weer een ontmoeting met zichzelf overleefd. Een bijeenkomst van regeringsleiders in Ankara werd gedomineerd door Amerikaanse bombardementen op Iraanse doelen én door een Amerikaanse president die frustraties over Europese bondgenoten de vrije loop liet.
Het bijna traditionele Trump-tumult ontnam het zicht op de ingrijpende verandering die het bondgenootschap doormaakt. De NAVO wordt, met horten en stoten, meer Europees. Ook deze top bewees – weer eens – dat die Europeanisering niet snel genoeg kan gaan. Trump wil minder Amerikaanse inbreng in de NAVO op een moment dat de zorgen over agressie van de Russische president Poetin alleen maar toenemen. Op die dubbele dreiging is maar een antwoord mogelijk: meer Europa.
Trump sleurde bondgenoten door een wisselbad. Hij haalde uit naar Spanje dat de NAVO-norm voor defensie-uitgaven naast zich neerlegde en de VS geen gebruik liet maken van Amerikaanse bases voor aanvallen op Iran. Hij herhaalde dat hij uit is op het inlijven van Groenland. Hij maakte duidelijk dat hij teleurgesteld is in Europese landen die niet mee wilden doen aan de oorlog tegen het regime in Teheran. Hij was „niet blij met de NAVO”.
Toen hij na een etmaal weer vertrok, kon hij niet uit over de eensgezindheid die hij had geconstateerd en over de liefde en het respect waarmee de Europese bondgenoten hem hadden bejegend. „Het had niet veel beter kunnen gaan.”
Opvallend verschil met eerdere jaren was wel dat Europese leiders zich door Trumps kritiek en tournures niet van de wijs lieten brengen. De Deense premier Mette Fredriksen zei onomwonden dat Groenland niet te koop is.
Ook secretaris-generaal Mark Rutte, die het prijzen van Trump tot een kunstvorm heeft verheven, duwde soms gedecideerd terug. Rutte zei keer op keer dat het aan Trump te danken is dat de defensie-uitgaven in Europa stijgen. „Je deed wat Eisenhower al probeerde.” Maar Rutte herinnerde Trump er óók aan dat was afgesproken dat Denemarken, Groenland en de VS in onderling overleg tot een oplossing zouden komen en dat de NAVO zich óók bekommert om de veiligheid in het arctisch gebied. Hij pareerde Trumps aanval op de bondgenoten over Iran door erop te wijzen dat er inderdaad enkele incidenten waren geweest, maar dat er óók 5.000 vluchten via Europa waren uitgevoerd. Trump zat er ongedurig bij, maar liet Rutte wel begaan.
Nieuwkomer aan de NAVO-tafel, premier Rob Jetten, pleitte uitdrukkelijk voor meer Europees zelfbewustzijn in de omgang met Trump. Europeanen brengen meer militaire slagkracht in en nemen ook meer leidinggevende posities in de NAVO op zich. Als je meetelt hoef je je ook niet onderdanig op te stellen. Europeanen mogen van de VS een constructieve houding verwachten, zei Jetten.
Lichtpuntje was ook dat Trump meer op de hand van Oekraïne is dan voorheen en Oekraïne zelfs een licentie beloofde voor de bouw van (delen van) het onmisbare Patriot-luchtafweersysteem.
Trumps liefdesverklaring als slotkakkoord is in zekere zin geruststellend. Trump is in elk geval niet stampvoetend vertrokken: de NAVO kan verder. Maar de top was geen toonbeeld van eensgezindheid -en een alliantie die geen eenheid toont, schrikt niet af. De volgende aanvaring tussen Europa en Trump zal vermoedelijk niet lang op zich laten wachten. Intussen zit er voor Europa maar een ding op: voortmaken met de eigen defensie.