Jongeren zijn in tien jaar tijd anders naar geld gaan kijken, zegt docent burgerschap Merve Kilic. Ze kopen op afbetaling en laten zich, soms, verleiden door influencers. „Ik hoor vaker dan vroeger: ik wil snel geld verdienen.”
Studenten voeren een gesprek over geld. Van links naar rechts: Ahlam Hammou, Bangin Kadib Alban, Sila Seyitoglu, Albina Bahovic en Peter Klaassen.
Op tafel in het klaslokaal staan drie tasjes. Een van Gucci, een van Hermes en een Jacquemus-tas. Studenten Ahlam (19), Albina (21) en Sila (19) lachen erom. Imposante merken zijn het. Winkelwaarde, bij elkaar, al snel 10.000 euro. Maar hé, dit zijn nepmerken, mevrouw. Tussen de 40 en 50 euro legden ze ervoor neer. Niemand die het verschil ziet.
Ze zijn er vandaag, bij mboRijnland in het centrum van Leiden, om te praten over geld en de rol ervan in hun leven. Ahlam Hammou is tweedejaars op de opleiding tot doktersassistente. Albina Bahovic is derdejaars apothekersassistente, Sila Seyitoglu ook. Peter Klaassen (30) en Bangin Kadib Alban (20) zijn tweedejaars Sociaal Werk. Op Bangin en Ahlam na wonen ze bij hun ouders.
Van de supermarkt tot sociale media tot in games: jongeren worden altijd en overal aangesproken als consument. Wat doet dat met hoe je met geld omgaat?In een serie artikelen onderzoekt NRC de relatie van jongeren met geld.
Docent Merve Kilic (32) is erbij omdat ze het onderwerp voor haar studenten zo belangrijk vindt. Eerst werkte ze in de modewereld als stylist. Ze is tien jaar geleden overgestapt naar het onderwijs. Als docent Burgerschap discussieert ze met studenten Zorg en Welzijn, de afdeling waar zij werkt, over van alles. Ook over geld. Heeft iemand problemen, dan kan die bij haar terecht voor advies. Laatst kreeg een student 1.200 euro terug van de Belastingdienst nadat Kilic hem had geleerd belastingaangifte te doen. „Die was zo blij.”
In tien jaar tijd is er veel veranderd, constateert Kilic. „Influencers verleiden jongeren en studenten online de hele dag om dingen te kopen. En ik hoor vaker dan vroeger: ik wil snel geld verdienen. Sommigen hebben het over crypto en dropshipping.” Bij dropshipping verkoop je iets wat je nog niet hebt en bestel je dat vervolgens in China voor minder dan het met de koper afgesproken bedrag. Dat gaat weleens fout – het product komt niet aan of is beschadigd.
Kilic ziet het aan en probeert studenten te begeleiden door over geld te praten. „Geld is niet alles. Zelf begon ik, in de mode, met een goed salaris. Maar ik vond het zo’n kille, harde wereld. Het onderwijs is veel leuker, betekenisvoller, warmer. Ik verdien wat minder dan in de mode, maar ben heel gelukkig.”
Ahlam Hammou
Bangin Kadib Alban
Albina Bahovic
Kopen op afbetaling heeft ook een vlucht genomen, volgens Kilic. „Eén student is al geblokkeerd door Klarna, zei hij, omdat hij niet had betaald.” Klarna is een online betaaldienst die toestaat dat je koopt en pas later betaalt. Betaal je dan rente? Nee, zegt Ahlam, die er ervaring mee heeft. „Pas als je na dertig dagen nog niet hebt betaald.”
Je moet zo’n afbetalingsdienst nooit gebruiken, vindt Bangin. „Gewoon niet doen. Pas iets kopen als je het geld hebt.” Overigens is gebruik ervan voor minderjarigen verboden. Maar, zegt Ahlam, die 19 is: „Ik had een laptop nodig voor mijn opleiding. Die heb ik op afbetaling gekocht.” Bangin: „Oké, een laptop voor je studie, dan snap ik het wel, dat is een goed doel.”
Ahlam heeft voorlopig geen stabiel inkomen, doordat ze een nul-urencontract heeft. „Ik weet nooit hoe vaak ze me nodig hebben – dat wisselt steeds. Dan komt de zorgpremie en die neemt, háp, een stuk uit mijn geld. Dus soms heb ik opeens geld te weinig en gebruik ik Klarna.” Ahlam werkte lang bij Albert Heijn, 20 tot 28 uur per week, waar ze netto ”9 euro 50 per uur” verdiende. Nu werkt ze in universitair ziekenhuis LUMC, als voedingsassistente, en verdient 17 euro per uur. „Zo veel beter.”
Sila Seyitoglu
Peter Klaassen
Merve Kilic
Sila heeft nog nooit iets op afbetaling gekocht. Ze vreest de verleiding. „Als je dat één keer hebt gedaan, worden de tweede en derde keer te makkelijk.”
Peter Klaassen, student Sociaal Werk, doet niks met Klarna, maar heeft een creditcard. „Daar zit een limiet op en het is overzichtelijk: wat je uitgeeft, is te zien op één plek.” Hij heeft al een arbeidsverleden, doordat hij na het vmbo niet wist wat hij wilde worden en jarenlang als beveiliger werkte. „Ik werkte veel, volle werkweken en veel ’s nachts, waardoor ik extra verdiende. Maar ja, je gaat leven naar wat je verdient. Sparen is heel moeilijk. Nu werk ik nog maar 24 tot 32 uur per week.” Naast een stage en een voltijds studie. Wat koopt hij zoal met zijn creditcard? „Ik kocht een keer een videocard voor 1.000 euro.” Dat is alweer afbetaald.
Als fulltime beveiliger verdiende Klaassen te veel om een sociale huurwoning te krijgen maar te weinig om iets te kopen, of om te huren in de vrije sector. Hij studeert nu om een beroep te kunnen uitoefenen en dan zo snel mogelijk zelfstandig te worden. „Als ik ga werken als sociaal werker, heb ik een loon dat laag genoeg is om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning.”
Zijn studiegenoot Bangin (20) verruilt volgende week het COA-opvangcentrum waar hij drie jaar woonde voor een studio. Hij leefde als vluchteling van 2 euro per per dag – „ik heb daar geleerd hoe je verantwoord met geld omgaat” – en kreeg van het COA eten en onderdak. Nu moet hij financieel zelfstandig worden. „Ik ga werken.”
Maakt online-marketing enige indruk op ze? Sila (19): „Als een skincare-product voor de vijfde keer is langsgekomen op Snap [Snapchat], koop ik het vaak wel.” Bangin is er niet gevoelig voor, zegt hij. Albina kent dan weer jonge mannen die dat wél zijn. Voor mooie spullen die je status verschaffen. „Ik hoor zelfs over jongens die een glimmende Audi of BMW huren om uit te gaan. Ze rijden er dan ’s avonds langzaam mee over de Meent, een winkel- en horecastraat in Rotterdam. En als je geen auto kunt huren, dan maar een fatbike.”
Gaan ze later, zoals hun lerares Merve Kilic, werk doen dat ze leuk en betekenisvol vinden, of gaan ze voor het geld? „Voor geld”, antwoorden de apothekersassistentes Sila en Albina meteen. Ze gaan dan ook verder na hun mbo-opleiding, omdat ze meer willen verdienen dan een apothekersassistent. Peter Klaassen gaat allebei doen, zegt hij. „Wij moeten tot onze tachtigste werken, hè. Dus je kunt maar beter ook iets zoeken waar je plezier in hebt.”